Urazy splotu ramiennego
Objawy
Uraz splotu ramiennego obejmuje uszkodzenie nerwów od rdzenia kręgowego do kończyny górnej, z objawami zależnymi od lokalizacji i stopnia uszkodzenia. Lekkie urazy, takie jak neuropraksja, często występują w sportach kontaktowych i objawiają się przejściowym bólem, drętwieniem i osłabieniem mięśni, z pełnym powrotem funkcji w 90-100% przypadków. Poważniejsze uszkodzenia, w tym avulsje korzeni nerwowych, prowadzą do trwałego osłabienia, utraty czucia, intensywnego bólu neuropatycznego oraz paraliżu kończyny. Regeneracja nerwów przebiega wolno, około 1 mm dziennie (2,5 cm miesięcznie), a rokowanie zależy od wieku pacjenta, lokalizacji urazu, rodzaju uszkodzenia oraz czasu od urazu do leczenia. Wczesna interwencja chirurgiczna, najlepiej w ciągu 4-6 miesięcy od urazu, jest kluczowa dla optymalnego powrotu funkcji.
- Urazy splotu ramiennego – objawy
- Lekkie urazy splotu ramiennego
- Poważne urazy splotu ramiennego
- Ból neuropatyczny w urazach splotu ramiennego
- Progresja objawów i rokowanie
- Przebieg choroby i czas zdrowienia
- Czynniki wpływające na rokowanie
- Możliwe długotrwałe komplikacje
- Niepełny powrót do zdrowia
- Specyficzne objawy w różnych grupach pacjentów
- Rzadkie i szczególne objawy
- Kiedy szukać pomocy medycznej
Urazy splotu ramiennego – objawy
Uraz splotu ramiennego (brachial plexus injury) to uszkodzenie sieci nerwów, które przebiegają od rdzenia kręgowego przez szyję i rozgałęziają się w kierunku barku, ramienia, przedramienia i dłoni. Objawy urazu splotu ramiennego mogą znacznie się różnić w zależności od lokalizacji i stopnia ciężkości uszkodzenia. Zazwyczaj dotyczy tylko jednej kończyny górnej.123
Lekkie urazy splotu ramiennego
Lekkie uszkodzenia splotu ramiennego często występują podczas uprawiania sportów kontaktowych, takich jak futbol amerykański czy zapasy, gdy nerwy splotu ramiennego zostają rozciągnięte lub ściśnięte. Stany te określane są jako „stinger” lub „burner” (uderzenie elektryczne lub oparzenie).12 Do objawów należą:
- Uczucie podobne do porażenia prądem elektrycznym lub uczucie pieczenia promieniujące wzdłuż ramienia12
- Drętwienie i osłabienie w ramieniu12
- Przejściowe osłabienie mięśni2
Te objawy zwykle utrzymują się tylko przez kilka sekund lub minut, ale u niektórych osób mogą trwać przez kilka dni lub dłużej.12
Poważne urazy splotu ramiennego
Poważniejsze objawy pojawiają się, gdy uraz poważnie uszkadza, a nawet rozrywa nerwy. Najpoważniejszym urazem splotu ramiennego jest avulsja (wyrwanie), gdy korzeń nerwowy zostaje oderwany od rdzenia kręgowego.12 Objawy poważnych urazów obejmują:
- Osłabienie lub niemożność używania niektórych mięśni dłoni, ramienia lub barku12
- Utrata czucia w ramieniu, w tym w barku i dłoni12
- Intensywny ból, który może być opisywany jako wyniszczający, dotkliwy, miażdżący lub jako stałe pieczenie12
- Całkowity lub częściowy paraliż ramienia12
- Zmniejszona zręczność dłoni lub poszczególnych palców1
- Kończyna górna zwisająca bezwładnie12
Ból neuropatyczny w urazach splotu ramiennego
