Właściwości farmakodynamiczne
Zasterid 5 mg

Właściwości farmakodynamiczne finasterydu

Finasteryd należy do grupy farmakoterapeutycznej: inhibitorów 5-α reduktazy testosteronu (kod ATC: G04CB01). Jest syntetyczną pochodną 4-azasteroidową o specyficznym działaniu na ludzką 5 alfa-reduktazę typu II. Enzym ten, zlokalizowany wewnątrzkomórkowo, odpowiada za metabolizm testosteronu do silniej działającego androgenu – dihydrotestosteronu (DHT). W przypadku łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH), powiększenie stercza jest bezpośrednio uzależnione od konwersji testosteronu do DHT. Finasteryd wykazuje wysoką skuteczność w redukcji stężenia DHT zarówno w krążeniu, jak i w samym gruczole krokowym, jednocześnie nie wykazując powinowactwa do receptora androgenowego.¹

Badania kliniczne finasterydu

Skuteczność kliniczna finasterydu w dawce 5 mg została potwierdzona w szeregu badań klinicznych, z których najważniejsze to:

• Dwa badania III fazy z rocznym okresem obserwacji oraz ich 5-letnia kontynuacja, w których wzięło udział 536 pacjentów, z czego 234 przyjmujących finasteryd ukończyło pełen 5-letni okres obserwacji²
• 4-letnie, wieloośrodkowe badanie PLESS (Proscar Long-term Efficacy and Safety Study) z podwójnie ślepą próbą, kontrolowane placebo, obejmujące 3040 pacjentów w wieku 45-78 lat z umiarkowanymi do ciężkich objawami BPH oraz powiększonym gruczołem krokowym. Spośród włączonych pacjentów, 1524 otrzymywało finasteryd, a 1516 placebo. Badanie ukończyło 1883 uczestników (1000 w grupie finasterydu i 883 w grupie placebo)³

Wpływ na zatrzymanie moczu i konieczność interwencji chirurgicznej

W badaniu PLESS wykazano, że finasteryd w dawce 5 mg znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych powikłań BPH wymagających interwencji medycznej. W grupie przyjmującej finasteryd ostre zatrzymanie moczu lub konieczność interwencji chirurgicznej wystąpiły u 6,6% pacjentów, w porównaniu do 13,2% pacjentów otrzymujących placebo. Przekłada się to na 51% redukcję ryzyka w ciągu 4-letniego okresu obserwacji. Analizując szczegółowo te dane:

• Ryzyko interwencji chirurgicznej zostało zmniejszone o 55% (4,6% w grupie finasterydu vs 10,1% w grupie placebo)
• Ryzyko ostrego zatrzymania moczu zmniejszyło się o 57% (2,8% w grupie finasterydu vs 6,6% w grupie placebo)

Co istotne, efekt protekcyjny pojawił się już przy pierwszej ocenie (po 4 miesiącach) i utrzymywał się przez cały 4-letni okres badania.⁴

Wpływ na wskaźnik nasilenia objawów

Finasteryd wykazuje korzystny wpływ na objawy BPH, co zostało potwierdzone w badaniach klinicznych:

W rocznych badaniach III fazy zaobserwowano redukcję wskaźnika nasilenia objawów już od 2. tygodnia terapii, ze znaczącą poprawą (w porównaniu do placebo) widoczną po 7-10 miesiącach. Mimo że u niektórych pacjentów obserwowano wczesną poprawę, pełna ocena skuteczności była możliwa dopiero po 6 miesiącach terapii. Poprawa utrzymywała się przez pierwszy rok, a następnie przez kolejne 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.⁵

W badaniu PLESS, które obejmowało pacjentów ze średnio nasilonymi lub ciężkimi objawami BPH (około 15 punktów w skali 0-34), finasteryd spowodował złagodzenie objawów o 3,3 punktu, podczas gdy w grupie placebo odnotowano redukcję o 1,3 punktu (p<0,001). Efekt terapeutyczny był zauważalny już po roku leczenia i utrzymywał się przez pełne 4 lata obserwacji. Najwyraźniejszą poprawę obserwowano u pacjentów z początkowo najbardziej nasilonymi objawami.<sup data-drug="Zasterid" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu PLESS uczestniczyli pacjenci ze średnio nasilonymi lub ciężkimi objawami powiększenia gruczołu krokowego (około 15 punktów w skali 0-34). U pacjentów leczonych przez 4 lata, finasteryd w dawce 5 mg spowodował złagodzenie objawów o 3,3 punktu, w porównaniu do placebo 1,3 punktu (p6

Wpływ na maksymalny przepływ moczu

Terapia finasterydem powoduje znaczącą poprawę parametrów uroflowmetrycznych:

W rocznych badaniach III fazy zaobserwowano zwiększenie maksymalnego przepływu moczu już po 2 tygodniach, a znamienną poprawę w porównaniu do placebo odnotowano po 4-7 miesiącach. Efekt ten utrzymywał się przez pierwszy rok, a następnie przez kolejnych 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.⁷

