Właściwości farmakodynamiczne

Memantyna, substancja czynna leku Memolek, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psychoanaleptycznych, a dokładniej do innych leków przeciw otępieniu (kod ATC: N06DX01). Jej właściwości farmakodynamiczne związane są z wpływem na neuroprzekaźnictwo glutaminergiczne w ośrodkowym układzie nerwowym, co ma kluczowe znaczenie w leczeniu choroby Alzheimera.
¹

Mechanizm działania

Współczesne badania dostarczają coraz więcej dowodów na to, że zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego, szczególnie w zakresie receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają istotną rolę zarówno w powstawaniu objawów, jak i w progresji choroby w otępieniu neurodegeneracyjnym.
²

Memantyna działa jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetytywny antagonista receptora NMDA. Substancja ta modyfikuje efekty patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które w warunkach chorobowych mogą prowadzić do zaburzenia czynności neuronów. Mechanizm ten jest kluczowy dla efektu terapeutycznego memantyny.
³

Skuteczność kliniczna

Badania w umiarkowanym do ciężkiego otępienia

Kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii zostało przeprowadzone u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Badanie objęło 252 pacjentów ambulatoryjnych, u których całkowita punktacja w skali Krótkiej Oceny Stanu Psychicznego (Mini-Mental State Examination – MMSE) na początku badania wynosiła 3-14 punktów. Wyniki wykazały korzystny efekt leczenia memantyną w porównaniu do placebo w okresie 6 miesięcy w następujących obszarach:
⁴

• ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,025
• ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera (ADCS-ADLsev): p=0,003
• ocena zaburzeń funkcji poznawczych (SIB): p=0,002

⁵

Badania w łagodnym do umiarkowanego otępienia

Przeprowadzono również kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania: 10-22 punktów). Badanie objęło 403 pacjentów. U pacjentów leczonych memantyną zaobserwowano statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny niż u pacjentów przyjmujących placebo w pierwszorzędowych punktach końcowych badania:
⁶

• podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog): p=0,003
• ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,004

Powyższe wyniki uzyskano w 24 tygodniu na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (LOCF).
⁷

W innym monoterapeutycznym badaniu dotyczącym choroby Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE: 11-23 punktów) zrandomizowano 470 pacjentów. W prospektywnie definiowanej początkowej analizie, nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności w 24 tygodniu.
⁸

Metaanaliza badań klinicznych

Przeprowadzono metaanalizę wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE <20 punktów) pochodzących z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy. Analiza obejmowała zarówno badania z memantyną w monoterapii, jak i w politerapii ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy. Metaanaliza wykazała statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:
<sup data-drug="Memolek" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania 9

• funkcje poznawcze
• ogólna ocena kliniczna
• codzienne funkcjonowanie

Szczególnie istotne wyniki uzyskano w analizie pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech wymienionych domenach. Okazało się, że u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p<0,0001). Wskazuje to na znaczący efekt memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu stanu klinicznego.
<sup data-drug="Memolek" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazały statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p10