Właściwości farmakodynamiczne memantyny

Memantyna, składnik aktywny produktu leczniczego Memantine Vipharm, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psychoanaleptyki, a dokładniej do podgrupy innych leków przeciw otępieniu (kod ATC: N06DX01). Substancja ta wykazuje specyficzne działanie na poziomie receptorów i neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania

Badania naukowe dostarczają coraz więcej dowodów na istotną rolę zaburzeń neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego w patogenezie otępienia neurodegeneracyjnego. Zaburzenia te, szczególnie dotyczące receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), przyczyniają się zarówno do powstawania objawów choroby, jak i do jej progresji.²

Memantyna działa jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetytywny antagonista receptora NMDA. Jej kluczową funkcją jest modyfikacja efektów patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej.³

Dowody kliniczne skuteczności

Efektywność terapeutyczna memantyny została potwierdzona w szeregu badań klinicznych, które obejmowały pacjentów z chorobą Alzheimera o różnym stopniu nasilenia. Poniżej przedstawiono najważniejsze z tych badań i ich wyniki.

Badania w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

Kluczowe badanie monoterapii memantyną w tej grupie pacjentów (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania wynosiła 3-14 punktów) obejmowało 252 pacjentów ambulatoryjnych. W trakcie 6-miesięcznej obserwacji wykazano istotne statystycznie korzyści stosowania memantyny w porównaniu do placebo w zakresie:⁴

• Funkcjonowania ocenianego w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus: clinician’s interview based impression of change) – p=0,025
• Wykonywania codziennych czynności życiowych (ADCS-ADLsev: Alzheimer’s disease cooperative study – activities of daily living) – p=0,003
• Funkcji poznawczych (SIB: severe impairment battery) – p=0,002

Badania w chorobie Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

W badaniu obejmującym 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku wynosiła 10-22 punktów), memantyna wykazała statystycznie znamienną przewagę nad placebo w pierwszorzędowych punktach końcowych ocenianych w 24 tygodniu terapii (analiza LOCF):⁵

• Podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog) – p=0,003
• Ogólna ocena kliniczna (CIBIC-plus) – p=0,004

Warto jednak odnotować, że w innym badaniu monoterapeutycznym w tej samej grupie pacjentów (MMSE 11-23 punktów), obejmującym 470 uczestników, nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności w prospektywnie definiowanej początkowej analizie po 24 tygodniach terapii.⁶

Metaanaliza badań klinicznych

Szczególnie istotne wyniki przyniosła metaanaliza danych pochodzących z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, obejmujących pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE < 20 punktów). Metaanaliza ta uwzględniała zarówno badania z memantyną stosowaną w monoterapii, jak i w politerapii ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy.<sup data-drug="Memantine Vipharm" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania 7

Wyniki metaanalizy wykazały statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:

• Funkcje poznawcze
• Ogólna ocena kliniczna
• Codzienne funkcjonowanie

Co szczególnie istotne, analiza pacjentów, u których doszło do pogorszenia we wszystkich trzech wymienionych domenach, wykazała statystycznie znaczącą przewagę memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu stanu klinicznego. Pogorszenie we wszystkich trzech domenach zaobserwowano u dwukrotnie większej liczby pacjentów otrzymujących placebo (21%) w porównaniu do pacjentów leczonych memantyną (11%), przy p<0,0001.<sup data-drug="Memantine Vipharm" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Analiza wyników pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazała statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo niż pacjentów przyjmujących memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p8

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Memantyna, substancja czynna produktu Memantine Vipharm, jest antagonistą receptora NMDA o średnim powinowactwie, działającym w sposób zależny od potencjału i niekompetytywny. Jej mechanizm działania polega na modyfikacji efektów patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które w chorobie Alzheimera mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność memantyny zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z inhibitorami acetylocholinesterazy, u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu od łagodnego do ciężkiego, ze szczególnym naciskiem na poprawę funkcji poznawczych, ogólnej oceny klinicznej oraz codziennego funkcjonowania.