Właściwości farmakodynamiczne

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy cefalosporyn drugiej generacji (kod ATC: J01DC02). Jest dostępny w postaci soli sodowej w dwóch dawkach: 750 mg i 1500 mg, w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez hamowanie syntezy bakteryjnej ściany komórkowej. Mechanizm ten polega na połączeniu leku z białkami wiążącymi penicyliny (ang. penicillin binding proteins – PBP), co prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu. W konsekwencji dochodzi do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może wynikać z kilku mechanizmów:³

• Hydroliza przez beta-laktamazy – w tym enzymy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL, ang. extended-spectrum beta-lactamases) oraz enzymy Amp-C, które mogą ulegać indukcji lub trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁴
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu⁵
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej, która ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny u bakterii Gram-ujemnych⁶
• Bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki⁷

Należy oczekiwać, że bakterie, które nabyły oporność na inne cefalosporyny do wstrzykiwań, będą również oporne na cefuroksym. W zależności od mechanizmu oporności, drobnoustroje oporne na penicyliny mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.⁸

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Przedstawione poniżej wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (ang. minimum inhibitory concentration – MIC) zostały określone przez Europejską Komisję Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, wersja 12.0, obowiązująca od 2022-01-01).⁹

Objaśnienia do stężeń granicznych:¹⁰

1. Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriaceae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności (w tym za pośrednictwem ESBL i plazmidowej AmpC). Niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy można uznać za wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji niezależnie od tego, czy zawierają ESBL. W wielu regionach wykrycie i określenie ESBL jest zalecane lub obowiązkowe dla skutecznego leczenia.
2. Stężenie graniczne odnosi się do dawki 1500 mg trzy razy na dobę i tylko do E. coli, P. mirabilis i Klebsiella spp.¹¹
3. O wrażliwości gronkowców na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na metycylinę (z wyjątkami dla ceftazydymu, cefksymu i ceftibutenu).¹²
4. O wrażliwości paciorkowców z grup A, B, C i G na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.¹³
5. Stężenia graniczne mają zastosowanie dla dawek dożylnych 750 mg trzy razy na dobę i dużych dawek, co najmniej 1500 mg trzy razy na dobę.¹⁴

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość nabytej oporności wybranych gatunków może zmieniać się w zależności od regionu geograficznego i czasu. Zaleca się uzyskanie lokalnej informacji dotyczącej oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W razie konieczności należy skonsultować się ze specjalistami, zwłaszcza gdy lokalna częstość występowania oporności jest taka, że skuteczność produktu leczniczego jest wątpliwa przynajmniej w niektórych rodzajach zakażeń.¹⁵

Cefuroksym wykazuje działanie in vitro na następujące drobnoustroje:¹⁶

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)
• Streptococcus agalactiae
• Streptococcus pyogenes

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae
• Streptococcus mitis (grupa viridans)

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter spp. z wyjątkiem C. freundii
• Enterobacter spp. z wyjątkiem E. aerogenes i E. cloacae
• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Proteus spp. z wyjątkiem P. penneri i P. vulgaris
• Providencia spp.
• Salmonella spp.

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp.
• Propionibacterium spp.

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp.
• Bacteroides spp.

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp.
• Burkholderia cepacia
• Campylobacter spp.
• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Morganella morganii
• Proteus penneri
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens
• Stenotrophomonas maltophilia

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridioides difficile

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis

Inne:

• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

Należy zaznaczyć, że wszystkie szczepy S. aureus oporne na metycylinę wykazują także oporność na cefuroksym.¹⁷

Działanie synergistyczne

W badaniach in vitro wykazano, że cefuroksym sodowy w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi wykazuje co najmniej działanie sumaryczne, a w niektórych przypadkach udowodniono działanie synergistyczne. Takie połączenie może mieć istotne znaczenie kliniczne w leczeniu ciężkich zakażeń.¹⁸