Urazy splotu ramiennego
Epidemiologia
Urazy splotu ramiennego (USR) u dorosłych charakteryzują się roczną zapadalnością w populacji ogólnej na poziomie 0,17-1,6/100 000 osób, a wśród pacjentów z urazami wielonarządowymi częstość ta wynosi około 1,2%. Dominują urazy zamknięte (ok. 93%), najczęściej spowodowane wypadkami komunikacyjnymi (83-94%), zwłaszcza motocyklowymi (67%). Typowy pacjent to młody mężczyzna (średni wiek ok. 26 lat, 89-93% mężczyzn) z urazem nadobojczykowym (90%) i całkowitym uszkodzeniem splotu (53%). Urazy często współistnieją z innymi poważnymi obrażeniami, takimi jak urazy głowy, klatki piersiowej czy obręczy barkowej, co komplikuje diagnostykę i leczenie. Przewlekły ból neuropatyczny dotyka ponad połowę pacjentów, prowadząc do obniżenia jakości życia i zaburzeń psychicznych, w tym depresji i PTSD. Koszty pośrednie związane z USR są wysokie, sięgając średnio ponad 1 mln USD na pacjenta w całym okresie życia po urazie.
- Epidemiologia urazów splotu ramiennego
- Częstotliwość występowania u dorosłych
- Charakterystyka demograficzna pacjentów
- Mechanizmy i przyczyny urazów
- Lokalizacja i typy urazów
- Urazy współistniejące
- Powikłania i następstwa urazów splotu ramiennego
- Epidemiologia urazów splotu ramiennego u noworodków
- Częstotliwość występowania u noworodków
- Czynniki ryzyka i typy urazów u noworodków
- Rokowanie i opieka nad pacjentami z NBPI
- Trendy i zmiany w epidemiologii urazów splotu ramiennego
- Wyzwania w badaniach epidemiologicznych urazów splotu ramiennego
- Podsumowanie najważniejszych danych epidemiologicznych
Epidemiologia urazów splotu ramiennego
Urazy splotu ramiennego (USR) stanowią poważne schorzenie, które może prowadzić do długotrwałych zaburzeń neurologicznych i przewlekłego bólu. Badania epidemiologiczne dotyczące urazów splotu ramiennego są stosunkowo rzadkie, a większość z nich koncentruje się na leczeniu i rokowaniu, a nie na samej epidemiologii1. Jednakże, dostępne dane pozwalają na określenie częstości występowania oraz czynników ryzyka związanych z tym schorzeniem.
Częstotliwość występowania u dorosłych
Urazy splotu ramiennego u dorosłych nie są powszechne, ale stanowią istotny problem kliniczny, szczególnie w kontekście urazów wielonarządowych. Roczna zapadalność na USR w populacji ogólnej szacowana jest między 0,17/100 000 a 1,6/100 000 osób rocznie1. W populacji pacjentów z mnogimi urazami, częstość występowania USR wynosi około 1,2%23.
Badania przeprowadzone w różnych ośrodkach urazowych wskazują na zróżnicowaną częstość występowania USR:
- W badaniu amerykańskim w centrum urazowym I stopnia częstość USR wynosiła 0,26% wszystkich urazów4
- Badanie z 2002-2020 wykazało częstość 0,3% dla USR w populacji pacjentów urazowych5
- W Brazylii roczną zapadalność na USR oszacowano na 1,88/100 00067
Warto zauważyć, że w ciągu ostatnich trzech dekad zaobserwowano spadek częstości występowania urazów nerwów w populacji pacjentów urazowych, choć jednocześnie nastąpiły zmiany w mechanizmach urazu, metodach leczenia chirurgicznego i wykorzystaniu badań elektrodiagnostycznych8.
Charakterystyka demograficzna pacjentów
Urazy splotu ramiennego występują najczęściej u młodych, zdrowych dorosłych w wieku od 14 do 63 lat, przy czym 50% pacjentów stanowią osoby między 19 a 34 rokiem życia9. Średni wiek pacjentów z USR wynosi około 26 lat10. Zdecydowaną większość pacjentów (89-93%) stanowią mężczyźni1112.
