Szczepionka bcg przeciwko gruźlicy
Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka BCG, będąca żywą atenuowaną szczepionką na bazie Mycobacterium bovis, stosowana jest od ponad 100 lat jako jedyna dostępna profilaktyka przeciwko gruźlicy. Jej podanie może powodować fałszywie dodatnie wyniki testu skórnego tuberkulinowego (TST), co stanowi istotne wyzwanie diagnostyczne. W związku z tym u osób szczepionych BCG preferowane są testy IGRA (Interferon-Gamma Release Assays), które wykorzystują swoiste antygeny M. tuberculosis (ESAT-6, CFP-10) i charakteryzują się wyższą swoistością (~97% vs. 59% dla TST u szczepionych). Testy IGRA nie są zaburzone przez wcześniejsze szczepienie BCG i wymagają tylko jednej wizyty pacjenta. W przypadku dodatnich wyników IGRA lub TST konieczne jest dalsze badanie w kierunku aktywnej gruźlicy, w tym badanie plwociny i zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej. Szczepionka BCG może powodować powikłania, takie jak limfadenopatia BCG (węzły chłonne o średnicy około 1 cm) oraz BCGitis, szczególnie u pacjentów z niedoborami odporności, które wymagają diagnostyki molekularnej i hodowli w celu potwierdzenia obecności M. bovis BCG.
- Diagnostyka szczepionki BCG przeciwko gruźlicy
- Wpływ szczepionki BCG na testy diagnostyczne
- Testy IGRA w diagnostyce gruźlicy u osób szczepionych BCG
- Interpretacja testów skórnych u osób szczepionych BCG
- Diagnostyka powikłań po szczepionce BCG
- Diagnostyka gruźlicy u osób szczepionych BCG
- Nowe trendy w diagnostyce gruźlicy i rozwój szczepionek
- Nowe testy diagnostyczne
- Badania nad nowymi szczepionkami
- Rola diagnostyki w badaniach klinicznych szczepionek
- Wytyczne diagnostyczne dla osób szczepionych BCG
- Podsumowanie aspektów diagnostycznych
Diagnostyka szczepionki BCG przeciwko gruźlicy
Szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin) jest jedyną dostępną szczepionką przeciwko gruźlicy (TB), stosowaną od ponad 100 lat. Jest to żywa atenuowana szczepionka otrzymana ze szczepu Mycobacterium bovis, która została opracowana przez Alberta Calmette’a i Camille’a Guérina i po raz pierwszy podana ludziom w 1921 roku12. Chociaż szczepionka BCG jest szeroko stosowana na całym świecie i podawana około 100 milionom noworodków rocznie, jej wpływ na diagnostykę zakażenia gruźlicą wymaga szczegółowego omówienia3.
Wpływ szczepionki BCG na testy diagnostyczne
Jednym z najważniejszych aspektów dotyczących wpływu szczepionki BCG na diagnostykę gruźlicy jest jej oddziaływanie na wyniki testów skórnych4. Szczepionka BCG może powodować fałszywie dodatni wynik skórnego testu tuberkulinowego (TST, znany również jako próba Mantoux)5. Jest to istotna informacja, którą należy przekazać pracownikom służby zdrowia przeprowadzającym badania w kierunku gruźlicy u osób szczepionych wcześniej BCG6.
W przypadku osób szczepionych BCG, które wymagają badania w kierunku gruźlicy, preferowanymi testami są testy krwi na gruźlicę, znane jako testy IGRA (Interferon-Gamma Release Assays)78. W przeciwieństwie do testów skórnych, testy IGRA nie są zaburzane przez wcześniejsze szczepienie BCG9. Wynika to z faktu, że testy IGRA wykorzystują antygeny swoiste dla Mycobacterium tuberculosis, które nie występują w szczepionce BCG10.
Testy IGRA w diagnostyce gruźlicy u osób szczepionych BCG
Testy IGRA mierzą interferon gamma uwolniony przez krążące limfocyty w pełnej krwi po ekspozycji na antygeny specyficzne dla M. tuberculosis, białka ESAT-6 i CFP-1011. Ich zaletami są wyższa swoistość (około 97% w porównaniu do 59% dla TST u osób szczepionych BCG), brak wpływu szczepienia BCG oraz konieczność tylko jednej wizyty pacjenta w laboratorium1213.
