Naczyniak wątroby
Diagnostyka i diagnoza
Naczyniak wątroby (hemangioma hepatis) jest najczęstszym łagodnym guzem wątroby, zwykle wykrywanym przypadkowo podczas badań obrazowych, takich jak ultrasonografia (USG), tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MRI). Typowy naczyniak to pojedyncza, jednorodna, hiperechogeniczna zmiana o średnicy <3 cm, z wyraźnymi granicami i wzmocnieniem akustycznym w USG, co pozwala na rozpoznanie bez dalszych badań u pacjentów bez chorób wątroby i nowotworów. Czułość USG w rozpoznawaniu naczyniaka sięga 97%, TK 98,3%, a MRI 90-100%, przy czym MRI cechuje się najwyższą swoistością (91-99%) i jest metodą z wyboru w diagnostyce zmian o niejasnym pochodzeniu. W badaniu ultrasonografii z kontrastem (CEUS) charakterystyczne jest obwodowe guzkowe wzmocnienie w fazie tętniczej z odśrodkowym wypełnieniem w fazach żylnej i późnej, co pozwala na szybkie i precyzyjne rozpoznanie z wysoką swoistością zbliżoną do 100%.
- Diagnostyka naczyniaka wątroby
- Wykrywanie naczyniaka wątroby
- Badania diagnostyczne
- Diagnostyka ultrasonograficzna
- Ultrasonografia z kontrastem (CEUS)
- Tomografia komputerowa w diagnostyce naczyniaka
- Rezonans magnetyczny w diagnostyce naczyniaka
- Algorytm diagnostyczny
- Nietypowy obraz naczyniaka wątroby
- Rola biopsji
- Monitorowanie naczyniaka wątroby
- Diagnostyka różnicowa
- Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka naczyniaka wątroby
Naczyniak wątroby (hemangioma hepatis) jest najczęstszym łagodnym guzem wątroby, zazwyczaj wykrywanym przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych przyczyn12. Jest to nienowotworowy guz wątroby utworzony z poszerzonych naczyń krwionośnych3. Najczęściej występuje jako pojedyncza zmiana mniejsza niż około 4 cm szerokości4. U większości pacjentów naczyniak wątroby nigdy nie urośnie i nie spowoduje żadnych objawów klinicznych5.
Wykrywanie naczyniaka wątroby
Naczyniak wątroby jest zazwyczaj wykrywany podczas rutynowego badania ultrasonograficznego ze względu na jego bezobjawowy przebieg kliniczny67. Typowy obraz ultrasonograficzny naczyniaka jest łatwo rozpoznawalny i szybko ukierunkowuje diagnozę bez potrzeby dalszych badań8. W większości przypadków naczyniak wątroby jest diagnozowany przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów, takich jak9:
- Ultrasonografia jamy brzusznej
- Tomografia komputerowa (TK)
- Rezonans magnetyczny (MRI)
Badania diagnostyczne
Do badań stosowanych w diagnostyce naczyniaków wątroby należą1112:
- Ultrasonografia (USG) – metoda obrazowania wykorzystująca fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości do wytworzenia obrazów wątroby. USG jest zazwyczaj pierwszym narzędziem diagnostycznym ze względu na jego dostępność13. Czułość USG w rozpoznawaniu naczyniaka wątroby sięga nawet 97%, a swoistość do 60%14.
- Tomografia komputerowa (TK) – łączy serię obrazów rentgenowskich wykonanych pod różnymi kątami wokół ciała i wykorzystuje przetwarzanie komputerowe do utworzenia przekrojowych obrazów wątroby. TK ma czułość 98,3% i swoistość 55% w rozpoznawaniu naczyniaków wątroby15.
- Rezonans magnetyczny (MRI) – technika wykorzystująca pole magnetyczne i fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów wątroby. MRI uważany jest za najlepszą metodę obrazowania dla naczyniaków wątroby, z czułością 90-100% i swoistością 91-99%1617.
- Scyntygrafia – rodzaj obrazowania jądrowego, które wykorzystuje materiał radioaktywny do uzyskania obrazów wątroby18. Szczególnie przydatna jest scyntygrafia z użyciem znakowanych technetem-99m krwinek czerwonych, która ma wysoką swoistość w identyfikowaniu naczyniaków wątroby19.
