Refluks u niemowląt
Objawy
Refluks żołądkowo-przełykowy (GER) u niemowląt to powszechne zjawisko polegające na cofaniu się treści pokarmowej do przełyku, objawiające się głównie ulewaniami i wymiotami po karmieniach. Fizjologiczny refluks występuje u około 50% niemowląt poniżej 3. miesiąca życia, nasila się między 1. a 4. miesiącem, a ustępuje u ponad 50% dzieci do 10. miesiąca życia i u 98% do 2. roku życia. Kluczowe jest rozróżnienie GER od choroby refluksowej przełyku (GERD), która manifestuje się nasilonymi objawami takimi jak gwałtowne wymioty, dyskomfort, odmowa karmienia, brak przyrostu masy ciała, kaszel, świszczący oddech czy chrypka. GERD może prowadzić do powikłań, w tym refluksowego zapalenia przełyku, zwężeń przełyku, a w rzadkich przypadkach zespołu Sandifera. Refluks cichy (silent reflux) charakteryzuje się cofaniem treści bez ulewania, z objawami oddechowymi i trudnościami w karmieniu.
Refluks u niemowląt – objawy i przebieg
Refluks u niemowląt, medycznie określany jako refluks żołądkowo-przełykowy (GER – gastroesophageal reflux), to zjawisko polegające na cofaniu się treści pokarmowej ze żołądka do przełyku, co często prowadzi do ulewania lub wymiotów. Refluks jest powszechnym zjawiskiem u niemowląt w pierwszym roku życia i zazwyczaj nie stanowi powodu do niepokoju. W pewnych przypadkach może jednak wskazywać na chorobę refluksową przełyku (GERD – gastroesophageal reflux disease) lub inne schorzenia wymagające leczenia12.
Typowe objawy refluksu u niemowląt
Głównym objawem refluksu u niemowląt jest ulewanie i/lub wymioty występujące po karmieniach. W większości przypadków niemowlęta ulewają niewielkie ilości pokarmu i kontynuują swoje normalne aktywności bez oznak dyskomfortu. Lekarze określają takie niemowlęta jako „szczęśliwych ulewających” (happy spitters)13.
Typowe objawy refluksu fizjologicznego u niemowląt obejmują:
- Ulewanie i/lub wymioty po karmieniach4
- Czkawka lub krztuszenie się podczas karmienia5
- Niepokój podczas karmienia5
- Przełykanie lub połykanie po odbijaniu lub karmieniu5
Objawy wskazujące na GERD
Dodatkowe objawy, takie jak odmowa jedzenia lub kaszel, mogą wskazywać na chorobę refluksową przełyku (GERD). To właśnie występowanie tych problematycznych objawów stanowi różnicę między zwykłym refluksem (GER) a chorobą refluksową przełyku (GERD)1.
Objawy GERD u niemowląt obejmują:
- Ulewanie i/lub wymioty o charakterze gwałtownym4
- Dyskomfort lub drażliwość, w tym płacz lub wyginanie się w łuk podczas karmienia46
- Odmowa karmienia piersią lub butelką4
- Brak przyrostu masy ciała lub słabe przybieranie na wadze46
- Wymioty z krwią4
- Trudności z przełykaniem4
- Kaszel46
- Świszczący oddech46
- Głośny oddech (stridor)7
- Chrypka7
- Kolka – płacz trwający ponad 3 godziny dziennie bez medycznej przyczyny6
Refluks cichy
Niektóre niemowlęta mogą mieć objawy refluksu, ale nie ulewają treści żołądkowej. To zjawisko nazywane jest refluksem cichym (silent reflux). Treść żołądka cofa się do przełyku, ale nie wydostaje się na zewnątrz58.
Objawy refluksu cichego mogą obejmować:
- Chrypka, przewlekły kaszel lub „szczekający” kaszel9
- Głośny oddech, świszczący oddech lub przerwy w oddychaniu9
- Przewlekłe schorzenia układu oddechowego i infekcje ucha9
- Trudności z karmieniem, ulewanie lub wdychanie pokarmu9
- Trudności z przybieraniem na wadze9
- Krztuszenie się9
- Przekrwienie błony śluzowej nosa9
Przebieg refluksu u niemowląt
Refluks u niemowląt zwykle rozpoczyna się w wieku 2-3 tygodni, nasila się w wieku 4-5 miesięcy i zazwyczaj całkowicie ustępuje w wieku 9-12 miesięcy710. Jest to związane z dojrzewaniem układu pokarmowego dziecka, w szczególności ze wzmocnieniem mięśnia zwieracza przełyku11.
Częstotliwość występowania
Refluks występuje u ponad połowy wszystkich niemowląt w pierwszych miesiącach życia. Badania wskazują, że około 50% niemowląt poniżej 3. miesiąca życia ulewa przynajmniej raz dziennie12. Częstość refluksu osiąga szczyt między 1. a 4. miesiącem życia, kiedy to nawet dwie trzecie niemowląt ulewa co najmniej raz dziennie, a około 40% ulewa przy większości karmień13.
