Niekontrolowane wypróżnianie
Epidemiologia
Niekontrolowane wypróżnianie (fecal incontinence, FI) jest schorzeniem o częstości występowania w populacji ogólnej krajów zachodnich na poziomie 7-15%, z wyższą częstością u osób starszych (do 15,3% u osób ≥70 lat) oraz w środowiskach szpitalnych i domach opieki (odpowiednio do 33% i 70%). Epidemiologia FI wykazuje zróżnicowanie płciowe, z podobną częstością u kobiet (8,9%) i mężczyzn (7,7%), a nawet wyższą u mężczyzn w niektórych badaniach (1,3-krotnie częstsze). Czynniki ryzyka obejmują wiek powyżej 65 lat, płeć żeńską, nietrzymanie moczu, historię porodów naturalnych, otyłość, wcześniejsze operacje anorektalne, cukrzycę, zaburzenia jelitowe (w tym IBS-D), urazy kręgosłupa oraz biegunki po cholecystektomii. FI znacząco obniża jakość życia, prowadząc do izolacji społecznej i obciążeń ekonomicznych (np. roczne koszty pieluch dla dorosłych przekraczają 400 mln USD w USA). Mimo to, mniej niż 30% pacjentów szuka pomocy medycznej, co wynika z wstydu i braku rutynowego badania przesiewowego przez personel medyczny.
- Niekontrolowane wypróżnianie: Epidemiologia i nadzór
- Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
- Rozpowszechnienie według płci
- Różnice wiekowe w występowaniu niekontrolowanego wypróżniania
- Występowanie w grupach wysokiego ryzyka
- Czynniki ryzyka niekontrolowanego wypróżniania
- Zmiany epidemiologiczne na przestrzeni czasu
- Różnice etniczne i geograficzne
- Wpływ na jakość życia i społeczno-ekonomiczne konsekwencje
- Nadzór i wyzwania w badaniach epidemiologicznych
- Potrzeba dalszych badań
- Monitorowanie i wykrywanie niekontrolowanego wypróżniania
Niekontrolowane wypróżnianie: Epidemiologia i nadzór
Niekontrolowane wypróżnianie (fecal incontinence, FI) jest powszechnym schorzeniem, które dotyka znaczną część populacji i ma istotny wpływ na jakość życia pacjentów. To problem często niedostatecznie zgłaszany i diagnozowany ze względu na towarzyszące mu zawstydzenie i piętno społeczne, które prowadzą do izolacji i ograniczenia aktywności życiowej.12 Zrozumienie epidemiologii niekontrolowanego wypróżniania jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.
Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
Częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania w populacji ogólnej krajów zachodnich szacuje się na poziomie 7-15%, przy czym dane mogą się różnić w zależności od przyjętej definicji, badanej populacji i metodologii.13 W badaniu National Gastrointestinal Survey, które objęło ponad 70 000 Amerykanów, 1 na 7 respondentów zgłaszało doświadczenie niekontrolowanego wypróżniania w przeszłości, a 1 na 20 respondentów odnotował epizody niekontrolowanego wypróżniania w ciągu poprzednich 7 dni.45
W niedawnym internetowym badaniu przeprowadzonym wśród około 6000 respondentów w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Kanadzie, 16% zgłosiło występowanie niekontrolowanego wypróżniania.15 Według badania przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych, 8,3% dorosłych niehospitalizowanych doświadcza niekontrolowanego wypróżniania przynajmniej raz w ciągu 30 dni, co odpowiada około 18 milionom osób.6
Rozpowszechnienie według płci
Tradycyjnie niekontrolowane wypróżnianie było uważane za problem dotykający głównie kobiety, zwłaszcza w związku z urazami okołoporodowymi. Jednakże najnowsze badania epidemiologiczne wskazują na podobną częstość występowania tego schorzenia u obu płci.75 W badaniu epidemiologicznym przeprowadzonym w USA stwierdzono, że częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania wynosi 8,9% u kobiet i 7,7% u mężczyzn.6