Ból w urazach splotu ramiennego wynika z uszkodzenia rdzenia kręgowego, gdzie korzonki nerwowe zostają wyrwane z rdzenia. Ten ból ma charakter neuropatyczny, może być bardzo trudny do zniesienia i może utrzymywać się przez bardzo długi czas.1
Urazy splotu ramiennego, które występują na poziomie rdzenia kręgowego, często powodują większy ból niż urazy dalsze od rdzenia kręgowego. Ponadto urazy bliżej rdzenia kręgowego mogą powodować palące drętwienie, nazywane parestezją lub dyzestezją.12
Progresja objawów i rokowanie
Progresja objawów urazu splotu ramiennego zależy od rodzaju i stopnia uszkodzenia nerwów. Nerwy goją się bardzo powoli, dlatego powrót do zdrowia po urazie splotu ramiennego wymaga czasu. Pacjent może nie odczuwać poprawy przez kilka miesięcy.1
Przebieg choroby i czas zdrowienia
W przypadku urazów o charakterze neuropraksji (rozciągnięcia nerwów) większość pacjentów wraca do zdrowia bez operacji, z 90-100% powrotem funkcji nerwów.12 Regeneracja przebiega według następujących prawidłowości:
- Nerwy regenerują się w tempie około 1 mm dziennie (około 2,5 cm miesięcznie)12
- Jeśli nerwy zostały tylko rozciągnięte, mogą goić się samoistnie1
- Zdolność zginania łokcia (funkcja mięśnia dwugłowego) do trzeciego miesiąca życia u niemowląt jest uważana za wskaźnik prawdopodobnego powrotu do zdrowia12
- Większość dzieci z urazami nabytymi podczas porodu poprawia się lub wraca do zdrowia samoistnie do 3-4 miesiąca życia12
Czynniki wpływające na rokowanie
Rokowanie w przypadku urazu splotu ramiennego zależy od wielu czynników, takich jak:
- Wiek pacjenta – młodsi pacjenci zazwyczaj zdrowieją szybciej i bardziej kompletnie niż starsi1
- Lokalizacja urazu – urazy bliżej rdzenia kręgowego mają gorsze rokowanie1
- Rodzaj urazu – avulsje (wyrwania) mają najgorsze rokowanie1
- Czas, który upłynął od urazu do leczenia – wczesne leczenie ma lepsze wyniki12
Cięższe urazy wymagają dłuższego czasu na powrót do zdrowia, a pacjent może nigdy nie odzyskać normalnej funkcji po ciężkim urazie splotu ramiennego.12
Możliwe długotrwałe komplikacje
Urazy splotu ramiennego mogą prowadzić do trwałego osłabienia lub niepełnosprawności. Nawet jeśli wydaje się, że uraz jest łagodny, może wymagać opieki medycznej.1 Długotrwałe komplikacje mogą obejmować:
- Sztywność stawów – jeśli występuje paraliż dłoni lub ramienia, stawy mogą stać się sztywne, co utrudnia poruszanie się, nawet jeśli pacjent odzyska możliwość używania dłoni lub ramienia1
- Przewlekły ból neuropatyczny – spowodowany uszkodzeniem nerwów i może utrzymywać się przez całe życie12
- Drętwienie – utrata czucia w ramieniu lub dłoni zwiększa ryzyko oparzeń lub obrażeń bez świadomości ich wystąpienia1
- Atrofia mięśni – nerwy regenerują się powoli i mogą potrzebować wielu lat na wygojenie po urazie; w tym czasie nieużywanie mięśni może spowodować ich zanik12
- Trwała niepełnosprawność – nawet przy zastosowaniu leczenia chirurgicznego niektórzy pacjenci doświadczają osłabienia mięśni lub paraliżu, który utrzymuje się przez resztę życia12
Niepełny powrót do zdrowia
Niepełny lub mieszany powrót do zdrowia może wystąpić, jeśli nerwy nie przyłączą się w pełni do swoich pierwotnych celów motorycznych i sensorycznych.1 Pełny powrót do zdrowia nastąpi tylko wtedy, gdy włókna czuciowe dotrą do swoich celów czuciowych, a włókna motoryczne dotrą do swoich celów mięśniowych.1
