Działania niepożądane leku Rifamazid (ryfampicyna + izoniazyd)

Produkt leczniczy Rifamazid, zawierający dwie substancje czynne – ryfampicynę i izoniazyd – może wywoływać szereg działań niepożądanych związanych z każdym z tych składników. Należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne ryzyko wystąpienia tych działań podczas terapii przeciwgruźliczej, szczególnie w przypadku leczenia długotrwałego lub przerywanego.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z międzynarodową klasyfikacją CIOMS, częstość występowania działań niepożądanych definiuje się następująco:²

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1 000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1 000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Działania niepożądane wywoływane przez ryfampicynę

Zaburzenia hematologiczne stanowią istotną grupę działań niepożądanych ryfampicyny. Szczególnie niebezpieczna jest małopłytkowość z plamicą lub bez, występująca głównie u pacjentów leczonych w schemacie przerywanym. Stan ten wymaga natychmiastowego odstawienia leku, gdyż może prowadzić do zagrażających życiu krwawień do mózgu. Dodatkowo raportowano przypadki niedokrwistości hemolitycznej, leukopenii, eozynofilii oraz zmniejszenia stężenia hemoglobiny we krwi.³

W zakresie zaburzeń immunologicznych obserwuje się objawy takie jak obrzęk twarzy i kończyn, objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni, zawroty głowy), duszność, sapanie, spadek ciśnienia krwi, a w skrajnych przypadkach wstrząs anafilaktyczny. Objawy te najczęściej pojawiają się między 3. a 6. miesiącem leczenia, szczególnie u około 50% pacjentów leczonych schematem jednotygodniowym, otrzymujących ryfampicynę w dawce co najmniej 25 mg/kg masy ciała.⁴

Reakcje uczuleniowe obejmują gorączkę, eozynofilię, a w zakresie skóry i tkanki podskórnej: wysypkę, pokrzywkę, świąd, zaczerwienienie skóry, opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i języka, obrzęk naczynioruchowy, złuszczające zapalenie skóry oraz groźny zespół Lyella.⁵

U kobiet długotrwale leczonych ryfampicyną mogą pojawić się zaburzenia endokrynologiczne, objawiające się zaburzeniami miesiączkowania.⁶

W obrębie układu nerwowego ryfampicyna może wywoływać bóle i zawroty głowy, senność, znużenie, ataksję, stan splątania, zaburzenia koncentracji uwagi oraz ból i drętwienie kończyn.⁷

W zakresie narządu wzroku mogą wystąpić zaburzenia widzenia.⁸

Ryfampicyna często wywołuje zaburzenia żołądka i jelit, takie jak zgaga, bóle w nadbrzuszu, zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia oraz biegunka, która może być objawem rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego.⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych obejmują przemijające zmiany wyników badań czynnościowych wątroby (zwiększenie stężenia bilirubiny, w tym bilirubiny bezpośredniej, aktywności fosfatazy zasadowej, aminotransferaz), rzadziej toksyczne zapalenie wątroby.¹⁰

W zakresie skóry i tkanki podskórnej mogą wystąpić łagodne, samoistnie ustępujące reakcje skórne, takie jak zaczerwienienie, świąd, niekiedy wysypka.¹¹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe obejmują osłabienie mięśni i miopatię.¹²

W zakresie nerek i dróg moczowych może wystąpić hemoglobinuria, krwiomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek oraz niewydolność nerek. Zaburzenia te występują sporadycznie, głównie u pacjentów stosujących leczenie przerywane i ustępują po odstawieniu leku i zastosowaniu odpowiedniego leczenia.¹³

Charakterystycznym działaniem niepożądanym ryfampicyny jest pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie śliny, moczu, łez, potu i kału.¹⁴

Działania niepożądane wywoływane przez izoniazyd

W zakresie zaburzeń hematologicznych izoniazyd może powodować małopłytkowość, agranulocytozę oraz niedokrwistość.¹⁵

Najistotniejsze zaburzenia neurologiczne obejmują zapalenie wielonerwowe objawiające się drętwieniem kończyn, mrowieniem, osłabieniem mięśni oraz niezbornością ruchów. Objawy te występują bardzo rzadko i dotyczą głównie pacjentów przyjmujących dawki większe niż zalecane. Duże dawki izoniazydu mogą również powodować wystąpienie drgawek. Warto podkreślić, że u pacjentów z padaczką izoniazyd może zwiększać częstość napadów padaczkowych.¹⁶

Wśród zaburzeń naczyniowych z nieznaną częstością występuje zapalenie naczyń krwionośnych.¹⁷

W obrębie układu pokarmowego obserwuje się nudności, wymioty, bóle w nadbrzuszu. Z nieznaną częstością może wystąpić zapalenie trzustki.¹⁸

Do zaburzeń wątroby i dróg żółciowych zalicza się zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej i alaninowej, bilirubinemia, żółtaczka. Niezbyt często występuje zapalenie wątroby, niekiedy ciężkie, w skrajnych przypadkach prowadzące do śmierci. Objawami poprzedzającymi są brak łaknienia, nudności, wymioty, zmęczenie i osłabienie.¹⁹

W obrębie skóry i tkanki podskórnej rzadko obserwuje się toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka oraz objawy układowe eozynofilii.²⁰

Zestawienie działań niepożądanych Rifamazidu

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²¹

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C; 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.²²