Interesujący jest fakt, że w niektórych badaniach zaobserwowano nawet wyższą częstość występowania tego schorzenia u mężczyzn niż u kobiet. W jednym z badań stwierdzono, że niekontrolowane wypróżnianie jest 1,3 razy częstsze u mężczyzn niż u kobiet.8 Różnice te mogą być częściowo wyjaśnione faktem, że mężczyźni mogą być mniej skłonni do zgłaszania tego problemu, co prowadzi do zniekształcenia danych epidemiologicznych.9
Różnice wiekowe w występowaniu niekontrolowanego wypróżniania
Wiek jest najlepiej udokumentowanym czynnikiem ryzyka niekontrolowanego wypróżniania.4 Częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem, od 2,6% u osób w wieku 20-29 lat do ponad 15,3% u osób w wieku 70 lat i starszych.6 U kobiet częstość występowania osiąga szczyt w piątej dekadzie życia (22%) i utrzymuje się na stabilnym poziomie aż do dziewiątej dekady.75
Według danych Narodowego Centrum Statystyki Zdrowia, w 2014 roku jedna na sześć osób starszych w USA mieszkających we własnych domach lub mieszkaniach doświadczała niekontrolowanego wypróżniania, przy czym mężczyźni i kobiety byli dotknięci tym problemem w równym stopniu.10
Występowanie w grupach wysokiego ryzyka
Niekontrolowane wypróżnianie jest szczególnie częste wśród osób hospitalizowanych i mieszkańców domów opieki, z szacowaną częstością odpowiednio do 33% i 70%.45 W środowisku domów opieki częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania zbliża się do 50% i może być główną przyczyną przyjęcia do placówki.11
U osób z demencją ryzyko niekontrolowanego wypróżniania jest czterokrotnie wyższe w porównaniu z osobami w podobnym wieku.10 Około 45-50% osób z niekontrolowanym wypróżnianiem ma poważne niepełnosprawności fizyczne lub psychiczne.10
Czynniki ryzyka niekontrolowanego wypróżniania
Do najważniejszych czynników ryzyka niekontrolowanego wypróżniania należą:121314
- Wiek (zwłaszcza powyżej 65 roku życia)
- Płeć żeńska
- Nietrzymanie moczu (tzw. inkontynencja/” title=”podwójna inkontynencja” class=”to-tag” data-termid=”95067″>podwójna inkontynencja)
- Historia porodów naturalnych (nieceearycznych)
- Otyłość
- Wcześniejsze operacje anorektealne
- Ogólny zły stan zdrowia
- Ograniczenia fizyczne
- Długotrwała cukrzyca (szczególnie przy nieodpowiedniej kontroli glikemii)
- Zaburzenia jelitowe, szczególnie biegunka
- Zespół jelita drażliwego, zwłaszcza postać z dominującą biegunką (IBS-D)
- Uraz kręgosłupa lędźwiowego i/lub krzyżowego
- Biegunka po cholecystektomii
Zmiany epidemiologiczne na przestrzeni czasu
Aktualne rozumienie epidemiologii niekontrolowanego wypróżniania ulega zmianom z powodu rosnącego rozpoznania tego problemu u mężczyzn, lepszego zrozumienia wpływu zmieniających się praktyk położniczych na niekontrolowane wypróżnianie u kobiet oraz wpływu modyfikowalnych czynników ryzyka na rozwój niekontrolowanego wypróżniania w czasie.116
Prognozuje się, że w ciągu następnych 30 lat częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania wzrośnie o 60%, dotykając do 17 milionów amerykańskich kobiet.416 Jednakże, uwzględnianie częstości występowania niekontrolowanego wypróżniania tylko u kobiet może prowadzić do znacznego niedoszacowania problemu.5
Różnice etniczne i geograficzne
Badania epidemiologiczne wykazały również różnice etniczne w częstości występowania i nasileniu niekontrolowanego wypróżniania. Osoby pochodzenia latynoskiego miały najbardziej nasilone objawy i najwyższe prawdopodobieństwo wystąpienia niekontrolowanego wypróżniania wśród wszystkich grup etnicznych.45
Rozpowszechnienie niekontrolowanego wypróżniania różni się również w zależności od regionu geograficznego. Badania przeprowadzone w Australii, Nowej Zelandii, Hiszpanii i Korei wykazały częstość występowania odpowiednio 15%, 12,4%, 10,8% i 6,4% dla losowych próbek wybranych z populacji ogólnej.9 W Meksyku, według badania SIGAME, częstość występowania wynosi 4,7% w populacji ogólnej, ze średnim wiekiem 49,5 ± 13 lat i przewagą kobiet (67%).13 W Japonii częstość występowania niekontrolowanego wypróżniania u osób powyżej 65 roku życia wynosi 8,7% w populacji męskiej i 6,6% wśród kobiet.17
