Zespół przesunięcia pory dnia
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół przesunięcia pory dnia (jet lag disorder) to przejściowe zaburzenie snu wynikające z niedopasowania endogennego zegara okołodobowego do nowej strefy czasowej po szybkiej podróży przez kilka stref. Objawy utrzymują się zwykle od 2 do 4 dni, choć w niektórych przypadkach mogą trwać do 7-10 dni, a adaptacja do nowej strefy zajmuje przeciętnie 2-3 dni. Nowsze badania podważają tradycyjne przekonania o zależności nasilenia objawów od kierunku podróży i liczby przekroczonych stref czasowych, wskazując, że jedynym istotnym predyktorem jest subiektywne oczekiwanie pacjenta co do nasilenia i czasu trwania objawów, co sugeruje wpływ efektów placebo/nocebo oraz indywidualnych cech osobniczych. U osób starszych adaptacja jest wolniejsza, a objawy mogą być bardziej nasilone i dłużej utrzymywać się, natomiast pacjenci z zaburzeniami nastroju wykazują zwiększoną wrażliwość na zakłócenia rytmu okołodobowego, z różnicami w wyzwalaniu epizodów depresyjnych (podróże na zachód) oraz maniakalnych/hipomaniakalnych (podróże na wschód).
Prognozy zespołu przesunięcia pory dnia (jet lag disorder)
Zespół przesunięcia pory dnia (jet lag disorder) to przejściowe zaburzenie snu, które występuje po szybkiej podróży przez kilka stref czasowych. Charakteryzuje się tymczasowym niedopasowaniem między czasem endogennego zegara okołodobowego a wymaganiami nowej strefy czasowej. Rokowanie w przypadku tego zaburzenia jest zazwyczaj dobre, gdyż ma ono charakter przejściowy i zwykle ustępuje samoistnie bez konieczności leczenia.123
Czas trwania objawów
Objawy zespołu przesunięcia pory dnia zwykle utrzymują się przez krótki okres:
- Typowo trwają od 2 do 4 dni2
- Mogą się utrzymywać do 7-10 dni w niektórych przypadkach2
- Adaptacja do nowej strefy czasowej zazwyczaj zajmuje 2-3 dni3
Warto podkreślić, że objawy często poprawiają się w ciągu kilku dni, choć niekiedy mogą utrzymywać się dłużej. Skuteczne leczenie skutkuje szybszym dostosowaniem rytmu snu i czuwania oraz innych rytmów biologicznych do nowej strefy czasowej.12
Czynniki wpływające na rokowanie
Wbrew powszechnym przekonaniom, najnowsze badania pokazują zaskakujące wyniki dotyczące czynników wpływających na nasilenie objawów zespołu przesunięcia pory dnia:
- Tradycyjnie uważano, że nasilenie objawów jest proporcjonalne do kierunku podróży i liczby przekroczonych stref czasowych2
- Nowsze badania sugerują jednak, że modele regresji wykazały bardzo niską wartość predykcyjną dla jakichkolwiek wyników związanych z jet lagiem45
- Wbrew wytycznym, badania nie potwierdzają, że nasilenie objawów można wyjaśnić liczbą przekroczonych stref czasowych czy kierunkiem podróży4
Co ciekawe, jedynym czynnikiem systematycznie przewidującym nasilenie objawów zespołu przesunięcia pory dnia okazały się oczekiwania podróżnych dotyczące tego, jak długo i jak silnie będą cierpieć z powodu objawów.4 Sugeruje to, że zaburzenie to może manifestować się w stopniu oczekiwanym na podstawie wcześniejszych doświadczeń (efekty placebo/nocebo) lub że nasilenie objawów może być w pewnym stopniu cechą indywidualną, a cechy osobnicze mogą być bardziej determinujące niż parametry podróży.5
Wpływ wieku na rokowanie
Zespół przesunięcia pory dnia może stanowić większy problem wraz z wiekiem. Starsze osoby mogą doświadczać trudniejszego i wolniejszego dostosowywania wewnętrznych zegarów biologicznych do nowych stref czasowych. W rezultacie objawy mogą być bardziej nasilone i utrzymywać się dłużej u osób starszych.3
Wpływ na zaburzenia nastroju
Badania sugerują, że osoby z zaburzeniami nastroju są wrażliwe na zakłócenia rytmu okołodobowego, a podróże przez wiele stref czasowych z następczym zespołem przesunięcia pory dnia mogą wyzwalać podstawowe zaburzenia nastroju:
- Podróże na zachód wykazują zwiększone wskaźniki epizodów depresyjnych2
- Epizody maniakalne i hipomaniakalne są częściej wywoływane podróżami na wschód2
Leczenie a rokowanie
Chociaż zespół przesunięcia pory dnia zazwyczaj nie wymaga leczenia, istnieją pewne opcje terapeutyczne, które mogą wpłynąć na rokowanie:
- Melatonina wydaje się wspomagać sen w okresach, gdy normalnie nie odpoczywałby organizm, co jest korzystne dla osób z jet lagiem1
- Skutki uboczne melatoniny występują rzadko, ale mogą obejmować zawroty głowy, bóle głowy, senność w ciągu dnia, utratę apetytu oraz potencjalnie nudności i dezorientację1
- Podczas przyjmowania melatoniny nie należy spożywać alkoholu1
- Leki nasenne mogą pomóc w lepszym i dłuższym śnie, ale objawy jet lagu mogą nadal występować w ciągu dnia1
Leki są zwykle zalecane tylko osobom, którym nie pomogły inne metody leczenia. W przypadku osób poważnie dotkniętych zespołem przesunięcia pory dnia lub tych, które cierpią na to zaburzenie z powodów zawodowych, wskazana jest konsultacja ze specjalistą zaburzeń snu.13
Konsekwencje dla zaleceń dotyczących jet lagu
Najnowsze badania wskazują na potrzebę ostrożności w stosowaniu zaleceń dotyczących zespołu przesunięcia pory dnia opartych na zasadach okołodobowych, ale bez wystarczających dowodów łączących dynamikę resynchronizacji okołodobowej z intensywnością i czasem trwania objawów.4 Może to mieć istotne implikacje dla przyszłych badań i zaleceń klinicznych dotyczących tego powszechnego zaburzenia.
