Działania niepożądane
Cefazolin Noridem 1 g

Działania niepożądane cefazoliny – kompleksowa analiza ryzyka klinicznego

Cefazolina (Cefazolin Noridem) to antybiotyk beta-laktamowy z grupy cefalosporyn I generacji dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji w dawkach 1 g i 2 g. W trakcie terapii tym lekiem obserwuje się szereg działań niepożądanych, które mogą wystąpić w zależności od dawki oraz czasu trwania leczenia. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem cefazoliny.¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Istotnym obszarem ryzyka związanym ze stosowaniem cefazoliny są zaburzenia hematologiczne, które mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne. Obserwuje się zarówno ilościowe zmiany w składzie krwi, jak i zaburzenia funkcjonalne. Szczególnej uwagi wymagają:²

• Cytopenie – w tym leukopenia, granulocytopenia, neutropenia i trombocytopenia
• Zmiany w liczbie leukocytów – zarówno zwiększenie (leukocytoza, granulocytoza), jak i zmniejszenie liczby poszczególnych frakcji (limfocytopenia)
• Zaburzenia krzepnięcia z następczym ryzykiem krwawienia – szczególnie narażeni są pacjenci z niedoborem witaminy K lub innych czynników krzepnięcia, pacjenci żywieni sztucznie, stosujący nieodpowiednią dietę, z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, trombocytopenią oraz pacjenci z zaburzeniami lub chorobami predysponującymi do krwawień (np. hemofilia, wrzody żołądka i dwunastnicy)³
• Niedokrwistości – w tym zmniejszone stężenie hemoglobiny i/lub zmniejszony hematokryt, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna⁴
• Pancytopenia – obniżenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Agranulocytoza – ciężki stan związany z utratą granulocytów, skutkujący zwiększoną podatnością na infekcje

Zaobserwowano również zaburzenia metaboliczne w postaci wahań stężenia glukozy we krwi (hiperglikemia lub hipoglikemia), co wymaga monitorowania, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.⁵

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia immunologiczne

Cefazolina, podobnie jak inne antybiotyki beta-laktamowe, może wywoływać różnorodne reakcje nadwrażliwości o zróżnicowanym nasileniu – od łagodnych zmian skórnych po zagrażające życiu reakcje anafilaktyczne:⁶

• Reakcje skórne – rumień, rumień wielopostaciowy, osutka, pokrzywka, świąd (w tym odbytu i narządów płciowych)
• Ciężkie reakcje skórne – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella)⁷
• Obrzęk naczynioruchowy – odwracalna lokalna przepuszczalność naczyń krwionośnych, obrzęk stawów lub błon śluzowych, obrzęk twarzy, obrzęk języka
• Anafilaksja – wstrząs anafilaktyczny z objawami takimi jak obrzęk krtani ze zwężeniem dróg oddechowych, przyspieszenie akcji serca, spłycenie oddechu, spadek ciśnienia krwi⁸
• Reakcje płucne – śródmiąższowe zapalenie płuc lub zapalenie płuc wywołane czynnikami nieinfekcyjnymi
• Gorączka polekowa – podwyższona temperatura ciała jako objaw nadwrażliwości na lek

Zaburzenia układu nerwowego

Cefazolina może wywoływać różnorodne działania niepożądane ze strony układu nerwowego, które są szczególnie istotne u pacjentów z istniejącymi wcześniej schorzeniami neurologicznymi lub zaburzeniami czynności nerek:⁹

• Napady drgawkowe – ryzyko wzrasta u pacjentów z zawrotami głowy, złym samopoczuciem, zaburzeniami czynności nerek oraz po zastosowaniu nieodpowiednio dużych dawek
• Zaburzenia psychiczne – koszmary senne, nadmierna aktywność, nerwowość, niepokój, bezsenność, senność, splątanie¹⁰
• Objawy neurologiczne – zawroty głowy, osłabienie, uderzenia gorąca
• Zaburzenia widzenia – zaburzenia widzenia barw
• Aktywność padaczkogenna – potencjał wywoływania aktywności drgawkowej, szczególnie u predysponowanych pacjentów