Wpływ na jakość życia i społeczno-ekonomiczne konsekwencje
Niekontrolowane wypróżnianie ma znaczący wpływ na jakość życia pacjentów, prowadząc do izolacji społecznej, ograniczenia aktywności oraz cierpienia psychicznego.118 Mimo to, mniej niż 30% kobiet z niekontrolowanym wypróżnianiem szuka pomocy medycznej.11
Konsekwencje ekonomiczne niekontrolowanego wypróżniania są znaczące. Ponad 400 milionów dolarów rocznie wydaje się na pieluchy dla dorosłych kontrolujące nietrzymanie moczu i stolca.19 Jest to druga najczęstsza przyczyna przyjęcia do placówek opieki długoterminowej w Stanach Zjednoczonych.1920
Ze względu na rosnące obciążenie opiekunów, niekontrolowane wypróżnianie jest drugą najczęstszą przyczyną skierowania do domu opieki.5 W Australii niekontrolowane wypróżnianie jest jedną z trzech głównych przyczyn (wraz ze zmniejszoną mobilnością i demencją) przyjęcia do placówki opieki dla osób starszych.21
Nadzór i wyzwania w badaniach epidemiologicznych
Dokładne dane dotyczące występowania niekontrolowanego wypróżniania są trudne do uzyskania. Jest to częściowo spowodowane niechęcią pacjentów do przekazywania informacji o swoim stanie zdrowia pracownikom służby zdrowia.11 Dodatkowo, pracownicy służby zdrowia rzadko przeprowadzają badania przesiewowe w kierunku niekontrolowanego wypróżniania, a pacjenci niechętnie zgłaszają ten objaw, mimo że może on mieć druzgocący wpływ na jakość życia.3
Wyzwaniem w badaniach epidemiologicznych niekontrolowanego wypróżniania jest również brak spójności w definicjach, typach kwestionariuszy, wybranych populacjach i długości okresu obserwacji.22 Dlatego istnieje potrzeba standaryzacji definicji i metodologii badań, aby umożliwić dokładniejsze porównania między różnymi populacjami i regionami geograficznymi.
Potrzeba dalszych badań
Mimo podstawowego zrozumienia niekontrolowanego wypróżniania, nadal istnieją znaczące luki w wiedzy na temat epidemiologii i patogenezy choroby, co wymaga dalszych badań klinicznych.323 W sierpniu 2013 roku Narodowe Instytuty Zdrowia sponsorowały konferencję, aby zająć się głównymi lukami w zrozumieniu epidemiologii, patofizjologii i leczenia niekontrolowanego wypróżniania oraz zidentyfikować tematy do przyszłych badań klinicznych.15
Niedobór badań dotyczących niekontrolowanego wypróżniania utrudnia wdrażanie interwencji profilaktycznych i terapeutycznych mających na celu rozwiązanie problemów fizycznych, psychologicznych i ekonomicznych wśród pacjentów z tymi schorzeniami.24 Brak publikacji krajowych i skąpa międzynarodowa literatura dotycząca epidemiologii jednoczesnego nietrzymania moczu i stolca doprowadziły do przeprowadzenia przeglądu literatury na ten temat.24
Monitorowanie i wykrywanie niekontrolowanego wypróżniania
Ze względu na naturę schorzenia, niekontrolowane wypróżnianie pozostaje w dużej mierze ukrytym problemem. Aktywne, ale wrażliwe wyszukiwanie przypadków może być wymagane, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka.25 Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej powinni okresowo pytać wszystkich starszych pacjentów o niekontrolowane wypróżnianie, a częstsze badania przesiewowe są uzasadnione w przypadku osób z czynnikami ryzyka.26
Wielu pacjentów nigdy nie słyszało terminu „niekontrolowane wypróżnianie”. „Przypadkowy wyciek stolca” jest dobrym przykładem alternatywnego terminu, który można wykorzystać do badań przesiewowych.26 W badaniu epidemiologicznym stwierdzono, że tylko mniejszość osób z niekontrolowanym wypróżnianiem kiedykolwiek omówiła swój problem z lekarzem, mimo że wydaje się, że występuje on częściej niż wcześniej sądzono.27
Narzędzia diagnostyczne i ocena kliniczna