QuantiFERON-TB Gold+ jest przykładem testu IGRA używanego do diagnostyki zakażenia organizmami kompleksu Mycobacterium tuberculosis (M. tuberculosis, M. bovis, M. africanum)14. Wspólne wytyczne kliniczne American Thoracic Society, Infectious Diseases Society of America oraz Centers for Disease Control and Prevention zalecają stosowanie IGRA zamiast testów skórnych tuberkulinowych w przypadku badań przesiewowych w kierunku utajonej gruźlicy u pacjentów w wieku pięciu lat lub starszych, którzy mają niskie lub umiarkowane ryzyko progresji do aktywnej gruźlicy lub mają historię szczepienia BCG15.
Interpretacja testów skórnych u osób szczepionych BCG
Mimo że testy IGRA są preferowane, nadal stosuje się testy skórne tuberkulinowe. Ważne jest, aby pamiętać, że historia szczepienia BCG nie powinna być przeciwwskazaniem do przeprowadzenia testu skórnego tuberkulinowego ani leczenia utajonej gruźlicy u osób z dodatnimi wynikami TST16. Reaktywność TST spowodowana szczepionką BCG zazwyczaj słabnie z upływem czasu, jednak okresowe testy skórne mogą przedłużać (wzmacniać) reaktywność u szczepionych osób17.
W niektórych krajach, takich jak Stany Zjednoczone, reakcje TST interpretuje się niezależnie od historii szczepienia BCG18. Wpływ szczepionki BCG na wyniki TST słabnie z czasem i może mieć niewielki lub żaden wpływ na dodatnie wyniki TST u dorosłych, którzy otrzymali szczepionkę jako dzieci19.
Diagnostyka powikłań po szczepionce BCG
Szczepionka BCG jest stosunkowo bezpieczna, ale mogą wystąpić pewne powikłania, które wymagają odpowiedniej diagnostyki20.
Limfadenopatia BCG
Limfadenopatia BCG (powiększenie węzłów chłonnych) jest najczęstszym powikłaniem po szczepieniu BCG21. Termin „limfadenopatia BCG” odnosi się do sytuacji, gdy węzły chłonne stały się na tyle duże, że można je łatwo wyczuć, co stanowi powód do niepokoju dla rodziców, zazwyczaj o średnicy około 1 cm22.
Diagnostyka limfadenopatii BCG opiera się na wywiadzie i badaniu klinicznym. Przypadki są diagnozowane jako ipsilateralne powiększenie miejscowego węzła chłonnego w miejscu szczepienia BCG przy braku jakichkolwiek objawów ogólnoustrojowych i innych identyfikowalnych przyczyn zapalenia węzłów chłonnych23. Biopsja cienkoigłowa (FNA) jako szybki, minimalnie inwazyjny test może pomóc w prawidłowej diagnozie24.
BCGitis
BCGitis jest najpoważniejszym powikłaniem szczepienia BCG. Jest to zakażenie, które dotyka kilku układów narządów i występuje głównie u dzieci z pierwotnym niedoborem odporności, ciężkim złożonym niedoborem odporności, AIDS i mendlowską podatnością na choroby mykobakteryjne25. W przypadku wystąpienia tego powikłania pacjenci powinni zostać przebadani w kierunku niedoborów odporności.
Diagnostyka BCGitis może być przeprowadzona za pomocą hodowli lub metod molekularnych. Izolacja BCG jest obowiązkowa do postawienia diagnozy BCGitis26.
Metody molekularne w diagnostyce powikłań poszczepiennych
Zastosowanie metod genetycznych umożliwia szybką i szczegółową diagnostykę zakażeń spowodowanych przez M. bovis BCG, co pozwala na potwierdzenie lub wykluczenie niepożądanych odczynów poszczepiennych (VAE)27. Identyfikacja M. bovis BCG jako czynnika etiologicznego choroby jest szczególnie ważna ze względu na odmienny schemat leczenia28.
