Działania niepożądane leku Tractiva (arypiprazol)

Arypiprazol, substancja czynna leku Tractiva, jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I. Jak każdy lek, Tractiva może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego pacjenta one wystąpią. Znajomość profilu bezpieczeństwa jest kluczowa dla właściwego monitorowania stanu klinicznego pacjenta podczas terapii.¹

Profil bezpieczeństwa – najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi w badaniach klinicznych kontrolowanych placebo były akatyzja (niepokój ruchowy) oraz nudności, występujące u ponad 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie.² Podczas monitorowania pacjentów należy zwrócić szczególną uwagę na te objawy, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia.

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane leku Tractiva klasyfikowane są według następujących kategorii częstości:³

• Bardzo często (≥1/10) – występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występuje u 1 do 10 na 1 000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Warto zauważyć, że w przypadku działań niepożądanych zgłaszanych spontanicznie po wprowadzeniu produktu do obrotu, nie jest możliwe dokładne określenie ich częstości, dlatego klasyfikowane są jako „częstość nieznana”.⁴

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych leku Tractiva według układów narządów wraz z częstością ich występowania.⁵

Szczegółowy opis wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe (ang. Extrapyramidal Symptoms, EPS) są jednymi z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych leków przeciwpsychotycznych, w tym arypiprazolu. W badaniach klinicznych wykazano, że u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem objawy te występowały rzadziej (25,8%) w porównaniu z haloperydolem (57,3%) w długoterminowym 52-tygodniowym badaniu.⁶

W przypadku epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, objawy EPS odnotowano u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem i 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem w 12-tygodniowym badaniu kontrolowanym.⁷

Akatyzja

Akatyzja, objawiająca się subiektywnym uczuciem niepokoju ruchowego i przymusem ruchu, jest częstym działaniem niepożądanym arypiprazolu. W kontrolowanych badaniach z placebo u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, akatyzja występowała u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią, częstość występowania akatyzji wynosiła 6,2% w grupie leczonej arypiprazolem i 3,0% w grupie placebo.⁸

Dystonia

Dystonia, charakteryzująca się nieprawidłowymi, długotrwałymi skurczami grup mięśni, może wystąpić u pacjentów predysponowanych zwykle w pierwszych kilku dniach leczenia. Objawami dystonii są m.in.: skurcze mięśni szyi, trudności z przełykaniem, oddychaniem czy zaburzenia ruchów języka. Objawy te mogą wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek, ale częściej i w bardziej nasilonej formie obserwuje się je przy stosowaniu leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych dawkach. Zwiększone ryzyko wystąpienia ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁹

Prolaktyna

W odróżnieniu od wielu innych leków przeciwpsychotycznych, arypiprazol może powodować zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy. Jest to istotna informacja kliniczna, ponieważ zarówno hiperprolaktynemia jak i hipoprolaktynemia mogą prowadzić do różnych objawów klinicznych.¹⁰

W populacji młodzieży (13-17 lat) chorych na schizofrenię, która była leczona arypiprazolem przez okres do 2 lat, małe stężenie prolaktyny stwierdzono u 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml) i 48,3% chłopców (<2 ng/ml).¹¹

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem istnieje ryzyko wystąpienia zaburzeń kontroli impulsów, takich jak patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy oraz obżarstwo lub kompulsywne objadanie się. Te działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi klinicysty, ponieważ mogą mieć poważne konsekwencje społeczne i finansowe dla pacjenta i jego otoczenia.¹²

Parametry laboratoryjne

Podczas stosowania arypiprazolu odnotowuje się przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej (CPK) u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹³

Szczególne uwagi dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

W przypadku stosowania arypiprazolu u młodzieży (13-17 lat) ze schizofrenią, profil działań niepożądanych jest podobny do obserwowanego u dorosłych, z wyjątkiem niektórych objawów, które występują częściej:¹⁴

• Senność i/lub sedacja – występują bardzo często (≥1/10)
• Zaburzenia pozapiramidowe – występują bardzo często (≥1/10)
• Suchość w jamie ustnej – występuje często (≥1/100 do <1/10)
• Zwiększony apetyt – występuje często (≥1/100 do <1/10)
• Niedociśnienie ortostatyczne – występuje często (≥1/100 do <1/10)

U młodzieży (13-17 lat) z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I leczonej arypiprazolem, obserwowano dodatkowo następujące działania niepożądane:¹⁵

• Senność – występuje bardzo często (23,0%)
• Zaburzenia pozapiramidowe – występują bardzo często (18,4%)
• Akatyzja – występuje bardzo często (16,0%)
• Zmęczenie – występuje bardzo często (11,8%)
• Ból w górnej części brzucha – występuje często
• Zwiększenie częstości akcji serca – występuje często
• Zwiększenie masy ciała – występuje często
• Zwiększenie apetytu – występuje często
• Drżenie mięśni – występuje często
• Dyskineza – występuje często

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku zaburzeń pozapiramidowych oraz akatyzji u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, istnieje wyraźna zależność od dawki:¹⁶

• Zaburzenia pozapiramidowe: dawka 10 mg – 9,1%, dawka 30 mg – 28,8%, placebo – 1,7%
• Akatyzja: dawka 10 mg – 12,1%, dawka 30 mg – 20,3%, placebo – 1,7%

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym stosowanie arypiprazolu wiąże się również z przyrostem masy ciała. Po 12 tygodniach leczenia średni przyrost wynosił 2,4 kg, a po 30 tygodniach – 5,8 kg (w porównaniu z 0,2 kg i 2,3 kg odpowiednio w grupie placebo).¹⁷

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Monitorowanie bezpieczeństwa leków po ich wprowadzeniu do obrotu jest istotnym elementem nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu należy zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, fax: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.¹⁸