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych cefazoliny. W większości przypadków mają charakter łagodny i ustępują po zakończeniu leczenia:¹¹

• Utrata łaknienia – obniżenie apetytu podczas terapii
• Biegunka – zwykle o umiarkowanym nasileniu
• Nudności i wymioty – dolegliwości zwykle przemijające w trakcie lub po zakończeniu leczenia
• Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego – poważne powikłanie antybiotykoterapii wymagające natychmiastowej interwencji¹²
• Kandydoza jamy ustnej – szczególnie przy długotrwałym stosowaniu¹³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podawanie cefazoliny może prowadzić do przemijających zaburzeń funkcji wątroby, manifestujących się zarówno zmianami w parametrach laboratoryjnych, jak i objawami klinicznymi:¹⁴

• Podwyższenie enzymów wątrobowych – przemijające zwiększenie aktywności AspAT, AlAT, gamma-GT
• Zaburzenia wskaźników cholestatycznych – wzrost stężenia bilirubiny, aktywności LDH i fosfatazy alkalicznej w surowicy
• Przemijające zapalenie wątroby – zazwyczaj ustępujące po zakończeniu leczenia
• Przemijająca żółtaczka cholestatyczna – żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu spowodowane zastojem żółci

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Nefrotoksyczność stanowi istotne ryzyko przy stosowaniu cefazoliny, szczególnie u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek lub otrzymujących jednocześnie inne leki o potencjale nefrotoksycznym:¹⁵

• Nefrotoksyczność – uszkodzenie nerek wywołane działaniem leku
• Śródmiąższowe zapalenie nerek – zapalenie tkanki śródmiąższowej nerek
• Nieokreślona nefropatia – zaburzenia funkcji nerek o nieustalonej etiologii
• Białkomocz – wydalanie białka z moczem świadczące o uszkodzeniu funkcji filtracyjnej nerek
• Podwyższone stężenie azotu mocznikowego – tymczasowe zwiększenie stężenia BUN we krwi, szczególnie u pacjentów leczonych jednocześnie innymi lekami potencjalnie nefrotoksycznymi

Zaburzenia układu oddechowego

Objawy ze strony układu oddechowego mogą być zarówno manifestacją reakcji nadwrażliwości, jak i bezpośrednim działaniem niepożądanym cefazoliny:¹⁶

• Wysięk opłucnowy – gromadzenie się płynu w jamie opłucnej
• Ból w klatce piersiowej – dolegliwości bólowe zlokalizowane w obrębie klatki piersiowej
• Duszność – subiektywne uczucie braku powietrza
• Zaburzenia oddychania – zmiany wzorca oddychania
• Kaszel – odruchowa reakcja dróg oddechowych
• Zapalenie błony śluzowej nosa – nieżyt błony śluzowej nosa

Reakcje miejscowe i ogólnoustrojowe

Podawanie cefazoliny, szczególnie drogą pozajelitową, może wywoływać reakcje lokalne w miejscu podania:¹⁷

• Ból w miejscu wstrzyknięcia domięśniowego – czasem ze stwardnieniem tkanek
• Zakrzepowe zapalenie żył – powikłanie podania dożylnego
• Reakcje na lidokainę – ogólnoustrojowe reakcje na lidokainę przy podaniu domięśniowym, gdy rozpuszczalnik zawiera ten środek znieczulający¹⁸

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Stosowanie cefazoliny, podobnie jak innych antybiotyków, może prowadzić do zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej i wtórnych zakażeń oportunistycznych:¹⁹

• Kandydoza jamy ustnej – szczególnie przy długotrwałym stosowaniu leku
• Kandydoza narządów płciowych – zakażenie grzybicze okolicy urogenitalnej
• Zapalenie pochwy – stan zapalny błony śluzowej pochwy

Tabela działań niepożądanych cefazoliny z uwzględnieniem częstości występowania

Monitorowanie działań niepożądanych

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania cefazoliny. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszystkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: + 48 22 49 21 301; faks: + 48 22 49 21 309; Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