W przypadku szczepów wyhodowanych od dzieci zaleca się przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki różnicującej gatunki w obrębie kompleksu M. tuberculosis (MTBC)29. Nowoczesne metody molekularne umożliwiają potwierdzenie lub wykluczenie VAE u dzieci z podejrzeniem gruźlicy30.
Diagnostyka gruźlicy u osób szczepionych BCG
Ważne jest, aby pamiętać, że osoba może mieć lub zachorować na gruźlicę, nawet jeśli otrzymała szczepionkę przeciwko gruźlicy (BCG). Szczepionka BCG nie zawsze chroni ludzi przed zachorowaniem na gruźlicę31.
Algorytm diagnostyczny
Testy IGRA lub TST mogą pokazać, czy osoba była kiedykolwiek zakażona M. tuberculosis, ale nie mogą odróżnić utajonego (uśpionego) zakażenia gruźlicą od aktywnej choroby gruźliczej32. W przypadku dodatniego wyniku testu IGRA lub TST konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych testów, takich jak badanie plwociny, aby sprawdzić, czy występuje aktywne zakażenie33.
Wszystkie osoby z dodatnim wynikiem IGRA lub TST powinny zostać przebadane pod kątem możliwości wystąpienia aktywnej gruźlicy34. Testy, które diagnozują aktywne zakażenia gruźlicą, obejmują zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej i badania laboratoryjne próbki plwociny35.
Diagnostyka różnicowa
Limfadenopatia BCG jest często trudna do odróżnienia od gruźliczego zapalenia węzłów chłonnych36. Powikłania po szczepionce BCG, takie jak limfadenopatia i BCGitis, mogą być łatwo mylone z innymi zakażeniami, które są zwykle leczone antybiotykami37. Dlatego ważne jest, aby umieć je rozpoznać, aby rozpocząć odpowiednie leczenie, zwłaszcza obecnie, gdy rośnie oporność na antybiotyki.
Nowe trendy w diagnostyce gruźlicy i rozwój szczepionek
Pomimo prawie stulecia stosowania, szczepionka BCG nadal jest kontrowersyjna, ze znanymi wariacjami w podszczepach BCG i skuteczności szczepionki38. Globalne informacje na temat polityk i praktyk związanych z BCG mogą być przydatne dla klinicznej interpretacji testów diagnostycznych, a także w projektowaniu nowych szczepionek przeciwko gruźlicy, które są w trakcie opracowywania39.
Nowe testy diagnostyczne
Zalecane szybkie testy diagnostyczne są dokładne i opłacalne, umożliwiają szybkie rozpoczęcie leczenia i wpływają na inne wyniki, które są ważne dla pacjenta40. W ostatnich latach opracowano nowe testy diagnostyczne, które pozwalają odróżnić szczepienie BCG od naturalnego zakażenia prątkiem gruźlicy41.
Testy te opierają się na immunogennych białkach, których geny zostały spontanicznie utracone z genomu M. bovis podczas opracowywania szczepionki BCG, dzięki czemu można je wykorzystać do Różnicowania między naturalnym zakażeniem M. bovis a szczepieniem BCG (antygeny DIVA)42.
Badania nad nowymi szczepionkami
Niedawno opracowano określony skórny test diagnostyczny oparty na koktajlu antygenów DIVA, ESAT-6, CFP-10 i Rv3615c, które umożliwiają różnicową diagnozę zwierząt zakażonych M. bovis od zwierząt szczepionych BCG43. Ta kompatybilna, rozszerzona próba skórna DIVA okazała się specyficzna, nie wywołując reakcji skórnych u szczepionych świnek morskich przed wyzwaniem, ale wywołując reakcje po wyzwaniu44.
Obecnie prowadzone są badania nad szczepieniem drogą oddechową, ponieważ naturalne zakażenie i sensybilizacja na Mycobacterium tuberculosis u ludzi ma tendencję do występowania w układzie oddechowym45. W BPRC naukowcy odkryli już, że szczepienie BCG przez drogi oddechowe (śluzówkowo) daje lepszą ochronę w porównaniu z podawaniem go, jak zwykle, w skórę46.
