Właściwości farmakodynamiczne tianeptyny

Tianeptyna, substancja czynna leku Atinepte, jest klasyfikowana jako lek przeciwdepresyjny należący do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „inne leki przeciwdepresyjne” (kod ATC: N06AX14). Charakteryzuje się unikalnym mechanizmem działania, który odróżnia ją od klasycznych leków przeciwdepresyjnych z grup SSRI czy SNRI.¹

Mechanizm działania na poziomie neuronalnym

Tianeptyna wykazuje złożony mechanizm działania, który został częściowo wyjaśniony w badaniach na modelach zwierzęcych. W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwdepresyjnych, jej działanie nie opiera się głównie na hamowaniu wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników.²

Badania na zwierzętach wykazały następujące właściwości neurofarmakologiczne tianeptyny:

• Modulacja aktywności neuronalnej w hipokampie – tianeptyna zwiększa spontaniczną aktywność komórek piramidowych w hipokampie oraz przyspiesza ich regenerację po zahamowaniu czynnościowym³
• Wpływ na wychwyt serotoniny – w przeciwieństwie do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), tianeptyna zwiększa wychwyt zwrotny serotoniny w neuronach kory mózgowej oraz hipokampa⁴
• Modulacja neurotransmisji glutaminergicznej – tianeptyna może wpływać na synaptyczną neurotransmisję glutaminergiczną, co może być istotnym elementem jej działania przeciwdepresyjnego⁵

Warto podkreślić, że in vitro tianeptyna nie wykazuje powinowactwa do receptorów monoaminergicznych. Nie hamuje również wychwytu serotoniny (5-HT), noradrenaliny (NA) ani dopaminy (DA), co odróżnia ją od klasycznych leków przeciwdepresyjnych.⁶

Należy zaznaczyć, że dokładny udział każdego z wymienionych mechanizmów w ostatecznym działaniu przeciwdepresyjnym tianeptyny nie został w pełni poznany i wymaga dalszych badań.⁷

Skuteczność kliniczna u dorosłych

Skuteczność kliniczna tianeptyny została potwierdzona w czterech kontrolowanych placebo badaniach klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, oceniających krótkoterminową skuteczność leku w leczeniu dużego zaburzenia depresyjnego u dorosłych.⁸

Badania te obejmowały:

• Jedno badanie ze stałymi dawkami (37,5 mg, 75 mg)⁹
• Dwa badania z możliwością zwiększania lub zmniejszania dawki (dawka początkowa 37,5 mg, a następnie 25 mg, 37,5 mg lub 50 mg)¹⁰
• Jedno badanie u pacjentów w podeszłym wieku, z ewentualnym zwiększaniem dawki w zależności od poprawy klinicznej po 2 tygodniach leczenia (25 mg, a następnie 25 mg lub 50 mg)¹¹

W badaniach prowadzonych u osób dorosłych pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana punktacji całkowitej w skali MADRS (Montgomery-Åsberg Depression Rating Scale) względem wartości wyjściowych.¹²

Po zakończeniu 6-tygodniowego okresu leczenia wykazano istotną skuteczność tianeptyny w dwóch badaniach z możliwością dostosowania dawki. W jednym z tych badań zastosowano imipraminę jako aktywną kontrolę, co potwierdziło czułość zastosowanego testu.¹³

Skuteczność kliniczna u osób w podeszłym wieku

W dedykowanym badaniu u pacjentów w podeszłym wieku (z możliwym zwiększaniem dawki) uczestniczyło 311 pacjentów w wieku 65 lat i starszych, z czego około 20 pacjentów w każdym ramieniu terapeutycznym było w wieku powyżej 75 lat.¹⁴

W tym badaniu pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana punktacji całkowitej w skali HAMD (Hamilton Depression Rating Scale) względem wartości wyjściowych. Po 8 tygodniach leczenia wykazano istotną skuteczność tianeptyny. Zastosowanie escytalopramu jako aktywnej kontroli potwierdziło czułość testu.¹⁵

Utrzymanie skuteczności przeciwdepresyjnej

Kluczowym aspektem leczenia depresji jest nie tylko osiągnięcie poprawy w ostrej fazie choroby, ale również utrzymanie efektu terapeutycznego w dłuższym okresie. Utrzymanie skuteczności przeciwdepresyjnej tianeptyny oceniano w specjalnie zaprojektowanym badaniu zapobiegania nawrotom w obrębie danej fazy chorobowej (relapse) i kolejnego epizodu depresji (recurrence).¹⁶

W tym badaniu pacjenci, którzy odpowiedzieli na 6-tygodniową ostrą fazę leczenia tianeptyną w badaniu otwartym (w zmiennych dawkach dobowych od 25 do 50 mg na dobę, tj. 2 do 4 tabletek), zostali losowo przydzieleni do grupy kontynuującej leczenie tianeptyną lub otrzymującej placebo przez okres 16,5 miesiąca.¹⁷

Tianeptyna wykazała statystycznie znamienną przewagę nad placebo (p<0,001) w zakresie pierwszorzędowego punktu końcowego – zapobieganiu nawrotom typu relapse lub recurrence, mierzonemu czasem do wystąpienia nawrotu.¹⁸

Wyniki długoterminowego badania dokumentują znaczącą skuteczność tianeptyny w zapobieganiu nawrotom depresji:

Powyższe wyniki jednoznacznie wskazują na efektywność tianeptyny w długotrwałym zapobieganiu nawrotom depresji, zarówno w perspektywie krótko- jak i długoterminowej.¹⁹