Torbiel bartholina
Epidemiologia
Torbiel Bartholina jest jedną z najczęstszych zmian torbielowatych sromu, dotykającą około 2% kobiet w ciągu życia, ze szczytem zachorowań w wieku 20-30 lat. Zapadalność wynosi około 0,55 na 1000 osobolat, wzrastając do 1,21 na 1000 osobolat w grupie 35-50 lat. Asymptomatyczne torbiele wykrywane są u 0,6-3% pacjentek podczas badań obrazowych miednicy. Ropnie gruczołu Bartholina występują trzykrotnie częściej niż torbiele i stanowią około 2% wizyt ginekologicznych rocznie. Etiologia torbieli wiąże się z niedrożnością przewodu wyprowadzającego, często spowodowaną infekcjami bakteryjnymi, w tym Escherichia coli, Staphylococcus aureus oraz patogenami STI (Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis). Czynniki ryzyka obejmują wcześniejsze torbiele lub ropnie, aktywność seksualną, przebyte infekcje przenoszone drogą płciową oraz wielokrotnych partnerów seksualnych. U kobiet po 40. roku życia, zwłaszcza po menopauzie, obecność torbieli powinna wzbudzać podejrzenie procesu nowotworowego i wymagać biopsji diagnostycznej.
Epidemiologia torbieli Bartholina
Torbiel Bartholina (Bartholin’s cyst) to jedna z najczęstszych zmian torbielowatych występujących w obrębie sromu, dotykająca około 2% kobiet w ciągu ich życia 123. Według niektórych badań, zapadalność na torbiel Bartholina wynosi około 0,55 przypadku na 1000 osobolat, a w grupie kobiet w wieku 35-50 lat wzrasta do 1,21 przypadku na 1000 osobolat 4. Badania prospektywne wykazały, że asymptomatyczne torbiele gruczołu Bartholina są obecne u 0,6-3% pacjentek poddanych badaniom obrazowym miednicy, takim jak rezonans magnetyczny czy tomografia komputerowa 5.
Objawowe torbiele i ropnie gruczołu Bartholina stanowią około 2% wszystkich wizyt ginekologicznych w ciągu roku 67. Warto zaznaczyć, że ropnie gruczołu Bartholina występują prawie trzykrotnie częściej niż torbiele 89. W jednym z pięcioletnich badań przeprowadzonych w szpitalu w Nigerii stwierdzono częstość występowania torbieli i ropni gruczołu Bartholina na poziomie 1,05% wszystkich przypadków ginekologicznych 1011.
Rozkład wiekowy
Torbiele Bartholina najczęściej występują u kobiet w wieku rozrodczym 12. Częstość ich występowania wzrasta od momentu pokwitania, osiąga szczyt w okresie około menopauzy, a następnie zmniejsza się 131415. Największa zapadalność obserwowana jest w grupie kobiet między 20 a 30 rokiem życia 1617. Badania wykazują, że torbiele są rzadko spotykane u dzieci przed okresem dojrzewania, ponieważ gruczoły Bartholina nie są jeszcze w pełni funkcjonalne 1819.
Torbiele Bartholina są również rzadkością u kobiet po menopauzie, co wynika z inwolucji gruczołów Bartholina, która zazwyczaj rozpoczyna się około 30. roku życia 2021. W związku z tym, obecność torbieli lub powiększenia gruczołu Bartholina u kobiet powyżej 40. roku życia, a szczególnie po menopauzie, powinna wzbudzać podejrzenie procesu nowotworowego i być wskazaniem do konsultacji ginekologicznej oraz ewentualnej biopsji 222324.
Czynniki ryzyka
Mimo że nie istnieją jednoznacznie ustalone czynniki ryzyka rozwoju torbieli i ropni gruczołu Bartholina, badania wskazują na kilka potencjalnych predyspozycji 252627:
- Wcześniejsza torbiel lub ropień gruczołu Bartholina – znaczący czynnik ryzyka nawrotu 2829
- Aktywność seksualna – torbiele gruczołu Bartholina częściej występują u kobiet aktywnych seksualnie ze względu na możliwość niedrożności przewodu spowodowaną tarciem podczas stosunku 303132
- Przebyte infekcje przenoszone drogą płciową (STI) 33
- Wielokrotni partnerzy seksualni – według jednego z badań, prawie połowa kobiet z torbielą Bartholina zgłaszała ten czynnik ryzyka 34
Jedno z badań kliniczno-kontrolnych wykazało, że kobiety rasy białej i czarnej były bardziej narażone na rozwój torbieli lub ropni gruczołu Bartholina niż kobiety pochodzenia latynoskiego 35. Istnieją jednak sprzeczne dane, gdyż inne źródła sugerują, że kobiety pochodzenia latynoskiego mogą być częściej dotknięte tym schorzeniem niż kobiety rasy białej i czarnej 36.
Interesującym odkryciem jest to, że kobiety wieloródki mają mniejsze ryzyko rozwoju torbieli gruczołu Bartholina 37, choć inne źródła sugerują, że liczba przebytych porodów może zwiększać ryzyko 38.
Etiologia i patogeneza
Torbiele gruczołu Bartholina powstają w wyniku zablokowania przewodu wyprowadzającego, co prowadzi do gromadzenia się wydzieliny śluzowej 39. Dokładna przyczyna niedrożności przewodu często pozostaje niejasna, chociaż czynniki bakteryjne odgrywają istotną rolę 40.
Do najczęstszych patogenów izolowanych z ropni gruczołu Bartholina należą:
- Escherichia coli – jeden z najczęściej identyfikowanych patogenów 4142
- Staphylococcus aureus – często izolowany z ropni 43
- Bakterie odpowiedzialne za infekcje przenoszone drogą płciową, takie jak Neisseria gonorrhoeae (rzeżączka) i chlamydia-trachomatis/” title=”Chlamydia trachomatis” class=”to-tag” data-termid=”17458″>Chlamydia trachomatis (chlamydia) 444546
Warto zauważyć, że początkowo sądzono, iż torbiele gruczołu Bartholina są wywoływane wyłącznie przez organizmy odpowiedzialne za infekcje przenoszone drogą płciową, jednak obecnie wiadomo, że etiologia jest bardziej złożona 47. Bakteryjna waginoza (BV) również może przyczyniać się do rozwoju ropnia gruczołu Bartholina 48.
Rola w nadzorze epidemiologicznym
Monitoring epidemiologiczny torbieli Bartholina jest istotny z kilku powodów:
Różnicowanie z procesami nowotworowymi
Szczególnie ważnym aspektem nadzoru epidemiologicznego jest rozpoznawanie przypadków torbieli gruczołu Bartholina u kobiet po menopauzie, które mogą wskazywać na proces nowotworowy. Rak gruczołu Bartholina jest rzadki, stanowi około 5% wszystkich nowotworów sromu 495051, jednak w przypadku opóźnionej diagnozy rokowanie może być niekorzystne 52.
Statystyki z Wielkiej Brytanii wskazują, że rocznie diagnozuje się tylko około 1300 nowych przypadków raka sromu, co dotyka 1 na 232 kobiety w ciągu życia 53. Rak gruczołu Bartholina stanowi 2-7,7% wszystkich przypadków raka sromu, co czyni go niezwykle rzadkim nowotworem żeńskiego układu rozrodczego 54.
Chociaż rak gruczołu Bartholina występuje częściej u kobiet po menopauzie, średni wiek w momencie diagnozy wynosi 57 lat, co jest o około 6 lat wcześniej niż w przypadku innych nowotworów sromu 55. Diagnoza raka gruczołu Bartholina jest opóźniona w nawet 50% przypadków, co wynika z braku objawów oraz częstego błędnego rozpoznania jako torbiel lub ropień gruczołu Bartholina 56.
Ryzyko rozwoju raka z torbieli Bartholina jest niskie (0,114 przypadków raka na 100 000 kobietolat) 57, ale ze względu na potencjalnie złe rokowanie w przypadku opóźnionej diagnozy, zaleca się szczególną czujność u kobiet po 40. roku życia 5859.
Nawroty i skuteczność leczenia
Ważnym aspektem nadzoru epidemiologicznego jest monitorowanie częstości nawrotów torbieli Bartholina po różnych metodach leczenia. Wskaźniki nawrotów nie są konsekwentnie raportowane, jednak według jednego z randomizowanych badań klinicznych (WoMan trial), częstość nawrotów po marsupializacji i po zastosowaniu cewnika Worda w ciągu 12 miesięcy jest podobna i wynosi 10-12% 60.