Rola diagnostyki w badaniach klinicznych szczepionek
Opracowanie nowych szczepionek przeciwko gruźlicy i badania kliniczne są znacznie utrudnione przez brak biomarkerów korelujących z ochroną oraz brak idealnego modelu zwierzęcego47. Dlatego ważne jest poprawienie dokładności diagnostycznej wszystkich testów używanych do diagnozowania choroby gruźliczej u dzieci włączonych do badań szczepionek przeciwko gruźlicy48.
Niedawne badanie z Precision Vaccines Program w szpitalu Boston Children’s Hospital wykazało, że szczepionki BCG różnią się dramatycznie, co budzi fundamentalne pytania o to, czy jakość tych szczepionek jest równoważna i czy powinny być uznawane za wymienne49. Badanie wykazało różnice w odpowiedziach cytokinowych wywołanych przez każdą szczepionkę50.
Wytyczne diagnostyczne dla osób szczepionych BCG
Istnieje kilka wytycznych dotyczących diagnostyki gruźlicy u osób, które otrzymały szczepionkę BCG:
- Testy IGRA są preferowane w stosunku do testów skórnych tuberkulinowych u osób w wieku 5 lat lub starszych, którzy: (1) prawdopodobnie są zakażeni M. tuberculosis, (2) mają niskie lub umiarkowane ryzyko progresji choroby, (3) zdecydowano, że badanie w kierunku utajonej gruźlicy jest uzasadnione, oraz (4) albo mają historię szczepienia BCG, albo jest mało prawdopodobne, że wrócą, aby odczytać wynik testu TST51.
- Test IGRA jest preferowany dla: Osób urodzonych poza USA, które otrzymały szczepienie BCG52.
- Osoby, które otrzymały BCG i mają wybór między testem krwi na gruźlicę a testem skórnym na gruźlicę, powinny wybrać test krwi na gruźlicę. Wynika to z faktu, że test krwi na gruźlicę nie jest zaburzany przez szczepionkę BCG53.
Zalecenia dla lekarzy
Lekarze powinni pamiętać, że:
- Historia szczepienia BCG nie powinna wykluczać osoby z badania w kierunku gruźlicy, chyba że ma ona udokumentowany pozytywny wynik z wcześniejszego testu54.
- Interpretacja reakcji TST u osób szczepionych BCG powinna być dokonywana przy użyciu tych samych kryteriów, co u osób nieszczepionych BCG55.
- Testy IGRA, w przeciwieństwie do TST, nie wykrywają obecności BCG i są mniej narażone na fałszywie dodatni wynik56.
- W Stanach Zjednoczonych dodatnia reakcja na skórny test gruźlicy jest interpretowana jako dodatnia, niezależnie od wcześniejszego szczepienia BCG57.
Wcześniejsze szczepienie BCG NIE powinno powstrzymywać osoby przed przeprowadzeniem testu skórnego na gruźlicę, chyba że miała ona pozytywną reakcję na skórny test gruźlicy w przeszłości58.
Podsumowanie aspektów diagnostycznych
Szczepionka BCG przeciwko gruźlicy, mimo ponad 100-letniej historii stosowania, nadal stanowi wyzwanie w kontekście diagnostyki zakażenia gruźlicą5960. Główne aspekty diagnostyczne związane ze szczepionką BCG to:
- Wpływ na testy skórne tuberkulinowe (TST): Szczepionka BCG może powodować fałszywie dodatnie wyniki testu TST61.
- Preferencja dla testów IGRA: U osób szczepionych BCG preferowane są testy IGRA (Interferon-Gamma Release Assays), które nie są zaburzane przez wcześniejsze szczepienie BCG62.
- Diagnostyka powikłań poszczepiennych: Metody molekularne są kluczowe dla szybkiej i dokładnej diagnostyki powikłań po szczepionce BCG, takich jak limfadenopatia i BCGitis63.
- Rozróżnienie między zakażeniem a chorobą: Zarówno TST, jak i IGRA mogą wskazywać na zakażenie M. tuberculosis, ale nie mogą odróżnić aktywnej gruźlicy od utajonej64.
Opracowanie nowych testów diagnostycznych, które mogą odróżnić szczepienie BCG od naturalnego zakażenia prątkiem gruźlicy, jest obiecującym kierunkiem badań, który może poprawić strategie kontroli gruźlicy na całym świecie65.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.