Właściwości farmakodynamiczne leku Herpex

Herpex w postaci kremu zawierający 50 mg/g acyklowiru należy do grupy farmakoterapeutycznej chemioterapeutyków do stosowania miejscowego, podgrupy leków przeciwwirusowych. Według międzynarodowej klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) acyklowir został przypisany do kodu D06BB03.¹

Mechanizm działania acyklowiru

Acyklowir, substancja czynna preparatu Herpex, jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego o silnym działaniu przeciwwirusowym. Wykazuje szczególną aktywność wobec wirusa opryszczki pospolitej Herpes simplex (HSV) typu 1 i 2 oraz wirusa Varicella zoster (VZV). Charakterystyczną cechą acyklowiru jest jego wysoka wybiórczość działania przeciwko wirusom HSV-1 i HSV-2.²

Proces aktywacji acyklowiru w komórkach zakażonych

Działanie przeciwwirusowe acyklowiru opiera się na unikalnym mechanizmie aktywacji w komórkach zakażonych wirusem. Po wniknięciu do zakażonej komórki, acyklowir podlega procesowi fosforylacji, przekształcając się w biologicznie czynną formę – trifosforan acyklowiru. Pierwszy etap fosforylacji zależy od obecności specyficznego enzymu – kinazy tymidynowej, który jest kodowany przez wirusa HSV. Co istotne, acyklowir nie stanowi substratu dla kinazy tymidynowej występującej w zdrowych, niezakażonych komórkach organizmu, co w znaczący sposób minimalizuje jego toksyczność wobec komórek ssaków.³

Proces fosforylacji acyklowiru przebiega w trzech etapach:

1. Kinaza tymidynowa pochodzenia wirusowego przekształca acyklowir do monofosforanu acyklowiru (analog nukleozydu)
2. Enzymy komórkowe przekształcają monofosforan do difosforanu acyklowiru
3. Następnie powstaje trifosforan acyklowiru, który jest właściwą, aktywną formą leku

⁴

Blokowanie replikacji wirusa

Aktywna forma leku, trifosforan acyklowiru, działa jako substrat dla wirusowej polimerazy DNA. Enzym ten wbudowuje trifosforan acyklowiru w strukturę DNA wirusa, co w konsekwencji hamuje replikację wirusa poprzez przerwanie syntezy łańcucha DNA. Mechanizm ten skutecznie ogranicza namnażanie wirusa w organizmie, zatrzymując infekcję.⁵

Oporność na acyklowir

U pacjentów ze znacznie obniżoną odpornością długotrwałe lub wielokrotnie powtarzane leczenie acyklowirem może prowadzić do selekcji szczepów wirusa o zmniejszonej wrażliwości na lek. W takich przypadkach może wystąpić brak odpowiedzi terapeutycznej na dalsze leczenie acyklowirem.⁶

Mechanizmy nabywania oporności na acyklowir przez wirusy obejmują:

• Deficyt kinazy tymidynowej – większość wyizolowanych szczepów wirusa o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir charakteryzuje się brakiem tego enzymu
• Zmiany strukturalne kinazy tymidynowej – modyfikacje struktury enzymu uniemożliwiające prawidłową fosforylację acyklowiru
• Zmiany polimerazy DNA – modyfikacje enzymu uniemożliwiające prawidłowe wbudowanie trifosforanu acyklowiru w strukturę DNA wirusa

⁷

Badania laboratoryjne wykazały, że poddawanie wirusa HSV działaniu acyklowiru w warunkach in vitro może prowadzić do powstania szczepów o obniżonej wrażliwości na lek. Należy jednak podkreślić, że związki pomiędzy wrażliwością izolowanych wirusów HSV określoną w warunkach laboratoryjnych (in vitro) a skutecznością kliniczną acyklowiru nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione.⁸

Skład ilościowy preparatu Herpex

⁹