Ograniczenia mogą obejmować niepełny zakres ruchu w przypadku jednego lub więcej ruchów, osłabione mięśnie lub zmniejszone czucie w ramieniu.1 Uraz splotu ramiennego jest stanem na całe życie. Leczenie często koncentruje się na zapobieganiu lub minimalizowaniu deficytów i maksymalizowaniu możliwości dziecka w domu i w społeczności.1
Specyficzne objawy w różnych grupach pacjentów
Objawy u noworodków i niemowląt
Objawy urazu splotu ramiennego u noworodków i niemowląt obejmują:12
- Brak ruchu w górnej lub dolnej części ramienia lub dłoni12
- Brak odruchu Moro (reakcji przestrachu) po stronie dotkniętej urazem12
- Trzymanie ramienia przy ciele z wyprostowanym łokciem12
- Zmniejszona siła chwytu po stronie dotkniętej urazem12
Niemowlęta z urazem splotu ramiennego mogą także mieć złamania kości (najczęściej obojczyka lub kości ramiennej) nabyte podczas porodu.1 Większość niemowląt w pełni wraca do zdrowia w ciągu 3-4 miesięcy. Te, które nie wracają do zdrowia w tym czasie, mają złe rokowanie co do pełnego wyzdrowienia. W takich przypadkach mogło dojść do oddzielenia korzenia nerwowego od rdzenia kręgowego (avulsji).1
Objawy u dzieci i młodzieży
U dzieci i młodzieży urazy splotu ramiennego mogą powodować:12
- Ograniczony lub brak ruchu w barku, ramieniu i dłoni1
- Osłabienie mięśni lub wiotkie ramię12
- Utrata czucia w barku, ramieniu i dłoni12
- Widoczne skrócenie i zmniejszenie rozmiaru kończyny1
- U części pacjentów można zaobserwować ramię skierowane do wewnątrz lub nadgarstek i dłoń wygięte w dół1
Bez odpowiedniego leczenia, gdy dziecko dorasta, jego bark, ramię i dłoń mogą wyglądać i poruszać się inaczej niż u typowego dziecka. Niektóre z tych różnic są bardziej zauważalne niż inne. Ramię może być krótsze i mniejsze oraz może nie poruszać się tak dobrze jak ramię, które nie uległo urazowi.1
Objawy u dorosłych
U dorosłych objawy urazu splotu ramiennego mogą obejmować:12
- Uczucie podobne do porażenia prądem elektrycznym przechodzące przez ramię1
- Osłabienie, drętwienie lub paraliż ramienia12
- Wyraźne pieczenie, kłucie lub silny ból w barku, ramieniu lub dłoni12
- Ograniczony zakres ruchu – trudności w poruszaniu ramieniem lub dłonią tak swobodnie jak wcześniej1
- Częściowa lub całkowita utrata funkcji motorycznych – paraliż lub utrata kontroli mięśniowej w ramieniu, dłoni lub nadgarstku1
Objawy mogą być gorsze w zimnej pogodzie lub gdy pacjent jest zestresowany lub zmartwiony.1
Rzadkie i szczególne objawy
Zespół Hornera
Rzadkim powikłaniem urazu splotu ramiennego jest zespół Hornera. Objawy tego stanu obejmują:12
- Zwężenie źrenicy (mioza) w jednym oku12
- Opadanie powieki (ptoza)12
- Brak możliwości pocenia się na jednej połowie twarzy (anhidroza)12
Zespół Hornera występuje, gdy dochodzi do przerwania sygnałów nerwowych, które kontrolują części twarzy. Jest on zwykle spowodowany urazem nerwów splotu ramiennego, szczególnie w przypadku uszkodzeń dolnego pnia splotu.12
Specyficzne manifestacje kliniczne
W zależności od lokalizacji i charakteru uszkodzenia nerwów splotu ramiennego, mogą wystąpić specyficzne manifestacje kliniczne:12
