Wyprysk krążkowy
Patofizjologia i mechanizm
Wyprysk krążkowy (eczema nummulare) to przewlekła choroba zapalna skóry, charakteryzująca się dobrze odgraniczonymi, okrągłymi zmianami. Patogeneza obejmuje dysfunkcję bariery lipidowej naskórka, co prowadzi do zwiększonej penetracji alergenów i bakterii, wywołując odpowiedź immunologiczną. Kluczową rolę odgrywają cytokiny, takie jak IFN-γ i IL-17, które indukują rekrutację limfocytów T i komórek dendrytycznych, skutkując hiperplazją naskórka. Kolonizacja Staphylococcus aureus oraz czynniki środowiskowe (niska wilgotność, zimny klimat) i alergeny kontaktowe (np. nikiel, kobalt, chromian) nasilają objawy. Częstość alergii kontaktowej w wyprysku krążkowym wynosi od 30,1% do 77,9%. Ponadto, leki takie jak interferon, rybawiryna, inhibitory TNF-alfa i statyny mogą indukować lub nasilać zmiany skórne.
- Patogeneza wyprysku krążkowego
- Bariera skórna a zaburzenia lipidowe
- Reakcja immunologiczna i zapalenie
- Czynniki infekcyjne w patogenezie
- Czynniki genetyczne i atopia
- Rola czynników środowiskowych i zewnętrznych
- Alergia kontaktowa
- Wpływ leków na rozwój choroby
- Czynniki neurologiczne
- Inne czynniki wpływające na wyprysk krążkowy
- Podsumowanie patogenezy
Patogeneza wyprysku krążkowego
Wyprysk krążkowy (łac. eczema nummulare, ang. discoid eczema lub nummular dermatitis) to przewlekła choroba zapalna skóry charakteryzująca się występowaniem dobrze odgraniczonych, okrągłych lub owalnych zmian skórnych przypominających kształtem monety. Dokładna patogeneza tej choroby nie jest w pełni poznana, jednak badania wskazują na złożony mechanizm powstawania zmian skórnych obejmujący wiele czynników patofizjologicznych12.
Bariera skórna a zaburzenia lipidowe
Jednym z kluczowych mechanizmów w patogenezie wyprysku krążkowego jest dysfunkcja bariery naskórkowej. Naturalny proces starzenia się skóry, przewlekłe zastoje żylne, kolonizacja bakteryjna, niektóre leki oraz uczulenie na alergeny kontaktowe, najczęściej metale (siarczan niklu, dichromian potasu, chlorek kobaltu), mogą uszkadzać barierę lipidową skóry34. Sucha skóra (xerosis) jest jednym z najczęstszych objawów towarzyszących tej chorobie i prawdopodobnie odgrywa istotną rolę w jej patogenezie5.
Zaburzenia warstwy lipidowej w naskórku prowadzą do osłabienia funkcji ochronnych skóry, co pozwala na przenikanie przez nią alergenów środowiskowych i bakterii, wywołując odpowiedź immunologiczną lub reakcję podrażnieniową6. Badania sugerują, że pacjenci z wypryskiem krążkowym mają podobny stopień suchości skóry co osoby w tym samym wieku bez tej choroby, ale wykazują silniejszą nadwrażliwość typu opóźnionego na alergeny, które przenikają przez skórę w wyniku drapania7.
Reakcja immunologiczna i zapalenie
W patogenezie wyprysku krążkowego istotną rolę odgrywa odpowiedź immunologiczna. Uwolnienie cytokin, takich jak interferon gamma (IFN-γ) i interleukina 17 (IL-17), prowadzi do zwiększonej rekrutacji limfocytów T, komórek dendrytycznych i komórek Langerhansa, co ostatecznie skutkuje hiperplazją naskórka i rozwojem charakterystycznych zmian89.
