Działania niepożądane
Bendamustine Eugia 2,5 mg/ml

Działania niepożądane chlorowodorku bendamustyny

Chlorowodorek bendamustyny jest lekiem cytotoksycznym, stosowanym w terapii nowotworów hematologicznych. Jak każdy lek przeciwnowotworowy, bendamustyna charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które wymagają szczegółowej znajomości i odpowiedniego monitorowania przez personel medyczny. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa tego leku.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych podczas terapii bendamustyną należą:

• Zaburzenia hematologiczne – przede wszystkim leukopenia i trombocytopenia, które mogą istotnie zwiększać ryzyko infekcji i krwawień
• Reakcje skórne – manifestujące się jako reakcje nadwrażliwości różnego stopnia
• Objawy ogólnoustrojowe – szczególnie gorączka, która może być zarówno objawem toksyczności leku, jak i towarzyszącego zakażenia
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – głównie nudności i wymioty, które mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych

²

Poważne działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi

Wśród poważnych działań niepożądanych, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, należy wymienić:

• Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne, w tym wstrząs anafilaktyczny – stanowiące bezpośrednie zagrożenie życia
• Zespół rozpadu guza – powikłanie metaboliczne związane z szybkim rozpadem komórek nowotworowych
• Niewydolność narządowa – w tym niewydolność wątroby, nerek czy niewydolność wielonarządowa
• Ciężkie reakcje skórne – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) – obserwowana szczególnie w terapii skojarzonej z rytuksymabem

³

Powikłania hematologiczne

Mielosupresja stanowi jeden z głównych mechanizmów działania niepożądanego bendamustyny. Objawia się ona jako:

• Leukopenia – występująca bardzo często (≥1/10), zwiększająca ryzyko infekcji
• Trombocytopenia – również bardzo częsta, wiążąca się z ryzykiem krwawień
• Limfopenia – bardzo częsta, przyczyniająca się do immunosupresji
• Niedokrwistość – częsta (≥1/100 do <1/10)
• Neutropenia – częsta, zwiększająca ryzyko infekcji bakteryjnych
• Pancytopenia – niezbyt częsta (≥1/1000 do <1/100)
• Niewydolność szpiku kostnego – rzadka (≥1/10 000 do <1/1000)
• Hemoliza – rzadka, mogąca prowadzić do anemii hemolitycznej

⁴

Powikłania infekcyjne

Ze względu na immunosupresyjne działanie leku, u pacjentów leczonych bendamustyną obserwuje się zwiększone ryzyko infekcji:

• Zakażenia oportunistyczne – częste, w tym zakażenia wirusem półpaśca, cytomegalii, wirusem zapalenia wątroby typu B
• Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jiroveci – niezbyt częste
• Posocznica – niezbyt częsta, lecz stanowiąca poważne zagrożenie życia
• Pierwotne atypowe zapalenie płuc – niezbyt częste

⁵

Wtórne nowotwory po terapii bendamustyną

Istotnym długoterminowym działaniem niepożądanym jest zwiększone ryzyko rozwoju wtórnych nowotworów. Bendamustyna, jako lek alkilujący, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju:

• Zespołu mielodysplastycznego
• Ostrej białaczki szpikowej

Należy podkreślić, że do rozwoju wtórnych nowotworów może dojść nawet kilka lat po zakończeniu chemioterapii, co wymaga długoterminowej obserwacji pacjentów leczonych bendamustyną.⁶

Powikłania sercowo-naczyniowe

Podczas terapii bendamustyną mogą wystąpić następujące powikłania kardiologiczne i naczyniowe:

• Zaburzenia czynności serca – częste, obejmujące kołatanie serca, dławicę piersiową, zaburzenia rytmu serca
• Niedociśnienie tętnicze oraz nadciśnienie tętnicze – częste
• Tachykardia – rzadka
• Migotanie przedsionków – bardzo rzadkie
• Wysięk osierdziowy – niezbyt częsty
• Zawał mięśnia sercowego – niezbyt częsty
• Niewydolność serca – niezbyt częsta
• Ostra niewydolność krążenia – niezbyt częsta
• Zapalenie żył – bardzo rzadkie