Przegląd systematyczny z meta-analizą wykazał, że w grupie pacjentów z poważnymi urazami splotu ramiennego wymagającymi rekonstrukcji chirurgicznej:
Ta dominacja mężczyzn wynika głównie z powiązania USR z urazami komunikacyjnymi i sportowymi, które częściej dotyczą populacji męskiej15.
Mechanizmy i przyczyny urazów
Urazy splotu ramiennego można podzielić na zamknięte (bez przerwania ciągłości skóry) i otwarte. Według badań, zamknięte urazy stanowią zdecydowaną większość przypadków – około 93% (95% CI: 87-97%)161718. Urazy otwarte, takie jak rany cięte (3%, 95% CI: 1-6%) oraz rany postrzałowe (3%, 95% CI: 0-7%) występują znacznie rzadziej19.
Główne przyczyny urazów splotu ramiennego to:
- Wypadki komunikacyjne – stanowią 83-94% wszystkich USR2021
- Wypadki motocyklowe – 67% (95% CI: 49-82%) zamkniętych USR2223
- Wypadki samochodowe – 14% (95% CI: 8-20%) zamkniętych USR24
- Sporty kontaktowe i inne aktywności sportowe – 10% traumatycznych USR25
- Wypadki przy pracy i inne przyczyny – mniejszy odsetek przypadków26
Szczególnie wysokie ryzyko USR wiąże się z wypadkami motocyklowymi i skuterowymi, gdzie częstość urazów splotu ramiennego zbliża się do 5%2728. Badanie przeprowadzone w północnym regionie wiejskim USA wykazało, że wypadki z udziałem pojazdów nieosłoniętych (skutery śnieżne, quady i motocykle) wiążą się ze znacznie wyższym ryzykiem tępego urazu splotu ramiennego (1,0%) niż wypadki z udziałem pojazdów osłoniętych (samochody, ciężarówki, 0,4%)2930.
Lokalizacja i typy urazów
Pod względem anatomicznym, urazy splotu ramiennego można sklasyfikować według poziomu uszkodzenia:
- Urazy nadobojczykowe lub mieszane nado-/podobojczykowe – 90% (95% CI: 78-98%)31
- Izolowane urazy podobojczykowe – 10% (95% CI: 2-22%)32
Jeśli chodzi o zakres neurologiczny uszkodzenia, wyróżnia się następujące typy:
- Całkowite uszkodzenie splotu – 53% (95% CI: 47-58%)33 (niektóre badania wskazują nawet na 75-80% w przypadku urazów traumatycznych34)
- Uszkodzenie górnej części splotu (porażenie Erba) – 39% (95% CI: 31-48%)35 (w niektórych badaniach 20-25%36)
- Uszkodzenie dolnej części splotu (porażenie Klumpkego) – 6% (95% CI: 1-12%)37 (w niektórych badaniach 0,6-3,0%38)
Urazy współistniejące
Urazy splotu ramiennego często współistnieją z innymi obrażeniami, co komplikuje diagnozę i leczenie. Według badań:
- Urazy głowy, urazy klatki piersiowej oraz złamania i zwichnięcia obręczy barkowej i kręgosłupa szyjnego są szczególnie częstymi obrażeniami towarzyszącymi39
- Narakas raportował, że 80% pacjentów z ciężkim traumatycznym uszkodzeniem splotu ramiennego miało mnogie urazy głowy i układu kostnego40
- W badaniu z Indii, urazy splotu ramiennego stanowiły część urazu wielonarządowego u 54% pacjentów, podczas gdy 46% miało izolowany uraz splotu ramiennego41
Współistniejące urazy układu mięśniowo-szkieletowego lub ośrodkowego układu nerwowego, takie jak uraz rdzenia kręgowego czy urazowe uszkodzenie mózgu, stanowią wyzwanie diagnostyczne42.
