Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ibuprofenu w postaci dożylnej

Ibuprofen B. Braun w postaci roztworu do infuzji wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Działania niepożądane można zminimalizować stosując najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy okres niezbędny do kontroli objawów. Jednoczesne stosowanie ibuprofenu i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w tym selektywnych inhibitorów cyklooksygenazy-2, jest przeciwwskazane ze względu na zwiększone ryzyko występowania działań niepożądanych.¹

Zagrożenia dla przewodu pokarmowego

Krwawienie, owrzodzenie lub perforacja przewodu pokarmowego mogą wystąpić podczas leczenia ibuprofenem, zarówno z poprzedzającymi objawami ostrzegawczymi, jak i bez nich. Ryzyko tych powikłań wzrasta wraz z dawką leku, szczególnie u pacjentów z owrzodzeniami trawiennymi w wywiadzie (zwłaszcza z powikłaniami w postaci krwawienia lub perforacji) oraz u osób w podeszłym wieku. Ta grupa pacjentów powinna rozpoczynać leczenie od najmniejszej dostępnej dawki.²

U pacjentów wymagających jednoczesnego stosowania kwasu acetylosalicylowego (ASA) w niskich dawkach lub innych leków zwiększających ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych należy rozważyć terapię osłonową za pomocą substancji chroniących śluzówkę przewodu pokarmowego (np. mizoprostolu lub inhibitorów pompy protonowej). Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów stosujących jednocześnie inne leki mogące zwiększać ryzyko owrzodzeń lub krwawień, takie jak:³

• doustne glikokortykosteroidy
• leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna)
• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny
• leki przeciwpłytkowe (np. ASA)

Pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie, szczególnie osoby starsze, powinni zgłaszać wszelkie nietypowe objawy brzuszne, zwłaszcza krwawienie z przewodu pokarmowego. W przypadku wystąpienia owrzodzenia lub krwawienia należy natychmiast przerwać stosowanie ibuprofenu. U pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna ibuprofen może spowodować zaostrzenie tych schorzeń.⁴

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i krążenie mózgowe

Badania kliniczne wskazują, że stosowanie ibuprofenu, szczególnie w wysokich dawkach (2400 mg/dobę), może wiązać się z niewielkim zwiększeniem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych, takich jak zawał mięśnia sercowego lub udar. Stosowanie małych dawek (≤1200 mg/dobę) zazwyczaj nie jest związane z takim ryzykiem.⁵

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z następującymi schorzeniami:⁶

• niekontrolowane nadciśnienie tętnicze
• zastoinowa niewydolność serca (NYHA II-III)
• rozpoznana choroba niedokrwienna serca
• choroba naczyń obwodowych i/lub mózgowych

U tych pacjentów należy unikać stosowania dużych dawek ibuprofenu (2400 mg/dobę). Podobną ostrożność należy zachować przy rozpoczynaniu długotrwałego leczenia pacjentów z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (nadciśnienie, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu).⁷

U pacjentów leczonych ibuprofenem zgłaszano przypadki zespołu Kounisa – objawów sercowo-naczyniowych wtórnych do reakcji alergicznej, które mogą prowadzić do zawału mięśnia sercowego.⁸

Ciężkie niepożądane reakcje skórne (SCAR)

W związku ze stosowaniem ibuprofenu zgłaszano występowanie ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCAR), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu. Do tych reakcji należą:⁹

• złuszczające zapalenie skóry
• rumień wielopostaciowy
• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS)
• ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)

Większość tych reakcji występuje w pierwszym miesiącu stosowania leku. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów wskazujących na te reakcje, należy natychmiast odstawić ibuprofen i rozważyć alternatywne leczenie.¹⁰

Niewydolność wątroby lub nerek

Ibuprofen należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami wątroby lub nerek w wywiadzie, zwłaszcza przy jednoczesnym leczeniu lekami moczopędnymi. Zahamowanie działania prostaglandyn może prowadzić do zatrzymania płynów w organizmie i zaburzenia czynności nerek. U tych pacjentów ibuprofen należy podawać w możliwie najmniejszej dawce, regularnie monitorując czynność nerek.¹¹

Szczególne ryzyko występuje u pacjentów odwodnionych. Należy zapewnić odpowiednią podaż płynów, zwłaszcza u pacjentów z odwodnieniem spowodowanym np. biegunką, gdyż może to przyspieszyć rozwój niewydolności nerek.¹²

Długotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych, szczególnie różnych substancji przeciwbólowych jednocześnie, może prowadzić do uszkodzenia nerek z ryzykiem niewydolności (nefropatia analgetyczna). Ryzyko to jest zwiększone u:¹³

• osób w podeszłym wieku
• pacjentów z niewydolnością nerek
• pacjentów z niewydolnością serca
• pacjentów z niewydolnością wątroby
• pacjentów przyjmujących leki moczopędne lub inhibitory ACE

Podobnie jak inne NLPZ, ibuprofen może powodować przejściowe zwiększenie wartości parametrów czynnościowych wątroby, a także znaczny wzrost aktywności aminotransferaz. W przypadku znacznego zwiększenia wartości tych parametrów, należy przerwać leczenie.¹⁴

Reakcje rzekomoanafilaktyczne i nadwrażliwość

Podczas infuzji dożylnej ibuprofenu, zwłaszcza na jej początku, zaleca się ścisłe monitorowanie pacjenta w celu wykrycia ewentualnych reakcji anafilaktycznych. Ciężkie ostre reakcje nadwrażliwości (np. wstrząs anafilaktyczny) występują bardzo rzadko, jednak w przypadku ich wystąpienia należy natychmiast przerwać leczenie ibuprofenem i wdrożyć odpowiednie postępowanie medyczne.¹⁵

Zachowanie szczególnej ostrożności jest konieczne u pacjentów z:¹⁶

• reakcjami alergicznymi na inne substancje w wywiadzie – ze względu na zwiększone ryzyko reakcji nadwrażliwości
• gorączką sienną, polipami nosa lub przewlekłymi chorobami układu oddechowego przebiegającymi z zaburzeniami wentylacji typu obturacyjnego – z powodu zwiększonego ryzyka reakcji alergicznych, które mogą objawiać się jako napady astmy oskrzelowej (astma analgetyczna), obrzęk Quincke’go lub pokrzywka

Zaburzenia układu oddechowego

Konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności przy podawaniu ibuprofenu pacjentom z obecną lub przebytą astmą oskrzelową, przewlekłym zapaleniem błony śluzowej nosa lub chorobami alergicznymi, ponieważ NLPZ mogą wywoływać u takich pacjentów skurcz oskrzeli, pokrzywkę lub obrzęk naczynioruchowy.¹⁷

Wpływ na krew i układ krwiotwórczy

Ibuprofen może okresowo hamować czynność płytek krwi (agregację trombocytów), prowadząc do wydłużenia czasu krwawienia i zwiększonego ryzyka krwotoków. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów:¹⁸

• przyjmujących ASA w celu zahamowania agregacji płytek krwi
• z zaburzeniami krzepnięcia
• poddawanych zabiegom chirurgicznym
• bezpośrednio po dużych zabiegach chirurgicznych

W trakcie długotrwałego stosowania ibuprofenu konieczne jest regularne kontrolowanie parametrów czynnościowych wątroby i nerek oraz morfologii krwi obwodowej.¹⁹

U pacjentów z wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu porfiryn (np. porfirią ostrą przerywaną) ibuprofen należy stosować tylko po szczegółowej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.²⁰

Inne istotne ostrzeżenia

Spożywanie alkoholu podczas stosowania NLPZ może nasilać działania niepożądane związane z substancją czynną, szczególnie dotyczące przewodu pokarmowego i ośrodkowego układu nerwowego.²¹

U pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym (SLE) i innymi chorobami tkanki łącznej istnieje zwiększone ryzyko aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych po zastosowaniu ibuprofenu. Należy jednak pamiętać, że to powikłanie może wystąpić również u pacjentów bez chorób przewlekłych.²²

U pacjentów przyjmujących ibuprofen doustnie opisywano zaburzenia widzenia, takie jak zamazane widzenie, obniżona ostrość wzroku, mroczki wzrokowe oraz zaburzenia widzenia barw. W przypadku wystąpienia takich objawów należy przerwać podawanie leku i skierować pacjenta na badanie okulistyczne.²³

Długotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych może wywoływać ból głowy, którego nie wolno leczyć zwiększonymi dawkami produktu.²⁴

W przypadku ospy wietrznej zaleca się unikanie stosowania ibuprofenu, ponieważ może on nasilać powikłania zakaźne w obrębie skóry i tkanki podskórnej.²⁵

Maskowanie objawów równoczesnych zakażeń

Ibuprofen może maskować objawy zakażenia, co może prowadzić do opóźnienia właściwego leczenia i pogorszenia jego wyniku. Takie zjawiska zaobserwowano u pacjentów z bakteryjnym zapaleniem płuc oraz z bakteryjnymi powikłaniami po ospie wietrznej. W przypadku stosowania ibuprofenu u pacjentów z zakażeniami zaleca się monitorowanie przebiegu zakażenia, a pacjentom leczonym ambulatoryjnie radzi się konsultację lekarską, jeśli objawy utrzymują się lub nasilają.²⁶

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Stosowanie ibuprofenu może wpływać na wyniki następujących badań laboratoryjnych:²⁷

Środki ostrożności dotyczące substancji pomocniczych

Ibuprofen B. Braun zawiera 358 mg sodu na butelkę 100 ml, co odpowiada 17,9% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu (2 g) u osób dorosłych. Należy to uwzględnić u pacjentów na diecie z kontrolowaną zawartością sodu.²⁸