⁷

Działania niepożądane układu oddechowego

Lek może powodować następujące zaburzenia ze strony układu oddechowego:

• Zaburzenia czynności płuc – częste
• Włóknienie płuc – niezbyt częste, mogące prowadzić do trwałego upośledzenia funkcji oddechowej
• Zapalenie płuc – rzadkie
• Krwotok do pęcherzyków płucnych – rzadki, stanowiący poważne zagrożenie życia

⁸

Działania niepożądane przewodu pokarmowego

Do często występujących zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego należą:

• Nudności i wymioty – bardzo częste, wymagające odpowiedniej profilaktyki przeciwwymiotnej
• Biegunka – częsta, mogąca prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych
• Zaparcie – częste
• Zapalenie jamy ustnej – częste, utrudniające odżywianie
• Krwotoczne zapalenie przełyku – niezbyt częste
• Krwawienie z przewodu pokarmowego – niezbyt częste, szczególnie niebezpieczne u pacjentów z trombocytopenią

⁹

Działania niepożądane skórne

Zmiany skórne są częstymi objawami niepożądanymi podczas leczenia bendamustyną:

• Nadmierne wypadanie włosów (alopecja) – bardzo częste
• Zaburzenia skórne nieokreślone – bardzo częste
• Pokrzywka – bardzo częsta
• Rumień – częsty
• Zapalenie skóry – częste
• Świąd – częsty
• Wysypka plamisto-grudkowa – częsta
• Nadmierna potliwość – częsta

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje skórne, które choć rzadkie, stanowią poważne zagrożenie życia:

• Zespół Stevensa-Johnsona – zagrażająca życiu reakcja skórna
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka – ciężka, zagrażająca życiu reakcja
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) – występująca szczególnie w terapii skojarzonej z rytuksymabem

¹⁰

Działania niepożądane wpływające na funkcje narządów

Bendamustyna może wywierać toksyczny wpływ na funkcję narządów wewnętrznych:

• Niewydolność wątroby – może rozwinąć się jako niezbyt częste, ale poważne powikłanie
• Niewydolność nerek – niezbyt częsta
• Moczówka prosta nerkowa – niezbyt częsta
• Niewydolność wielonarządowa – niezbyt częsta, ale niosąca wysokie ryzyko zgonu

¹¹

Inne działania niepożądane

Wśród innych istotnych działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii bendamustyną należy wymienić:

• Zaburzenia neurologiczne – od częstych, jak ból głowy, bezsenność, zawroty głowy, do rzadszych jak senność, bezgłos, zaburzenia smaku, parestezje, obwodowa neuropatia czuciowa, zespół antycholinergiczny, ataksja czy zapalenie mózgu
• Zaburzenia układu rozrodczego – brak miesiączki (niezbyt często) i bezpłodność (rzadko)
• Zaburzenia ogólne – zapalenie błon śluzowych, zmęczenie, gorączka (bardzo często); ból, dreszcze, odwodnienie, jadłowstręt (często)

¹²

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Podczas leczenia bendamustyną często obserwuje się nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych:

• Bardzo często: obniżenie stężenia hemoglobiny, zwiększenie stężenia kreatyniny, zwiększenie stężenia mocznika
• Często: zwiększenie aktywności AspAT/AlAT, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, zwiększenie stężenia bilirubiny, hipokaliemia

¹³

Szczególne przypadki powikłań

Warto zwrócić uwagę na specyficzne powikłania związane z podaniem bendamustyny:

• Powikłania po podaniu pozanaczyniowym – odnotowano pojedyncze przypadki martwicy, zespołu rozpadu guza oraz anafilaksji po przypadkowym podaniu pozanaczyniowym

Powikłania te podkreślają znaczenie prawidłowego technicznie podania leku zgodnie z zaleceniami.¹⁴

Tabela działań niepożądanych bendamustyny

* = terapia skojarzona z rytuksymabem
NOK = nieopisane w innej kategorii

¹⁵

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych bendamustyny, istotne jest zgłaszanie wszystkich obserwowanych reakcji niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, niezbędne jest ciągłe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania bendamustyny.

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Telefon: +48 22 49 21 301
• Faks: +48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁶