Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Podczas stosowania olanzapiny, podobnie jak innych leków przeciwpsychotycznych, poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach terapii. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta.¹

Przeciwwskazania związane z otępieniem i chorobą Parkinsona

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z psychozą i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na zwiększone ryzyko śmiertelności oraz wystąpienia zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z psychozą spowodowaną otępieniem odnotowano dwukrotnie większą śmiertelność w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu do grupy placebo (3,5% vs 1,5%). Czynnikami zwiększającymi ryzyko śmiertelności są: wiek powyżej 65 lat, utrudnione połykanie, sedacja, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin.²

W tych samych badaniach zaobserwowano trzykrotnie większą częstość występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (np. udar, przemijający napad niedokrwienny) w grupie olanzapiny w porównaniu z placebo (1,3% vs 0,4%). Czynnikami zwiększającymi ryzyko tych zdarzeń były wiek powyżej 75 lat oraz otępienie naczyniowe lub mieszane.³

Nie zaleca się również stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy związanej z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często obserwowano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, występujące z większą częstością niż w grupie placebo. Olanzapina nie wykazywała w tych przypadkach większej skuteczności niż placebo.⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny to potencjalnie zagrażający życiu stan związany ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Rzadkie przypadki ZZN zgłaszano również podczas leczenia olanzapiną. Kliniczne objawy ZZN to: wysoka gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości oraz objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia krwi, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca). Mogą także wystąpić: zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek.⁵

W przypadku wystąpienia objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych klinicznych objawów ZZN, należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny.⁶

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój bądź nasilenie objawów cukrzycy, sporadycznie z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach obserwowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁷

Zaleca się odpowiednie monitorowanie kliniczne zgodnie z wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego, obejmujące:

• Pomiar stężenia glukozy we krwi: przed rozpoczęciem leczenia, 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną, a następnie raz na rok⁸
• Obserwację pacjentów pod kątem objawów hiperglikemii (nadmierne pragnienie, nadmierne wydzielanie moczu, nadmierne łaknienie, osłabienie)⁹
• Regularne badanie pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy¹⁰
• Regularne kontrolowanie masy ciała: przed rozpoczęciem leczenia, 4, 8 i 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną, a następnie raz na kwartał¹¹

Zaburzenia lipidowe

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w stężeniu lipidów. W przypadku takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów lub czynnikami ryzyka rozwoju takich zaburzeń.¹²

U pacjentów leczonych produktem Olanzapine APC należy regularnie badać stężenie lipidów według następującego schematu: przed rozpoczęciem leczenia, 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną, a następnie co 5 lat.¹³

Aktywność przeciwcholinergiczna

Olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, jednak doświadczenia kliniczne ujawniły małą częstość występowania objawów z tym związanych. Ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu leczniczego Olanzapine APC u pacjentów z:¹⁴

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi schorzeniami

Czynność wątroby

Często obserwuje się przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), szczególnie w początkowym etapie leczenia. Należy zachować ostrożność i wdrożyć badania kontrolne u pacjentów:¹⁵

• Ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi niewydolności wątroby
• Z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• Stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobowokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁶

Neutropenia

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów:¹⁷

• Z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych (z jakiejkolwiek przyczyny)
• Przyjmujących leki mogące wywołać neutropenię
• Z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku kostnego w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku kostnego spowodowanym chorobą współistniejącą, radioterapią lub chemioterapią
• Z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Należy pamiętać, że często zgłaszano występowanie neutropenii u pacjentów przyjmujących jednocześnie olanzapinę i walproinian.¹⁸

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:¹⁹

• Pocenie się
• Bezsenność
• Drżenie
• Lęk
• Nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowanego wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] u pacjentów z wyjściowym QTcF<500 ms) występowało niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) u pacjentów leczonych olanzapiną. Nie stwierdzono istotnych różnic w porównaniu z placebo w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych.²⁰

Należy zachować ostrożność zalecając jednoczesne stosowanie olanzapiny i innych leków powodujących wydłużenie odstępu QTc, zwłaszcza u pacjentów:²¹

• W podeszłym wieku
• Z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Z zastoinową niewydolnością serca
• Z przerostem mięśnia sercowego
• Ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) zgłaszano przemijające występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Związek przyczynowy między tym zjawiskiem a leczeniem olanzapiną nie został ustalony.²²

Ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują czynniki ryzyka zakrzepu z zatorami w układzie żylnym, wszystkie możliwe czynniki ryzyka, np. unieruchomienie, należy zidentyfikować i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²³

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem. Ponieważ wykazano in vitro antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, lek ten może wykazywać działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²⁴

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków stwierdzano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁵

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej późne dyskinezy występowały z istotnie statystycznie mniejszą częstością podczas leczenia olanzapiną. Ryzyko późnych dyskinez rośnie jednak wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych późnych dyskinez u pacjenta przyjmującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia. Objawy te mogą czasowo nasilić się lub nawet wystąpić po odstawieniu leku.²⁶

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych olanzapiny u pacjentów w podeszłym wieku obserwowano niezbyt często przypadki niedociśnienia ortostatycznego. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów w wieku powyżej 65 lat.²⁷

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to dla olanzapiny było porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁸

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różnorodne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny. Długookresowe wyniki związane z tymi zdarzeniami nie były badane i nie są znane.²⁹

Informacje o substancjach pomocniczych

Produkt leczniczy Olanzapine APC zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny i może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią.³⁰

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę ulegającą rozpadowi w jamie ustnej, dlatego uznaje się go za „wolny od sodu”.³¹