Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Lenalidomid, stosowany w terapii szpiczaka mnogiego oraz innych wskazaniach, może wchodzić w interakcje z różnymi grupami leków, co wymaga zachowania szczególnej ostrożności podczas jego stosowania. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych interakcji lenalidomidu, które mają istotne znaczenie kliniczne.¹

Czynniki wpływające na erytropoezę i leki zwiększające ryzyko zakrzepicy

Stosowanie leków stymulujących erytropoezę lub innych preparatów mogących zwiększać ryzyko zakrzepicy, takich jak hormonalna terapia zastępcza, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów ze szpiczakiem mnogim otrzymujących lenalidomid w skojarzeniu z deksametazonem. Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych jest w tej grupie pacjentów znacząco podwyższone, dlatego konieczne jest ścisłe monitorowanie chorych oraz rozważenie profilaktyki przeciwzakrzepowej.²

Doustne środki antykoncepcyjne

Nie przeprowadzono ukierunkowanych badań dotyczących interakcji lenalidomidu z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi. Badania in vitro na ludzkich hepatocytach wykazały, że lenalidomid w różnych badanych stężeniach nie indukuje enzymów cytochromu P450, w tym CYP1A2, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4/5. Z tego względu nie jest spodziewane wystąpienie indukcji enzymatycznej prowadzącej do obniżenia skuteczności hormonalnych środków antykoncepcyjnych przy monoterapii lenalidomidem.³

Należy jednak zaznaczyć, że deksametazon, często stosowany w skojarzeniu z lenalidomidem, jest słabym lub umiarkowanym induktorem CYP3A4 i może również wpływać na inne enzymy oraz transportery. W konsekwencji nie można wykluczyć, że podczas terapii skojarzonej skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych może ulec zmniejszeniu. Z uwagi na teratogenne właściwości lenalidomidu, należy bezwzględnie podjąć skuteczne środki zapobiegające ciąży.⁴

Warfaryna

Badania farmakokinetyczne wykazały, że jednoczesne wielokrotne podawanie lenalidomidu w dawce 10 mg raz na dobę nie wpływało na farmakokinetykę pojedynczej dawki R- i S-warfaryny. Podobnie, jednoczesne podawanie warfaryny w pojedynczej dawce 25 mg nie wpływało na farmakokinetykę lenalidomidu. Nie ma jednak pewności, czy taka interakcja nie zachodzi w warunkach klinicznych, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu deksametazonu.⁵

Deksametazon jako słaby lub umiarkowany induktor enzymów może potencjalnie wpływać na metabolizm warfaryny, chociaż dokładny mechanizm tej interakcji nie został jeszcze w pełni poznany. Ze względu na bezpieczeństwo pacjenta zaleca się ścisłe monitorowanie wskaźników krzepnięcia, w szczególności INR (International Normalized Ratio), podczas jednoczesnego stosowania warfaryny i lenalidomidu.⁶

Digoksyna

Lenalidomid stosowany jednocześnie z digoksyną może wpływać na jej stężenie w osoczu. Badania wykazały, że jednoczesne stosowanie lenalidomidu w dawce 10 mg raz na dobę zwiększało stężenie osoczowe digoksyny (0,5 mg, pojedyncza dawka) o 14% z 90% przedziałem ufności [0,52%-28,2%]. Nie jest jednak pewne, czy podobny efekt wystąpi w praktyce klinicznej przy stosowaniu większych dawek lenalidomidu oraz jednoczesnym leczeniu deksametazonem.⁷

Z uwagi na wąski indeks terapeutyczny digoksyny oraz potencjalnie poważne konsekwencje jej przedawkowania, podczas leczenia lenalidomidem zaleca się regularną kontrolę stężenia digoksyny w surowicy krwi, szczególnie na początku terapii oraz po każdej modyfikacji dawkowania.⁸