Interesujący jest opisany przypadek wystąpienia wyprysku krążkowego po leczeniu opornego łuszczycy dłoni i stóp inhibitorem interleukiny IL-23 (guselkumab), co sugeruje, że równowaga między cytokinami pomocniczych limfocytów T typu 1 (Th1) i typu 2 (Th2) może odgrywać rolę w patogenezie tej choroby10. Badania wskazują również na możliwe zaangażowanie komórek tucznych w proces chorobowy, co może tłumaczyć intensywny świąd towarzyszący zmianom11.
Zapalenie, które występuje w wyprysku krążkowym, jest zazwyczaj wynikiem odpowiedzi immunologicznej na czynniki drażniące skórę, alergeny lub patogeny inwazyjne12. Jest to choroba o charakterze autoimmunologicznym, charakteryzująca się zapaleniem, uszkodzeniem narządu (skóry) i nieprawidłowo reaktywną odpowiedzią układu immunologicznego13.
Czynniki infekcyjne w patogenezie
Kolonizacja skóry przez Staphylococcus aureus została opisana zarówno na skórze zmienionej chorobowo, jak i w nozdrzach pacjentów oraz osób z ich bliskiego otoczenia1415. Niektóre przypadki wyprysku krążkowego wiążą się z zakażeniem Staphylococcus aureus, co może sugerować rolę czynników infekcyjnych w patogenezie choroby16.
Badania wykazały również, że ukryte infekcje (np. ropień zęba) i infekcje powodujące suchość skóry (np. trąd) mogą być rzadko powiązane z wypryskiem krążkowym17. Sugerowano również powiązanie z Helicobacter pylori, jednak dowody na tę zależność są słabe18.
Czynniki genetyczne i atopia
Chociaż wyprysk krążkowy nie wydaje się być dziedziczny, w przeciwieństwie do wyprysku atopowego, niektóre badania sugerują możliwy związek z atopią1920. Niektórzy pacjenci z wypryskiem krążkowym mają również historię wyprysku atopowego, który często występuje u osób predysponowanych do astmy i kataru siennego21.
Związek wyprysku krążkowego z atopią jest jednak kontrowersyjny22. Badania sugerują, że wyprysk krążkowy może być ważnym wzorcem prezentacji wyprysku atopowego, niezależnie od jego związku z wysokimi poziomami całkowitego IgE w surowicy, obecnością swoistych IgE i osobistą lub rodzinną historią atopii23. Między nieatopowym a atopowym wypryskiem krążkowym istnieje jednak kilka istotnych różnic24.
Rola czynników środowiskowych i zewnętrznych
Wyprysk krążkowy może być wywołany przez różne czynniki środowiskowe i zewnętrzne. Sucha skóra, często związana z zimnym klimatem i niską wilgotnością, sprzyja rozwojowi choroby2526. Wyprysk krążkowy jest częstszy w zimnych miesiącach zimowych, gdy skóra jest narażona na ogrzewanie centralne, suche powietrze (niska wilgotność) i grzejniki wentylatorowe, które wysuszają skórę27.
Drobne urazy skóry, takie jak ukąszenia owadów, oparzenia, zadrapania czy inne uszkodzenia skóry, mogą również wywołać epizod wyprysku krążkowego2829. W niektórych przypadkach nadmierne kąpiele lub pływanie mogą przyczyniać się do rozwoju choroby30.
Alergia kontaktowa
Częstość występowania alergii kontaktowej w wyprysku krążkowym waha się od 30,1% do 77,9% przypadków31. Osłabiona bariera skórna w przypadku wyprysku krążkowego może prowadzić do zwiększonej podatności na alergiczne zapalenie skóry w kontakcie z materiałami takimi jak metale, mydła i chemikalia32.
Kontaktowe zapalenie skóry, rodzaj wyprysku wywołanego kontaktem z określonym czynnikiem drażniącym, może odgrywać rolę w wyprysku krążkowym33. Gdy rozwija się kontaktowe zapalenie skóry w wyniku nadwrażliwości na metal, taki jak nikiel, kobalt lub chromian, zwiększa się ryzyko rozwoju wyprysku krążkowego34.