Podsumowanie rokowania
Ogólnie rzecz biorąc, zespół przesunięcia pory dnia jest zaburzeniem łagodnym i samoograniczającym się, które zazwyczaj ustępuje w ciągu kilku dni bez specjalistycznego leczenia.13 Nie istnieje całkowite lekarstwo na jet lag, ale istnieje wiele działań, które można podjąć, aby złagodzić objawy i przyspieszyć adaptację do nowej strefy czasowej. Ostateczne rokowanie jest korzystne dla zdecydowanej większości podróżnych.3
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Jet lag disorder – Diagnosis and treatment – Mayo Clinichttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/jet-lag/diagnosis-treatment/drc-20374031
Jet lag is temporary and usually doesn’t need treatment. Symptoms often improve within a few days, though they sometimes last longer. […] Although these medicines appear to help you sleep better and longer, you may still feel jet lag symptoms during the day. The medicines are usually only recommended for people who haven’t been helped by other treatments. […] The latest research seems to show that melatonin aids sleep during times when you wouldn’t typically be resting, making it beneficial for people with jet lag. […] Side effects are uncommon but may include dizziness, headaches, daytime sleepiness, loss of appetite, and possibly nausea and disorientation. Don’t drink alcohol when taking melatonin.
- #2 Jet lag disorder | MedLink Neurologyhttps://www.medlink.com/articles/jet-lag-disorder
Jet lag disorder involves a temporary mismatch between the timing of the endogenous circadian clock and timing required by the new time zone. Symptoms typically last 2 to 4 days but may persist for up to 7 to 10 days. Duration and severity of symptoms are typically proportionate to the direction of travel and the number of time zones crossed. […] Studies suggest that individuals with mood disorders are sensitive to circadian disruption and that transmeridian travel with subsequent jet lag may precipitate underlying mood disorders. Westward travel has shown increased rates of depressive episodes, whereas manic and hypomanic episodes are more likely triggered with eastward travel. […] Successful treatment results in more rapid adjustment of the sleep-wake schedule and other rhythms to the new time zone.
- #3 Jet lag | healthdirecthttps://www.healthdirect.gov.au/jet-lag
Jet lag is a temporary sleep disorder that can happen after travelling quickly across multiple time zones. […] Jet lag may become more of a problem as you get older due to slower adjustment of body clocks to new time zones. […] Jet lag affects everybody, but it can become more of a problem as you get older. This is because their internal body clocks may have a harder time adjusting to new time zones. […] There is no cure for jet lag, but there is a lot you can do to make yourself feel better. […] Remember that adjusting to your new time zone usually takes 2 to 3 days. […] There are limited medicines available for jet lag. Medicine containing melatonin may help reset your body clock. Talk to your doctor about whether this is right for you. […] If you are badly affected by jet lag or if you have a job that means you suffer from jet lag a lot, ask your GP to refer you to a sleep specialist.
- #4 Jetlag Expectations, not Circadian Parameters, Predict Jetlag Symptom Severity in Travelers | bioRxivhttps://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.04.23.441149.full
After a flight across multiple time zones, most people show a transient state of circadian misalignment causing temporary malaise known as jetlag disorder. […] Surprisingly, however, regression models showed very low predictive power for any of the jetlag outcomes. […] Only expectation emerged as a parameter with systematic, albeit small, predictive value. […] Our findings also caution against jetlag recommendations based on circadian principles but insufficient evidence linking circadian re-synchronization dynamics with ensuing symptom intensity and duration. […] In contrast to what guidelines state, in our study, we did not find that symptom severity could be explained by the number of time zones crossed or travel direction. Rather, travelersâ expectations about how long and strongly they will suffer from jetlag symptoms was the only factor systematically predicting jetlag severity.
- #5 Jetlag Expectations, not Circadian Parameters, Predict Jetlag Symptom Severity in Travelers | bioRxivhttps://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.04.23.441149.full
Much to our surprise then, none of our 8 regression models demonstrated much explanatory power for any of the jetlag outcomes. […] Notably, among the two predictors that showed at least some systematic explanatory power was health and expectation. […] In summary, expected jetlag duration was systematically linked in our sample with jetlag intensity but not duration, whereas effects for expected jetlag intensity pointed in the same direction but did not reach statistical significance after adjustments. […] This hints that jetlag may either manifest itself to an extent expected from prior experience (placebo/nocebo effects) or that jetlag severity may be somewhat trait-like and individual characteristics may be more deterministic than travel parameters.