Występowanie refluksu zmniejsza się wraz z wiekiem dziecka:
- U ponad 50% niemowląt ulewanie ustępuje do 10. miesiąca życia12
- U 80% niemowląt do 18. miesiąca życia12
- U 98% niemowląt do 2. roku życia12
Nietypowe początki refluksu
Nietypowym zjawiskiem jest rozpoczęcie objawów GER w pierwszym tygodniu życia niemowlęcia lub po ukończeniu przez dziecko 6. miesiąca życia. W tych przypadkach objawy mogą wskazywać na GERD lub inne schorzenia7. Nawracające wymioty o charakterze nieprojektywnym utrzymujące się po 18. miesiącu życia są również nietypowe i mogą sugerować GERD lub poważniejszą patologię14.
Czynniki ryzyka GERD
Niemowlęta mają większe prawdopodobieństwo wystąpienia GERD, jeśli mają określone schorzenia, w tym15:
- Wcześniactwo1516
- Schorzenia wpływające na płuca, takie jak mukowiscydoza15
- Schorzenia wpływające na układ nerwowy, takie jak mózgowe porażenie dziecięce1516
- Przepuklina rozworu przełykowego15
- Przebyta operacja korekty atrezji przełyku15
- Alergia na białko mleka krowiego16
Możliwe powikłania GERD
GERD może prowadzić do następujących powikłań7:
- Opóźnienia w normalnym przyroście masy ciała i wzroście7
- Refluksowe zapalenie przełyku7
- Zwężenia przełyku7
- Przełyk Barretta7
- Problemy z oddychaniem7
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza17
Rzadkie zespoły towarzyszące
W rzadkich przypadkach u niemowląt z cięższą postacią GERD może wystąpić nieprawidłowy nadmierny wyprost szyi z kręczem szyjnym (zespół Sandifera). Objaw ten występuje wyłącznie u niemowląt z bardziej zaawansowaną chorobą refluksową18.
Różnice między GER a GERD
Ważne jest rozróżnienie między fizjologicznym refluksem (GER) a chorobą refluksową przełyku (GERD)19:
| Cecha | Refluks fizjologiczny (GER) | Choroba refluksowa przełyku (GERD) |
|---|---|---|
| Definicja | Cofanie się treści żołądkowej do przełyku lub jamy ustnej | Refluks powodujący problematyczne objawy lub komplikacje |
| Częstość występowania | Występuje u ok. 50% niemowląt | Występuje u mniej niż 1% niemowląt |
| Objawy | Ulewanie, bez oznak dyskomfortu | Ulewanie/wymioty z objawami bólu, odmowa jedzenia, słaby przyrost masy ciała |
| Stan ogólny dziecka | Dziecko zadowolone, dobrze się rozwija | Dziecko drażliwe, może mieć problemy z rozwojem |
| Powikłania | Brak | Możliwe zapalenie przełyku, problemy oddechowe, słaby przyrost masy ciała |
| Prognoza | Samoistnie ustępuje, zazwyczaj do 12 miesiąca życia | Może wymagać interwencji medycznej |
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem
Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli u niemowlęcia występują następujące objawy520:
- Brak poprawy po zastosowaniu środków łagodzących refluks5
- Refluks pojawia się po raz pierwszy po ukończeniu 6. miesiąca życia5
- Dziecko ma ponad 1 rok i nadal ma refluks5
- Dziecko nie przybiera na wadze lub traci na wadze5
- Trudności z karmieniem lub odmowa karmienia20
- Regularne ulewanie i oznaki dyskomfortu po karmieniu20
- Wyginanie pleców podczas lub po karmieniu20
- Kasłanie lub krztuszenie się podczas karmienia20
- Rozwinięcie kaszlu lub świszczącego oddechu20
- Współistniejące schorzenia medyczne lub wcześniactwo20
- Egzema20
Kiedy konieczna jest pilna konsultacja
Należy pilnie skontaktować się z lekarzem, jeśli u niemowlęcia występują521:
- Wymioty o zielonym lub żółtym zabarwieniu521
- Krew w wymiocinach521
- Wymioty chlustające (z większą siłą niż zwykle)521
- Krew w stolcu521
- Obrzęknięty lub tkliwy brzuch521
- Wysoka temperatura (gorączka) 38°C lub wyższa521
- Ciągłe wymioty i niemożność zatrzymania płynów521
- Biegunka trwająca ponad tydzień lub oznaki odwodnienia521
- Nieprzerwany płacz i silny niepokój521
- Odmowa jedzenia521
Warto pamiętać, że większość przypadków refluksu u niemowląt ustępuje samoistnie wraz z dojrzewaniem układu pokarmowego. Jednak w sytuacjach, gdy refluks powoduje niepokojące objawy lub komplikacje, niezbędna jest konsultacja z lekarzem w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia19.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.