Właściwości farmakodynamiczne leku Memotropil 20%

Memotropil 20% (piracetam) w postaci roztworu do wstrzykiwań (200 mg/ml, ampułki 3 g/15 ml) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki psychostymulujące, środki stosowane w ADHD i leki nootropowe (kod ATC: N06B X03). Piracetam jest cykliczną pochodną kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) i zaliczany jest do leków psychotropowych z podgrupy leków nootropowych.¹

Mechanizm działania – aspekty ogólne

Dokładny mechanizm działania piracetamu na komórki nerwowe nie został w pełni poznany. Z przeprowadzonych badań wynika, że podstawowy mechanizm działania nie wykazuje swoistości względem określonego rodzaju komórek ani konkretnego narządu. Badania na modelach błon fosfolipidowych wykazały, że piracetam wiąże się fizycznie z grupą polarną błon, proporcjonalnie do wielkości zastosowanej dawki. To oddziaływanie inicjuje proces odtwarzania struktury błony komórkowej poprzez tworzenie ruchomych kompleksów między cząsteczkami leku a fosfolipidami.²

Związanie piracetamu z fosfolipidami błonowymi przyczynia się do poprawy stabilności błony komórkowej. Dzięki temu białka błonowe lub przezbłonowe mogą utrzymać lub odzyskać właściwą strukturę trójwymiarową, co umożliwia im prawidłowe pełnienie swoich funkcji fizjologicznych.³

Wpływ na właściwości reologiczne krwi

Piracetam modyfikuje właściwości reologiczne krwi poprzez oddziaływanie na trzy główne elementy układu naczyniowego: płytki krwi, krwinki czerwone oraz ścianki naczyń krwionośnych. Lek zwiększa elastyczność erytrocytów, zmniejsza agregację płytek krwi, redukuje przyleganie erytrocytów do ścian naczyń krwionośnych oraz ogranicza skurcz naczyń włosowatych.⁴

Wpływ na krwinki czerwone

Szczególnie istotne działanie piracetamu obserwuje się u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową. Lek korzystnie wpływa na elastyczność błony komórkowej erytrocytów, zwiększając ich zdolność do odkształcania się. Prowadzi to do obniżenia lepkości krwi i zapobiega zlepianiu się krwinek czerwonych, co ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu powikłaniom naczyniowym w tej chorobie.⁵

Wpływ na płytki krwi

Badania otwarte przeprowadzone zarówno u zdrowych ochotników, jak i u osób z objawami fenomenu Raynauda wykazały, że piracetam hamuje czynność płytek krwi w sposób zależny od dawki. Przy maksymalnej dawce wynoszącej 12 g obserwowano wyraźne hamowanie agregacji płytek krwi w testach z użyciem różnych czynników agregacyjnych, takich jak:⁶

• ADP (adenozynodwufosforan)
• Kolagen
• Adrenalina
• ßTG (beta-tromboglobulina)

Co istotne, efekt antyagregacyjny piracetamu nie wiązał się ze znamiennym zmniejszeniem liczby płytek krwi. W tych samych badaniach zaobserwowano wydłużenie czasu krwawienia pod wpływem stosowania piracetamu.⁷

Wpływ na naczynia krwionośne

Piracetam wykazuje korzystne działanie na śródbłonek naczyń krwionośnych. U zdrowych ochotników zaobserwowano dwa główne efekty działania leku na poziomie naczyniowym:⁸

• Zmniejszenie adhezji erytrocytów – piracetam redukuje przyleganie krwinek czerwonych do śródbłonka naczyń krwionośnych
• Stymulacja syntezy prostacykliny – lek bezpośrednio pobudza syntezę prostacykliny w niezmienionym śródbłonku, co prowadzi do poprawy przepływu krwi

Wpływ na czynniki krzepnięcia krwi

Piracetam wykazuje istotny wpływ na hemostazę poprzez oddziaływanie na czynniki krzepnięcia. U zdrowych ochotników stosowanie leku w dawkach do 9,6 g powodowało wyraźne zmniejszenie stężenia fibrynogenu oraz czynników von Willebranda (VIII:C; VIII R:AG; VIII R:vW) w osoczu o 30-40% w porównaniu ze stanem wyjściowym. Równocześnie obserwowano wydłużenie czasu krwawienia.⁹

Podobne efekty zaobserwowano u pacjentów z samoistnym oraz wtórnym fenomenem Raynauda. W tej grupie piracetam stosowany w dawce 8 g/dobę przez okres 6 miesięcy powodował:¹⁰

• Redukcję stężenia fibrynogenu i czynników von Willebranda (VIII:C; VIII R:AG; VIII R:vW (RCF)) w osoczu o 30-40%
• Zmniejszenie lepkości osocza
• Wydłużenie czasu krwawienia

Należy jednak zauważyć, że w innym badaniu z udziałem zdrowych ochotników, przy zastosowaniu piracetamu w dawkach do 12 g dwa razy na dobę, nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w porównaniu z placebo pod względem wpływu na hemostazę i czas krwawienia. Wskazuje to na możliwą zmienność efektów działania leku w zależności od indywidualnych czynników oraz protokołu badawczego.¹¹