Właściwości farmakodynamiczne leku Dalacin C

Klindamycyna, składnik aktywny leku Dalacin C, należy do grupy farmakoterapeutycznej linkozamidów, antybiotyków stosowanych ogólnoustrojowo, którym przypisano kod ATC: J01FF01. Lek ten, dostępny w postaci kapsułek zawierających 75 mg klindamycyny w formie chlorowodorku, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego.¹

Mechanizm działania

Klindamycyna działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Jej mechanizm działania polega na wiązaniu się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego, co wpływa zarówno na proces składania rybosomu, jak i na proces translacji. Warto zauważyć, że choć fosforan klindamycyny nie wykazuje aktywności w warunkach in vitro, to w organizmie (in vivo) ulega szybkiej hydrolizie, przekształcając się w farmakologicznie czynną formę klindamycyny. W standardowo stosowanych dawkach, substancja ta wykazuje działanie bakteriostatyczne w warunkach laboratoryjnych.²

Działanie farmakodynamiczne

Skuteczność terapeutyczna klindamycyny jest ściśle powiązana z czasem, przez który jej stężenie w organizmie przekracza wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) dla określonego drobnoustroju chorobotwórczego. Parametr ten, wyrażany jako %T/MIC, stanowi kluczowy wskaźnik efektywności przeciwbakteryjnej leku.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na działanie klindamycyny może wynikać z różnych mechanizmów molekularnych. Najczęściej spotykane są:

• Mutacje miejsca docelowego – zmiany w rybosomalnym miejscu wiązania antybiotyku w obrębie rRNA
• Metylacja nukleotydów – modyfikacje określonych nukleotydów w obrębie RNA 23S wchodzącego w skład podjednostki 50S rybosomu
• Zmiany białek rybosomalnych – występują sporadycznie
• Modyfikacja antybiotyku – rzadziej spotykany mechanizm
• Aktywne wypompowywanie antybiotyku z wnętrza komórki bakteryjnej – mechanizm efflux

Szczególnie istotne jest zjawisko oporności krzyżowej między klindamycyną a makrolidami i streptograminami B (fenotyp MLSB). W niektórych szczepach bakteryjnych opornych na makrolidy może występować tzw. oporność indukowalna na klindamycynę, którą można wykryć metodą dyfuzji krążkowej lub metodą rozcieńczeń w bulionie. Należy podkreślić, że klindamycyna i linkomycyna wykazują całkowitą oporność krzyżową. Częstość występowania oporności jest zróżnicowana i zależy od gatunku bakterii oraz lokalizacji geograficznej, przy czym wyższy odsetek oporności na klindamycynę obserwuje się wśród szczepów gronkowca opornego na metycylinę oraz pneumokoków opornych na penicylinę.⁴

Spektrum aktywności przeciwdrobnoustrojowej

Badania in vitro wykazały, że klindamycyna jest aktywna wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, które można podzielić na następujące grupy:

Bakterie tlenowe

Bakterie Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (izolaty wrażliwe na metycylinę)
• Gronkowce koagulazo-ujemne (izolaty wrażliwe na metycylinę)
• Streptococcus pneumoniae (izolaty wrażliwe na penicylinę)
• Paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, B, C i G
• Paciorkowce zieleniące
• Corynebacterium spp.

Bakterie Gram-ujemne:

• Chlamydia trachomatis

Bakterie beztlenowe

Bakterie Gram-dodatnie:

• Actinomyces spp.
• Clostridioides spp. (z wyjątkiem Clostridioides difficile)
• Eggerthella (Eubacterium) spp.
• Peptococcus spp.
• Peptostreptococcus spp. (Finegoldia magna, Micromonas micros)
• Propionibacterium acnes

Bakterie Gram-ujemne:

• Bacteroides spp.
• Fusobacterium spp.
• Gardnerella vaginalis
• Prevotella spp.

Inne drobnoustroje

Grzyby:

• Pneumocystis jirovecii

Pierwotniaki:

• Toxoplasma gondii
• Plasmodium falciparum

Powyższe dane wskazują na szerokie spektrum działania klindamycyny, obejmujące zarówno bakterie tlenowe, jak i beztlenowe, a także niektóre grzyby i pierwotniaki.⁵

Wartości graniczne MIC i interpretacja wyników badań wrażliwości

W praktyce klinicznej niezwykle istotne jest kierowanie się lokalnymi danymi dotyczącymi rozpowszechnienia oporności na klindamycynę, ponieważ może ona znacząco różnić się w zależności od regionu geograficznego i zmieniać się w czasie. Diagnostyka mikrobiologiczna, w tym izolacja drobnoustroju i określenie jego wrażliwości na klindamycynę, jest szczególnie zalecana w przypadku ciężkich zakażeń oraz gdy wcześniejsze leczenie okazało się nieskuteczne.⁶

Oporność bakterii na antybiotyki definiowana jest w oparciu o wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC), ustalone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) dla antybiotyków stosowanych ogólnoustrojowo.⁷

Wartości graniczne wg EUCAST dla klindamycyny

Zawartość klindamycyny w krążku — 2 µg
S (od ang. susceptible) – wrażliwy; R (od ang. resistant) – oporny

Powyższa tabela przedstawia ustalone przez EUCAST wartości graniczne MIC i wartości graniczne średnicy stref zahamowania wzrostu w metodzie dyfuzyjno-krążkowej dla różnych drobnoustrojów.⁸

Zakresy wartości na potrzeby kontroli jakości

ATCC® to zastrzeżony znak towarowy American Type Culture Collection

W celu zapewnienia wiarygodności wyników badań wrażliwości mikroorganizmów na klindamycynę, EUCAST opracował akceptowalne zakresy wartości dla kontroli jakości, przedstawione w powyższej tabeli.⁹