Powikłania i następstwa urazów splotu ramiennego
Ból neuropatyczny i problemy psychologiczne
Urazy splotu ramiennego często prowadzą do przewlekłego bólu i problemów psychologicznych. Badanie szpitalne, wieloośrodkowe, obserwacyjne wykazało, że spośród 107 pacjentów z traumatycznym uszkodzeniem splotu ramiennego:
- 74 pacjentów (69%) odczuwało ból
- 60 pacjentów (56%) cierpiało na ból neuropatyczny
- Najbardziej częstą i dotkliwą formą bólu był ból spontaniczny, palący
- Ból neuropatyczny prowadził do depresji i obniżenia jakości życia43
Podobnie, badanie Landersa i współpracowników wskazało na wysoką częstość występowania zespołu stresu pourazowego (PTSD), depresji i myśli samobójczych u dorosłych z traumatycznym uszkodzeniem splotu ramiennego. Spośród 21 badanych pacjentów:
- 7 pacjentów (33,3%) przyznało się do myśli samobójczych
- U 4 pacjentów (19,0%) stwierdzono PTSD
- U 4 pacjentów (19,0%) stwierdzono kliniczną depresję44
Implikacje społeczno-ekonomiczne
Urazy splotu ramiennego mają znaczne konsekwencje społeczno-ekonomiczne, szczególnie biorąc pod uwagę, że dotyczą głównie młodych osób w wieku produkcyjnym. Symulacje Monte Carlo wykazały, że średni całkowity pośredni koszt traumatycznego uszkodzenia splotu ramiennego wynosił 1 113 962 USD na pacjenta w ciągu całego życia po urazie (mediana: 801 723 USD; zakres międzykwartylowy: 22 740-2 350 979 USD)45.
Dane demograficzne wskazują, że najbardziej dotknięta grupa to młodzi mężczyźni wykonujący prace fizyczne. Przegląd systematyczny literatury wykazał, że wśród pacjentów z USR:
- Średni wiek wynosił 26,4 lat
- 90,5% stanowili mężczyźni
- Praca fizyczna była najczęściej reprezentowanym zajęciem46
Epidemiologia urazów splotu ramiennego u noworodków
Urazy splotu ramiennego u noworodków (ang. Neonatal Brachial Plexus Injury, NBPI lub Obstetric Brachial Plexus Palsy, OBPP) stanowią odrębną kategorię, związaną z urazami okołoporodowymi.
Częstotliwość występowania u noworodków
Częstość występowania urazów splotu ramiennego u noworodków na świecie waha się między 0,38 a 5,1 na 1000 żywych urodzeń, z regionalnymi różnicami zależnymi od warunków badania i dostępności opieki położniczej47. Bardziej szczegółowe dane wskazują na:
- Częstość 0,4-4,6 na 1000 żywych urodzeń w zależności od rodzaju opieki i średniej masy urodzeniowej noworodków w różnych regionach świata4849
- W Kanadzie częstość szacowana jest na 1,24 na 1000 żywych urodzeń50
- W USA zaobserwowano spadek częstości NBPI z 1,7 do 0,9 na 1000 żywych urodzeń w latach 1997-2012 (redukcja o 47,1%)51
- W Niemczech częstość OBPP wyniosła 0,21 na 1000 urodzeń w latach 2005-2018, ze znacznym spadkiem o 47,57% (z 0,28 w 2005 r. do 0,15 w 2018 r.)5253
Ten spadek częstości występowania NBPI/OBPP przypisuje się zwiększonej częstości porodów przez cesarskie cięcie (wzrost o 62,8% w USA)54, zmianom w szkoleniu położniczym oraz zwiększonej częstości porodów wielopłodowych55.
Czynniki ryzyka i typy urazów u noworodków
Czynniki ryzyka związane z urazami splotu ramiennego u noworodków obejmują:
- Czynniki matczyne: otyłość, cukrzyca, cukrzyca ciążowa56
- Czynniki płodowe: duża masa urodzeniowa, makrosomia, ciąża przeterminowana5758
- Czynniki okołoporodowe: dystocja barkowa, poród instrumentalny, poród pochwowy, przedłużający się poród, poród nagły5960
- Inne czynniki: ciąża wieloraczna, położenie miednicowe, ciąża wielopłodowa6162
Warto zauważyć, że do 71% pacjentów nie miało żadnego czynnika ryzyka, a 46-54% przypadków występuje bez dystocji barkowej63.
Pod względem lokalizacji anatomicznej, najczęstszym typem OBPP jest porażenie Erba (66,60% przypadków)64. Urazy są często prawostronne lub obustronne65, przy czym obustronne zajęcie występuje w około 5% wszystkich przypadków NBPP66.
