Właściwości farmakodynamiczne
Metformax 500 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Metforminy chlorowodorek należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwcukrzycowych, pochodnych biguanidu, oznaczonej kodem ATC: A 10 BA 02. Lek wykazuje wielokierunkowe działanie przeciwcukrzycowe, skutecznie obniżając stężenie glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą metforminy jest mechanizm działania niewpływający na pobudzenie wydzielania insuliny, co eliminuje ryzyko hipoglikemii u pacjentów.¹

Mechanizm działania

Metformina działa przeciwcukrzycowo poprzez trzy główne mechanizmy:²

• Hamowanie glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd³
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych, szczególnie mięśni, na insulinę, co skutkuje nasileniem wychwytu glukozy i jej wykorzystania⁴
• Spowolnienie absorpcji glukozy w jelicie⁵

Na poziomie komórkowym metformina stymuluje wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na syntazę glikogenu. Ponadto lek zwiększa zdolności transportowe wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUT), co usprawnia przemieszczanie cząsteczek glukozy przez błony komórkowe.⁶

Wpływ na metabolizm lipidów

Niezależnie od działania hipoglikemizującego, metformina wywiera korzystny wpływ na gospodarkę lipidową. Wyniki kontrolowanych badań klinicznych o średnim i długim okresie obserwacji potwierdzają, że terapeutyczne dawki metforminy przyczyniają się do redukcji stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów w surowicy krwi.⁷

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo

Prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) dostarczyło istotnych dowodów na długoterminowe korzyści wynikające z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2.⁸

Szczegółowa analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne, a którzy następnie zostali poddani terapii metforminą, wykazała:⁹

• Znaczące zmniejszenie całkowitego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie otrzymującej chlorowodorek metforminy (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023, a także w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034¹⁰
• Istotną redukcję całkowitego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą: w grupie leczonej chlorowodorkiem metforminy odnotowano 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, natomiast w grupie stosującej wyłącznie dietę 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,017¹¹
• Znamienne zmniejszenie całkowitego ryzyka śmiertelności ogólnej: w grupie leczonej chlorowodorkiem metforminy zaobserwowano 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z 20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat w grupie stosującej wyłącznie dietę (p=0,011) oraz 18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat w łącznej analizie grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (p=0,021)¹²
• Wyraźne obniżenie całkowitego ryzyka zawału mięśnia sercowego: w grupie leczonej chlorowodorkiem metforminy odnotowano 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat, natomiast w grupie stosującej wyłącznie dietę 18 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,01)¹³

Terapia skojarzona

Stosowanie metforminy jako leku drugiego rzutu w połączeniu z pochodnymi sulfonylomocznika nie wykazało dodatkowych korzyści w zakresie klinicznych punktów końcowych. Badania oceniające takie skojarzenie nie dostarczyły dowodów na istotną poprawę w obszarze istotnych parametrów klinicznych.¹⁴

W przypadku cukrzycy typu 1, skojarzone leczenie metforminą i insuliną było stosowane w wybranych przypadkach klinicznych, jednakże nie udokumentowano jednoznacznych korzyści klinicznych wynikających z takiego połączenia. Brak jest danych potwierdzających przewagę takiego schematu terapeutycznego nad standardowym leczeniem insuliną w cukrzycy typu 1.¹⁵