Właściwości farmakodynamiczne cytalopramu

Cytalopram, substancja czynna leku Citronil, należy do grupy farmakoterapeutycznej: Psychoanaleptyki, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (kod ATC: N06AB04). Jest to dwupierścieniowa pochodna izobenzofuranu, która pod względem chemicznym nie jest spokrewniona z trójpierścieniowymi, czteropierścieniowymi ani innymi lekami przeciwdepresyjnymi. Występuje jako mieszanina racemiczna, przy czym jeden z enancjomerów (postać S) stanowi składnik farmakologicznie aktywny.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania cytalopramu opiera się na silnym i selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). To właśnie ten mechanizm jest odpowiedzialny za jego działanie farmakodynamiczne, które ma zasadnicze znaczenie w terapii zaburzeń depresyjnych.²

Istotną cechą farmakodynamiki cytalopramu jest brak rozwoju tolerancji na jego działanie hamujące wychwyt 5-HT podczas długotrwałego stosowania. Oznacza to, że skuteczność leku utrzymuje się przez cały okres terapii, bez konieczności zwiększania dawki z powodu zmniejszającej się odpowiedzi na leczenie.³

Selektywność działania

Cytalopram charakteryzuje się wysoką selektywnością działania wobec układu serotoninergicznego. Wpływ leku na inne układy neuroprzekaźnictwa jest minimalny lub nie występuje wcale. W szczególności wykazano, że cytalopram nie wpływa lub wpływa w niewielkim stopniu na wychwyt zwrotny następujących neuroprzekaźników:⁴

• Noradrenaliny (NA) – brak istotnego hamowania wychwytu zwrotnego
• Dopaminy (DA) – minimalne działanie hamujące na wychwyt zwrotny
• Kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) – brak istotnego wpływu na wychwyt zwrotny

Powinowactwo do receptorów

Kolejną istotną cechą farmakodynamiczną cytalopramu jest jego niewielkie powinowactwo do różnych typów receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym. Cytalopram nie wykazuje lub wykazuje w minimalnym stopniu powinowactwo do następujących receptorów:⁵

• Serotoninergicznych: 5-HT1A, 5-HT2
• Dopaminergicznych: D1 i D2
• Adrenergicznych: alfa1, alfa2 i beta
• Histaminergicznych: H1
• Cholinergicznych: receptory muskarynowe

Ta niska aktywność wobec różnych receptorów neuronalnych przyczynia się do korzystnego profilu działań niepożądanych cytalopramu w porównaniu z nieselektywnymi lekami przeciwdepresyjnymi.

Wpływ na odstęp QT w elektrokardiogramie

W ramach oceny bezpieczeństwa kardiologicznego cytalopramu przeprowadzono podwójnie zaślepione badanie EKG kontrolowane placebo u zdrowych osób. Badanie wykazało, że cytalopram powoduje wydłużenie odstępu QT zależne od dawki.⁶

Powyższe dane wskazują na istotne farmakodynamiczne działanie cytalopramu na przewodnictwo elektryczne w mięśniu sercowym, które należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentów do leczenia i ustalaniu dawkowania leku, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca.⁷

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna cytalopramu w leczeniu depresji i innych zaburzeń psychicznych wynika z jego selektywnego wpływu na układ serotoninergiczny. Selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny prowadzi do zwiększenia stężenia tego neuroprzekaźnika w szczelinie synaptycznej, co odpowiada za efekt przeciwdepresyjny.⁸

Brak tolerancji na działanie hamujące wychwyt 5-HT podczas długotrwałego leczenia jest klinicznie istotną cechą cytalopramu, ponieważ zapewnia utrzymanie efektu terapeutycznego w trakcie przedłużonej terapii, co jest szczególnie ważne w leczeniu depresji wymagającej zwykle kilkumiesięcznego stosowania leku.⁹