Statyny

Jednoczesne stosowanie lenalidomidu ze statynami wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia rabdomiolizy – potencjalnie groźnego powikłania charakteryzującego się rozpadem włókien mięśniowych. Mechanizm tej interakcji może mieć charakter addytywny, co oznacza sumowanie się działań niepożądanych obu leków na mięśnie szkieletowe.⁹

Szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego konieczne jest wzmożone monitorowanie kliniczne (wywiad w kierunku bólu mięśniowego, osłabienia) oraz laboratoryjne (oznaczanie aktywności kinazy kreatynowej, transaminaz, mioglobiny w moczu). W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy rozważyć modyfikację leczenia lub jego czasowe wstrzymanie.¹⁰

Deksametazon

Deksametazon jest często stosowany w schematach terapeutycznych zawierających lenalidomid. Badania farmakokinetyczne wykazały, że równoczesne podawanie deksametazonu (40 mg raz na dobę) w dawce pojedynczej lub wielokrotnej nie wywiera istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę lenalidomidu podawanego w dawce wielokrotnej (25 mg raz na dobę).¹¹

Chociaż sam deksametazon nie wpływa znacząco na parametry farmakokinetyczne lenalidomidu, należy pamiętać, że jako induktor enzymów cytochromu P450 może potencjalnie modyfikować metabolizm innych jednocześnie stosowanych leków, co zostało wspomniane w poprzednich punktach.

Interakcje z inhibitorami glikoproteiny P

Badania in vitro wykazały, że lenalidomid jest substratem dla glikoproteiny P (P-gp), ale nie działa jako jej inhibitor. Przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły, że równoczesne podawanie w dawce wielokrotnej chinidyny (600 mg, dwa razy na dobę), będącej silnym inhibitorem glikoproteiny P, lub umiarkowanie silnego inhibitora/substratu glikoproteiny P – temsyrolimusu (25 mg), nie wpływało w sposób istotny klinicznie na farmakokinetykę lenalidomidu (25 mg).¹²

Co więcej, równoczesne podawanie lenalidomidu nie zmieniało farmakokinetyki temsyrolimusu. Dane te sugerują, że ryzyko klinicznie istotnych interakcji z inhibitorami glikoproteiny P jest niewielkie.¹³

Interakcje lenalidomidu z alkoholem

Chociaż nie przeprowadzono specyficznych badań oceniających interakcje między lenalidomidem a alkoholem, jednoczesne spożywanie alkoholu podczas terapii lenalidomidem nie jest zalecane z kilku powodów:

• Alkohol może nasilać działania niepożądane lenalidomidu na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak zawroty głowy, senność czy zmęczenie, co zwiększa ryzyko upadków i urazów.
• Zarówno lenalidomid jak i alkohol mogą wpływać na funkcje wątroby. Jednoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko hepatotoksyczności.
• Alkohol może dodatkowo obniżać funkcje układu odpornościowego, które są już zaburzone u pacjentów ze schorzeniami nowotworowymi i dodatkowo mogą być osłabione przez lenalidomid.
• U pacjentów przyjmujących równocześnie deksametazon spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko wystąpienia owrzodzeń przewodu pokarmowego.

Pacjentom leczonym lenalidomidem należy doradzić powstrzymanie się od spożywania alkoholu lub jego znaczne ograniczenie, szczególnie w dniach przyjmowania leku oraz w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.

Tabela interakcji lenalidomidu z innymi lekami

Inne potencjalne interakcje

Należy zachować ostrożność podczas stosowania lenalidomidu z innymi lekami mielotoksycznymi ze względu na potencjalne sumowanie się działań niepożądanych na układ krwiotwórczy. Dotyczy to szczególnie leków stosowanych w chemioterapii nowotworów, które mogą nasilać lub przedłużać neutropenię oraz trombocytopenię indukowaną lenalidomidem.

Ponadto, należy wziąć pod uwagę, że u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może dochodzić do kumulacji lenalidomidu w organizmie, co teoretycznie może zwiększać ryzyko wystąpienia interakcji z innymi lekami.