Ogólnie wskaźniki nawrotów są zgłaszane jako niższe niż 20% 61, chociaż proste procedury, takie jak aspiracja igłowa oraz nacięcie i drenaż, nie są zalecane ze względu na stosunkowo zwiększony wskaźnik nawrotów 62.
Wskaźniki gojenia i nawrotów są podobne w przypadku fistulizacji, marsupializacji oraz skleroterapii azotanem srebra i alkoholem 63. Najnowsze trendy w kierunku stosowania cewnika Worda przekształciły leczenie torbieli/ropni gruczołu Bartholina 64.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Biorąc pod uwagę, że torbiele i ropnie gruczołu Bartholina są stosunkowo częstymi schorzeniami, które dotykają około 2% kobiet w ciągu życia, stanowią one istotny problem zdrowia publicznego 65. Regularne monitorowanie epidemiologiczne może pomóc w opracowaniu skutecznych strategii prewencyjnych i terapeutycznych.
Choć nie ma jednoznacznych sposobów zapobiegania torbielom gruczołu Bartholina, pewne działania mogą zmniejszyć ryzyko infekcji i formowania się ropni 6667:
- Bezpieczny seks i stosowanie prezerwatyw 6869
- Utrzymywanie odpowiedniej higieny okolic intymnych 7071
- Regularne badania przesiewowe w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową 7273
- Utrzymywanie zdrowego układu moczowego poprzez odpowiednie nawodnienie i unikanie powstrzymywania się od oddawania moczu przez dłuższy czas 74
Kobiety w wieku rozrodczym powinny być informowane o tym schorzeniu i zachęcane do utrzymywania dobrej higieny okolic intymnych oraz bezpieczniejszych praktyk seksualnych w celu zmniejszenia ryzyka rozwoju torbieli i ropni gruczołu Bartholina 7576.
Metody diagnozowania torbieli Bartholina
Diagnoza torbieli gruczołu Bartholina jest zazwyczaj stawiana na podstawie badania klinicznego 7778. Torbiel może być również wykryta przypadkowo podczas rutynowych badań ginekologicznych, takich jak badanie cytologiczne (test Pap) 79.
Warto zaznaczyć, że badania obrazowe miednicy (np. rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa) mogą ujawnić obecność torbieli gruczołu Bartholina u 0,6-3% asymptomatycznych pacjentek 80. W literaturze podkreśla się również użyteczność badania ultrasonograficznego krocza w diagnostyce różnicowej między torbielowatymi a litymi masami sromu 81.
U kobiet po 40. roku życia z podejrzeniem torbieli Bartholina zaleca się biopsję w celu wykluczenia nowotworu złośliwego 8283. Regularny nadzór powinien być prowadzony u pacjentek z rozpoznanym rakiem gruczołu Bartholina przez co najmniej 5 lat 84.
Implikacje dla systemu opieki zdrowotnej
Torbiele i ropnie gruczołu Bartholina stanowią około 2% wszystkich wizyt ginekologicznych rocznie 8586. Wpływ tego schorzenia na system opieki zdrowotnej wynika z kilku czynników:
- Potrzeba odpowiedniego różnicowania z procesami nowotworowymi, szczególnie u kobiet po 40. roku życia 87
- Konieczność leczenia nawracających torbieli i ropni 88
- Potrzeba edukacji pacjentek w zakresie profilaktyki i wczesnego rozpoznawania 89
Podstawą leczenia ropnia gruczołu Bartholina jest odpowiednia analgezja, drenaż chirurgiczny, badania bakteriologiczne pobranego materiału oraz odpowiednia antybiotykoterapia 90. Marsupializacja jest najczęstszą metodą leczenia 91.
W przypadku braku oznak infekcji, antybiotykoterapia nie jest wymagana. Jednak w przypadku objawów sugerujących infekcję, takich jak ropna, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina lub oznaki zapalenia tkanki łącznej, należy rozważyć zastosowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania 92.
Ropnie gruczołu Bartholina rzadko powodują powikłania w postaci infekcji ogólnoustrojowej, sepsy czy krwawienia wtórnego do leczenia chirurgicznego. Jednak niewłaściwe rozpoznanie nowotworu złośliwego może prowadzić do gorszych wyników leczenia u tych pacjentek 93.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.