Wpływ leku Epitoram (topiramat) na płodność, ciążę i laktację

Topiramat, będący substancją czynną produktu leczniczego Epitoram, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet planujących ciążę, kobiet ciężarnych oraz karmiących piersią. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentce znajdującej się w jednej z wymienionych sytuacji klinicznych.¹

Informacje ogólne dotyczące padaczki i leków przeciwpadaczkowych w kontekście ciąży

Kobiety w wieku rozrodczym zmagające się z padaczką powinny otrzymać wyczerpujące informacje od lekarza specjalisty odnośnie do stosowania leków przeciwpadaczkowych. Szczególnie istotne jest rozważenie zasadności kontynuacji lub modyfikacji terapii, gdy pacjentka planuje zajść w ciążę. Należy podkreślić, że nagłe odstawienie leków przeciwpadaczkowych u kobiet leczonych z powodu padaczki stanowi poważne zagrożenie, ponieważ może prowadzić do napadów padaczkowych, które mogą mieć niebezpieczne konsekwencje zarówno dla kobiety, jak i dla nienarodzonego dziecka.²

Istotną informacją, którą należy przekazać pacjentce, jest fakt, że leczenie wieloma lekami przeciwpadaczkowymi (politerapia) jest związane z większym ryzykiem wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych niż monoterapia. Z tego względu, jeżeli jest to tylko możliwe, należy stosować monoterapię.³

Dane dotyczące stosowania topiramatu w ciąży

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o ryzyku związanym ze stosowaniem topiramatu w czasie ciąży, opierając się na następujących danych:⁴

• Badania przedkliniczne: topiramat wykazywał działanie teratogenne w badaniach na zwierzętach (myszy, szczury, króliki).
• Przenikanie przez łożysko: u szczurów topiramat przenikał przez barierę łożyskową. Podobnie u ludzi topiramat przenika przez łożysko, a jego stężenia we krwi pępowinowej są zbliżone do stężeń w krwi matki.⁵

Ryzyko wad wrodzonych związanych ze stosowaniem topiramatu

Dane kliniczne pochodzące z rejestrów ciąży jednoznacznie wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych u noworodków, które były narażone na działanie topiramatu w okresie prenatalnym, szczególnie po ekspozycji w pierwszym trymestrze ciąży. Ryzyko to dotyczy przede wszystkim następujących wad:⁶

• Rozszczep wargi/podniebienia
• Spodziectwo (wada rozwojowa układu moczowo-płciowego u chłopców)
• Anomalie dotyczące różnych części ciała

Dane z rejestru ciąż w Ameryce Północnej (NAAED) wykazały, że dla topiramatu stosowanego w monoterapii częstość występowania rozległych wrodzonych wad rozwojowych jest około 3 razy większa (4,3%) w porównaniu z grupą kontrolną pacjentek nieprzyjmujących leków przeciwpadaczkowych (1,4%).⁷

Pacjentki powinny być również świadome, że w przypadku terapii skojarzonej (z udziałem topiramatu i innych leków przeciwpadaczkowych) ryzyko wystąpienia działań teratogennych jest jeszcze większe w porównaniu z monoterapią.⁸

Istotną informacją, którą należy przekazać pacjentce, jest fakt, że ryzyko wystąpienia wad rozwojowych zależy od dawki topiramatu – takie reakcje obserwowano po podaniu wszystkich dawek dostępnych na rynku. Ponadto, u kobiet leczonych topiramatem, które urodziły dziecko z wrodzoną wadą rozwojową, ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u płodów w kolejnych ciążach nasila się, gdy są one narażone na działanie topiramatu.⁹

Wpływ na masę urodzeniową noworodków

Oprócz ryzyka wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych, stosowanie topiramatu w ciąży wiąże się również ze zwiększoną częstością występowania małej urodzeniowej masy ciała (<2500 gramów) w porównaniu z grupą kontrolną.<sup data-drug="Epitoram" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="Ponadto stwierdzono zwiększoną częstość występowania małej urodzeniowej masy ciała (10

Zaobserwowano również zwiększoną częstość występowania małych płodów w wieku ciążowym (SGA), definiowanych jako noworodki z masą urodzeniową poniżej 10 percentyla skorygowaną względem wieku ciążowego i płci. Należy podkreślić, że długoterminowe konsekwencje tego zjawiska nie zostały jeszcze w pełni ustalone.¹¹

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym w zależności od wskazania

Wskazanie: Leczenie padaczki

W przypadku stosowania topiramatu w leczeniu padaczki u kobiet w wieku rozrodczym, lekarz powinien:¹²

• Rozważyć alternatywne metody leczenia
• Zalecić stosowanie wysoce skutecznej metody antykoncepcji
• Przekazać pacjentce pełną informację o:
  • Znanym ryzyku wystąpienia niekontrolowanych napadów padaczkowych
  • Potencjalnym zagrożeniu dla płodu wynikającym ze stosowania topiramatu

Jeśli pacjentka planuje zajść w ciążę, lekarz powinien zaplanować wstępną wizytę w celu ponownej oceny leczenia i rozważenia innych metod terapeutycznych. W przypadku, gdy topiramat był podawany w pierwszym trymestrze ciąży, należy przeprowadzić dokładne monitorowanie prenatalne.¹³

Wskazanie: Zapobieganie migrenie

W przypadku wskazania dotyczącego zapobiegania migrenie sytuacja jest jednoznaczna: topiramat jest przeciwwskazany do stosowania w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod antykoncepcji.¹⁴

Karmienie piersią a stosowanie topiramatu

Lekarz powinien przekazać kobietom karmiącym piersią następujące informacje na temat stosowania topiramatu:¹⁵

• Badania na zwierzętach wykazały wydzielanie topiramatu do mleka
• Choć wydzielanie topiramatu do mleka kobiecego nie było przedmiotem szeroko zakrojonych badań klinicznych, ograniczone obserwacje wskazują, że topiramat jest w znacznym stopniu wydzielany do mleka kobiecego

U noworodków/niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące topiramat zaobserwowano następujące działania niepożądane:¹⁶

• Biegunka
• Senność
• Drażliwość
• Niewystarczający przyrost masy ciała

W związku z powyższym, lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności podjęcia decyzji odnośnie do kontynuacji lub zaprzestania karmienia piersią albo przerwania lub zaprzestania terapii topiramatem. Decyzja powinna uwzględniać zarówno korzyści z karmienia piersią dla dziecka, jak i korzyści wynikające z leczenia topiramatem dla matki.¹⁷

Wpływ topiramatu na płodność

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że badania na zwierzętach nie wykazały zaburzenia płodności spowodowanego podawaniem topiramatu. Należy jednak zaznaczyć, że wpływ topiramatu na płodność u ludzi nie został jednoznacznie ustalony.¹⁸

Kluczowe informacje dla lekarza

Lekarz przekazujący informacje o wpływie topiramatu na płodność, ciążę i laktację powinien szczególnie podkreślić następujące kwestie:

• Topiramat ma udowodnione działanie teratogenne
• Ryzyko wad wrodzonych jest około 3 razy większe w porównaniu z populacją ogólną
• Najczęstsze wady to rozszczep wargi/podniebienia, spodziectwo i inne anomalie anatomiczne
• Ryzyko malformacji zwiększa się przy stosowaniu politerapii
• Ryzyko jest zależne od dawki leku
• Topiramat jest przeciwwskazany w ciąży przy wskazaniu profilaktyki migreny
• Topiramat przenika do mleka matki i może powodować działania niepożądane u noworodków/niemowląt