- Porażenie Erba (uszkodzenie górnego splotu C5-C6) – charakterystycznie ramię jest trzymane przywiedziono i zrotowane do wewnątrz, z przedramieniem w pronacji, dłonią i nadgarstkiem w zgięciu („pozycja kelnera”). Pacjent nie może poruszać ramieniem ani barkiem12
- Porażenie Klumpkego – powoduje paraliż niektórych mięśni dłoni. Objawy obejmują rękę szponiastą, utratę czucia w dolnym pniu oraz zespół Hornera12
- Całkowite porażenie splotu ramiennego – prowadzi do całkowicie sparaliżowanego ramienia bez czucia1
Ból deaferentacyjny
Szczególnym rodzajem bólu występującym w urazach splotu ramiennego jest ból deaferentacyjny, który pojawia się, gdy korzenie nerwowe są wyrwane w preganglionarnych zmianach.1 Ten rodzaj bólu może być wyjątkowo trudny do leczenia i może utrzymywać się przez długi czas.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Urazy splotu ramiennego mogą powodować trwałe osłabienie lub niepełnosprawność. Nawet jeśli uraz wydaje się łagodny, warto skonsultować się z lekarzem, gdy występują:12
- Nawracające „burners” i „stingers” (uczucie porażenia prądem w ramieniu), lub objawy, które nie ustępują szybko12
- Osłabienie w dłoni lub ramieniu12
- Ból szyi12
- Objawy występujące w obu ramionach12
- Osłabienie w dowolnej części ramienia po urazie1
- Paraliż górnej części ramienia lub barku1
Jeśli uraz powoduje upośledzający ból, utratę ruchu lub paraliż, należy natychmiast szukać pomocy na oddziale ratunkowym.1 Leczenie urazów splotu ramiennego podjęte w ciągu sześciu miesięcy od pierwotnego urazu ma wysokie wskaźniki powodzenia.1
Znaczenie wczesnej diagnozy
Wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia mają kluczowe znaczenie dla urazów splotu ramiennego. W przeszłości często opóźniano operację, aby sprawdzić, czy nerwy zgoją się same. Jednak nowe badania wykazują, że opóźnienie operacji o ponad 2-6 miesięcy może sprawić, że naprawa będzie mniej skuteczna.12
Mięśnie są również bardziej podatne na odzyskanie funkcji, gdy sygnały nerwowe zostają przywrócone w ciągu kilku miesięcy. Po tym czasie włókna mięśniowe mogą już nie być w stanie komunikować się z nerwami, nawet jeśli sygnały nerwowe zostaną przywrócone.1
Biorąc pod uwagę ramy czasowe do trwałego paraliżu (około 1 roku), naprawę chirurgiczną najlepiej przeprowadzić 4-6 miesięcy po urazie.1
Faza zdrowienia i rehabilitacji
Zdrowienie po urazie splotu ramiennego może wymagać czasu. Tkanka nerwowa rośnie powoli, więc efekty końcowe operacji mogą być widoczne dopiero po wielu latach. Podczas rekonwalescencji pacjent może wykonywać ćwiczenia, aby utrzymać elastyczność stawów. Można stosować szyny, aby zapobiec zwijaniu się dłoni do wewnątrz.1
Po operacji przeszczepu nerwów może minąć 8 miesięcy lub dłużej, zanim pojawią się oznaki nowej funkcji nerwów. Poprawa siły, zakresu ruchu i kontroli może trwać nawet 18 miesięcy lub dłużej po operacji.1
W niektórych przypadkach funkcja nerwów zaczyna się poprawiać, gdy nerwy są przeszczepione i mają możliwość wrastania do mięśnia. Operacje transferu nerwów mogą zapewnić pacjentowi rozsądną funkcjonalność w większości przypadków.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.