Diagnoza niekontrolowanego wypróżniania obejmuje kompleksową ocenę historii medycznej, cech klinicznych i badanie fizykalne.28 Do oceny niekontrolowanego wypróżniania przydatne jest użycie narzędzi pomiaru wyników zgłaszanych przez pacjentów (PROMs), takich jak skale i kwestionariusze, aby ocenić nasilenie objawów niekontrolowanego wypróżniania i jego wpływ na jakość życia.17
Najważniejszym narzędziem diagnostycznym jest manometria anorektealna, która może być uzupełniona badaniami struktury (ultrasonografia analna lub rezonans magnetyczny dna miednicy) i funkcji nerwowo-mięśniowej (elektromiogram).29 Manometria anorektealna w przypadku niekontrolowanego wypróżniania powinna obejmować jednoczesne badanie czucia odbytniczego i ocenę podatności.7
Wysokociśnieniowa strefa kanału odbytowego obejmuje mięsień łonowo-odbytniczy oraz wewnętrzny i zewnętrzny zwieracz odbytu. Wysokorozdzielcza i wysokiej rozdzielczości manometria anorektealna zapewnia lepszą rozdzielczość przestrzenną profilu ciśnienia zwieracza odbytu, eliminuje potrzebę stacjonarnego wyciągania ograniczonego przez artefakt ruchu, jest znacznie łatwiejsza do kalibracji i jest dokładniejsza w wykrywaniu hipokurczliwości odbytu w niekontrolowanym wypróżnianiu w porównaniu do konwencjonalnych sond.7
Znaczenie badań przesiewowych i wczesnej diagnostyki
Pracownicy służby zdrowia powinni poważnie rozważyć badania przesiewowe w kierunku niekontrolowanego wypróżniania zarówno u pacjentów płci męskiej, jak i żeńskiej w wieku powyżej 55 lat.30 Należy zidentyfikować modyfikowalne czynniki ryzyka, a w miarę możliwości należy zachęcać do zmian w terapii hormonalnej, zwiększonego spożycia błonnika i regularnych ćwiczeń.30
Dalsza ocena diagnostyczna oceniająca funkcję sensomotoryczną anorektalną, funkcję nerwową i anatomię pomaga w zrozumieniu wieloczynnikowych urazów patologicznych w niekontrolowanym wypróżnianiu i może być wykorzystana do kierowania leczeniem.30
Implikacje dla zdrowia publicznego i polityki zdrowotnej
Niekontrolowane wypróżnianie stanowi istotne obciążenie zarówno dla pacjentów, jak i dla społeczeństwa. Pacjenci często odczuwają znaczne zawstydzenie w wyniku wypadków lub zabrudzenia odzieży. Niestety, wielu z tych pacjentów cierpi w milczeniu, ponieważ boją się nawet omówić to ze swoją rodziną lub lekarzem.31
Niekontrolowane wypróżnianie może prowadzić do zmiany stylu życia pacjenta w celu uniknięcia pewnych działań społecznych, zmian w zatrudnieniu i może obciążać relacje osobiste. Wszystkie te rzeczy mogą negatywnie wpływać na jakość życia pacjenta. Koszty medyczne, koszty zaopatrzenia i dni utracone z pracy stanowią również znaczne obciążenie dla społeczeństwa.31
Leczenie niekontrolowanego wypróżniania może znacznie poprawić jakość życia pacjentów.3229 Ważne jest, aby pacjenci nie czuli się samotni ani nie obawiali się zwrócenia uwagi pracowników służby zdrowia na problemy związane z niekontrolowanym wypróżnianiem.32
Badania kliniczne i nowe podejścia terapeutyczne
Według ClinicalTrials.gov, istnieje co najmniej 241 badań klinicznych dotyczących niekontrolowanego wypróżniania, w tym 6 aktywnych, 133 zakończonych i 33 rekrutujących.33 Te badania kliniczne mają na celu opracowanie i ocenę nowych metod leczenia niekontrolowanego wypróżniania.
Zabiegi specyficzne dla odbytnicy o najlepszych dowodach skuteczności to stymulacja nerwu krzyżowego, rodzaj neuromodulacji obejmujący ambulatoryjną implantację chirurgiczną elektrod przylegających do nerwów krzyżowych, oraz biofeedback, który ma na celu ponowne przeszkolenie koordynacji nerwowo-mięśniowej pacjenta i poprawę czucia odbytniczego.34
Rynek terapii niekontrolowanego wypróżniania rośnie, a nowe technologie i terapie, takie jak autologiczne komórki progenitorowe mięśni, które są potencjalnymi alternatywnymi terapiami dla tego schorzenia, mogą zwiększyć udział w rynku w nadchodzących latach.35
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.