Rokowanie i opieka nad pacjentami z NBPI
Rokowanie w urazach splotu ramiennego u noworodków jest zróżnicowane:
- Spontaniczny wskaźnik powrotu do zdrowia wynosi około 66%67
- 20-30% niemowląt w próbach demograficznych nie odzyskuje pełnej sprawności68
- Powrót do zdrowia u niemowląt z porażeniem Erba waha się od 69% do 95%, podczas gdy prawie 80% dzieci z globalnymi urazami C5-T1 ma utrzymujące się deficyty w wieku 18 miesięcy69
- Zaburzenia funkcjonalne, które nie ustępują samoistnie w ciągu trzech miesięcy, obserwuje się u około 18-50% pacjentów70
Długoterminowe konsekwencje utrzymującego się NBPP mogą obejmować osłabienie, rozwój deformacji szkieletowych (np. przykurcze, różnica długości kończyn) oraz deformacje kosmetyczne71.
Ważne jest wczesne i regularne badanie kliniczne zaraz po urodzeniu i przez cały okres noworodkowy, aby ocenić powrót do zdrowia, szczególnie dlatego, że urazy nerwów o różnym nasileniu mogą prezentować podobne cechy kliniczne72.
Trendy i zmiany w epidemiologii urazów splotu ramiennego
W ostatnich latach zaobserwowano pewne trendy i zmiany w epidemiologii urazów splotu ramiennego:
- Spadek częstości urazów splotu ramiennego w populacji pacjentów urazowych w ciągu ostatnich trzech dekad73
- Zmiany w mechanizmach urazu, metodach leczenia chirurgicznego i wykorzystaniu badań elektrodiagnostycznych74
- Spadek częstości występowania NBPI/OBPP, przypisywany zwiększonej częstości porodów przez cesarskie cięcie7576
- Wzrost liczby urazów splotu ramiennego u dorosłych i nastolatków z powodu wypadków komunikacyjnych i urazów związanych ze sportem77
- Obniżenie częstości urazów splotu ramiennego w porodach pochwowych, ale wzrost w porodach przez cesarskie cięcie78
Badanie przeprowadzone w północnym regionie wiejskim USA wykazało znaczny spadek odsetka BTBPI (tępych urazów splotu ramiennego) w wyniku kolizji z udziałem pojazdów silnikowych w okresie badania79.
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych urazów splotu ramiennego
Badania epidemiologiczne dotyczące urazów splotu ramiennego napotykają na szereg wyzwań:
- Trudności w uzyskaniu wiarygodnych informacji o częstości występowania traumatycznych urazów splotu ramiennego – dokładna częstość nie została precyzyjnie określona80
- Znaczne niedoszacowanie rzeczywistej częstości urazów splotu ramiennego81
- Różnice metodologiczne w badaniach, które utrudniają porównywanie wyników82
- Brak standaryzowanych metod oceny, testów diagnostycznych i oceny wyników83
- Różnice regionalne w częstości występowania NBPI/OBPP zależne od warunków badania i dostępności opieki położniczej84
Pomimo tych wyzwań, badania epidemiologiczne dotyczące USR są kluczowe dla określenia wielkości problemu i charakterystyki dotkniętych nim osób, co pozwala na tworzenie planów prewencji i leczenia85.
Podsumowanie najważniejszych danych epidemiologicznych
Na podstawie dostępnych badań, typowy pacjent cierpiący na poważny USR to młody mężczyzna po wypadku motocyklowym z zamkniętym urazem nadobojczykowym powodującym całkowite lub nieco rzadziej górne porażenie splotu8687. Rany cięte i postrzałowe splotu ramiennego są rzadkie88.
W przypadku NBPI/OBPP, częstość występowania zmniejsza się, co przypisuje się zwiększonej częstości porodów przez cesarskie cięcie8990. Porażenie Erba jest najczęstszym podtypem OBPP91, a duża masa ciała w stosunku do wieku ciążowego została zidentyfikowana jako główny czynnik ryzyka niemowlęcego dla OBPP92.
Urazy splotu ramiennego mają istotne konsekwencje dla zdrowia publicznego, zdrowia psychicznego i sytuacji ekonomicznej pacjentów. Lepsze zrozumienie epidemiologii tych urazów może przyczynić się do poprawy prewencji, diagnostyki i leczenia, co ostatecznie może poprawić jakość życia dotkniętych nimi osób.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.