Wpływ leków na rozwój choroby
Niektóre leki mogą być związane z rozwojem wyprysku krążkowego. Plamy wyprysku mogą pojawić się u osób przyjmujących:35
- Interferon i rybawirynę, gdy są stosowane razem w leczeniu zapalenia wątroby typu C
- Blokery czynnika martwicy nowotworów alfa (TNF-alfa), które są używane do leczenia niektórych typów zapalenia stawów
- Statyny (leki obniżające poziom cholesterolu), które mogą powodować suchość skóry i wysypki
Teoretycznie wyprysk krążkowy może być wywołany przez każdy lek, który powoduje suchość skóry, szczególnie diuretyki i statyny38. Zgłaszano również przypadki wyprysku krążkowego jako manifestacji reakcji na leki, takie jak złoto, antagoniści TNF, interferon i retinoidy39.
Czynniki neurologiczne
Ze względu na intensywny świąd związany z wypryskiem krążkowym, badano potencjalną rolę komórek tucznych w procesie chorobowym. Zaobserwowano zwiększoną liczbę komórek tucznych w próbkach zmian chorobowych w porównaniu z próbkami skóry niezmienionej u osób z wypryskiem krążkowym40.
Jedno z badań zidentyfikowało neurogenne czynniki przyczyniające się do stanu zapalnego zarówno w wyprysku krążkowym, jak i wyprysku atopowym, badając związek między komórkami tucznymi a nerwami czuciowymi oraz identyfikując rozmieszczenie neuropeptydów w naskórku i górnej warstwie skóry właściwej pacjentów z wypryskiem krążkowym41.
Inne badania wykazały, że komórki tuczne obecne w skórze właściwej pacjentów z wypryskiem krążkowym mogą mieć zmniejszoną aktywność chymazy, co zmniejsza zdolność do degradacji neuropeptydów i białek42.
Inne czynniki wpływające na wyprysk krążkowy
Stres i czynniki psychologiczne
Stres może odgrywać rolę w rozwoju wyprysku krążkowego, chociaż jest mało prawdopodobne, aby był jedyną przyczyną43. Stres jest częstą reakcją psychologiczną na wysoce widoczne choroby skóry, takie jak wyprysk krążkowy, i często ma negatywny wpływ na pewność siebie i samoocenę pacjentów, wpływając na ich codzienne życie44.
Gdy odczuwamy stres, może to odbić się na układzie odpornościowym, wywołując reakcję „walki lub ucieczki”45. Osłabiony lub zaburzony układ odpornościowy zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia wyprysku46.
Nadużywanie alkoholu
Nadużywanie alkoholu również było wiązane z wypryskiem krążkowym47. Ta zależność może wynikać z faktu, że alkohol zaburza odpowiedź immunologiczną, co predysponuje skórę do zakażenia bakteryjnego, które z kolei wywołuje wyprysk48.
Nieodpowiednia dieta
Dieta może mieć znaczący wpływ na układ odpornościowy i trawienny, mając moc zarówno wyolbrzymiania, jak i łagodzenia objawów wyprysku49. Słabe odżywianie może osłabić funkcje ochronne organizmu i przyczyniać się do rozwoju choroby.
Podsumowanie patogenezy
Patogeneza wyprysku krążkowego jest złożonym procesem obejmującym wiele mechanizmów i czynników. Dysfunkcja bariery lipidowej naskórka, nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna, kolonizacja bakteryjna, czynniki środowiskowe, alergia kontaktowa, niektóre leki oraz czynniki stresowe – wszystkie one mogą przyczyniać się do rozwoju choroby5051.
Badania nad patogenezą wyprysku krążkowego są kontynuowane, a naukowcy wciąż poszukują dokładnych mechanizmów leżących u podłoża tej choroby. Lepsze zrozumienie tych mechanizmów może prowadzić do opracowania skuteczniejszych metod leczenia i zapobiegania nawrotom52.
Warto zaznaczyć, że wyprysk krążkowy jest chorobą przewlekłą, która może utrzymywać się miesiącami lub latami, z okresami remisji i zaostrzeń5354. Jednak odpowiednie leczenie i unikanie czynników wyzwalających może pomóc kontrolować objawy i zmniejszyć częstotliwość nawrotów55.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.