W 4-letnim badaniu PLESS, gdzie średnia wyjściowa wartość maksymalnego przepływu moczu wynosiła około 11 ml/sek, finasteryd spowodował zwiększenie tego parametru o 1,9 ml/sek, podczas gdy w grupie placebo odnotowano wzrost jedynie o 0,2 ml/sek. Znamienna różnica między grupami była zauważalna już po 4 miesiącach i utrzymywała się przez cały okres badania.⁸

Wpływ na objętość gruczołu krokowego

Finasteryd znacząco zmniejsza objętość gruczołu krokowego, co potwierdzono w wielu badaniach:

W rocznych badaniach III fazy, gdzie średnia wyjściowa objętość gruczołu krokowego mieściła się w zakresie 40-50 cm³, zaobserwowano znaczące zmniejszenie tego parametru już po 3 miesiącach terapii. Efekt utrzymywał się przez pierwszy rok, a następnie przez kolejnych 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.⁹

W badaniu PLESS objętość gruczołu krokowego oceniano corocznie za pomocą rezonansu magnetycznego w podgrupie pacjentów (n=284). W trakcie 4-letniego okresu obserwacji u pacjentów otrzymujących finasteryd objętość stercza była mniejsza zarówno w porównaniu do wartości wyjściowej, jak i do grupy placebo. U pacjentów, którzy kontynuowali terapię przez cały okres badania, finasteryd zmniejszył objętość gruczołu krokowego o 17,9% (z 55,9 cm³ do 45,8 cm³), podczas gdy w grupie placebo odnotowano wzrost o 14,1% (z 51,3 cm³ do 58,5 cm³) (p<0,001).<sup data-drug="Zasterid" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W trwającym 4 lata badaniu PLESS objętość gruczołu krokowego oceniano corocznie rezonansem magnetycznym w podgrupie pacjentów (n=284). U pacjentów leczonych finasterydem w dawce 5 mg objętość gruczołu krokowego była mniejsza w porównaniu do wartości początkowych oraz do grupy placebo, w czasie 4 lat trwania badania. U pacjentów z tej podgrupy, którzy kontynuowali terapię przez cały okres trwania badania, finasteryd w dawce 5 mg zmniejszył objętość gruczołu krokowego o 17,9% (z wartości wyjściowej 55,9 cm3 do 45,8 cm3 po 4 latach), w porównaniu do zwiększenia o 14,1% objętości gruczołu (z 51,3 cm3 do 58,5 cm3) w grupie placebo (p10

Metaanaliza danych z 7 podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badań obejmujących 4491 pacjentów z objawami BPH wykazała, że odpowiedź na leczenie i poprawa maksymalnego przepływu moczu podczas przyjmowania finasterydu w dawce 5 mg były bardziej wyraźne u pacjentów ze zwiększoną objętością stercza (40 cm³ i powyżej) na początku terapii.¹¹

Dodatkowe badania kliniczne

Wpływ finasterydu na parametry urodynamiczne oceniono w 24-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, z udziałem 36 pacjentów z umiarkowanymi do ciężkich objawów zatrzymania moczu i maksymalnym przepływem moczu mniejszym niż 15 ml/sek. U pacjentów przyjmujących finasteryd w dawce 5 mg/dobę zaobserwowano znaczącą poprawę ciśnienia opróżniania pęcherza oraz zwiększenie średniego przepływu moczu w porównaniu do grupy placebo.¹²

W innym rocznym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, z udziałem 20 mężczyzn z BPH, oceniano wpływ finasterydu na obwodową i okołocewkową objętość gruczołu krokowego przy użyciu rezonansu magnetycznego. U pacjentów leczonych finasterydem w dawce 5 mg zaobserwowano znaczące zmniejszenie wielkości gruczołu (11,5 ± 3,2 cm³), głównie dzięki redukcji objętości okołocewkowej (o 6,2 ± 3 cm³). Jest to istotne klinicznie, ponieważ to właśnie okolica okołocewkowa odpowiada za zatrzymanie wypływu moczu, a zmniejszenie jej objętości przyczynia się do korzystnej odpowiedzi klinicznej u pacjentów z BPH.¹³

Dane dotyczące raka gruczołu krokowego

7-letnie badanie kontrolowane placebo obejmujące 18882 mężczyzn powyżej 55 roku życia, z prawidłowym wynikiem badania per rectum oraz PSA <3,0 ng/ml, dostarczyło dodatkowych danych na temat wpływu finasterydu. Po zakończeniu badania dane z wykonanej biopsji gruczołu krokowego były dostępne od 9060 mężczyzn. U 18,4% pacjentów przyjmujących finasteryd w dawce 5 mg (803 mężczyzn) i u 24,4% pacjentów otrzymujących placebo (1147 mężczyzn) stwierdzono wystąpienie raka gruczołu krokowego. Należy podkreślić, że finasteryd w dawce 5 mg nie jest wskazany w celu zmniejszania ryzyka rozwoju raka gruczołu krokowego.<sup data-drug="Zasterid" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Dane z ostatnio przeprowadzonego 7-letniego badania kontrolowanego placebo obejmującego 18882 mężczyzn powyżej 55 roku życia, z prawidłowym wynikiem badania per rectum oraz PSA na poziomie 14