Diagnostyka ultrasonograficzna
Klasyczny obraz sonograficzny naczyniaka wątroby to jednorodna, hiperechogeniczna masa o średnicy mniejszej niż 3 cm, o wyraźnych granicach i wzmocnieniu akustycznym20. U pacjenta dorosłego bez chorób wątroby lub onkologicznych, wykrycie w standardowym USG zmiany ogniskowej poniżej 3 cm o jednorodnym hiperechogenicznym wyglądzie, z ostrym brzegiem, wzmocnieniem za zmianą, bez objawu halo, bez wewnątrzguzowych naczyń w badaniu doplerowskim, kieruje rozpoznanie na naczyniak wątroby i nie wymaga dalszego badania21.
Jeśli USG uwidacznia zmianę o cechach innych niż opisane, przekraczającą 3 cm lub została wykryta u pacjentów onkologicznych lub z chorobą wątroby, wymagane jest obrazowanie z kontrastem (CEUS, TK lub MRI)22.
Ultrasonografia z kontrastem (CEUS)
Typową cechą naczyniaka w CEUS, niezależnie od zastosowanego środka kontrastowego, jest obwodowe guzkowe wzmocnienie w fazie tętniczej z postępującym odśrodkowym częściowym lub całkowitym wypełnieniem w fazie żylnej wrotnej i całkowitym wzmocnieniem w fazie późnej23. Gdy obecne są dwie charakterystyczne cechy naczyniaka – obwodowe zbiorniki i postęp odśrodkowy – rozpoznanie naczyniaka wątroby jest najbardziej prawdopodobne, a swoistość metody zbliża się do 100% w większości badań24.
CEUS można wykonać natychmiast po standardowym USG w gabinecie lekarskim, bez konieczności oceny funkcji nerek, jak w przypadku podawania środków kontrastowych do TK/MRI. Badania wykazały, że CEUS ma podobną skuteczność do tomografii komputerowej lub MRI w diagnostyce naczyniaków wątroby25. Typowy obraz naczyniaka w ultrasonografii z kontrastem (obwodowe i guzkowe wzmocnienie w fazie tętniczej, a następnie odśrodkowe wzmocnienie w fazach opóźnionych) ukierunkowuje rozpoznanie w maksymalnie 30 minut, zatrzymuje dalsze badania i zapewnia komfort psychiczny pacjentowi26.
Tomografia komputerowa w diagnostyce naczyniaka
Charakterystyczną cechą obrazowania naczyniaka wątroby w tomografii komputerowej jest dobrze odgraniczona, hipodensyjna zmiana. Wzorzec wzmocnienia charakteryzuje się sekwencyjnym wzmocnieniem kontrastowym rozpoczynającym się na obwodzie jako jeden lub więcej guzkowych obszarów wzmocnienia. Wszystkie te obszary wzmocnienia muszą mieć tę samą gęstość co pula krwi27.
Preferowana jest dynamiczna tomografia komputerowa z kontrastem w porównaniu do rutynowej TK28. Małe naczyniaki mogą wykazywać szybkie jednorodne wzmocnienie („flash filling”). Małe raki wątrobowokomórkowe i przerzuty hiperwaskularne mogą naśladować małe naczyniaki, ponieważ wszystkie wykazują jednorodne wzmocnienie w fazie tętniczej29.
Rezonans magnetyczny w diagnostyce naczyniaka
MRI jest wysoce czuły i swoisty w rozpoznawaniu naczyniaka wątroby. Klasyczne cechy obrazowania naczyniaków wątroby w MRI obejmują30:
- W sekwencjach T1-zależnych: naczyniak jest hipointensywny
- W sekwencjach T2-zależnych: zmiana jest silnie hiperintensywna (jasna jak żarówka)
Gdy gadolin jest stosowany jako dożylny środek kontrastowy, naczyniaki wzmacniają się w sposób podobny do tego obserwowanego w dynamicznym TK31. MRI z fazą tętniczą i opóźnionym środkiem kontrastowym jest testem z wyboru do badania masy wątrobowej o niejasnym pochodzeniu, szczególnie w przypadku podejrzenia naczyniaka wątroby32.
Algorytm diagnostyczny
Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii (ACG) i Europejskie Stowarzyszenie ds. Badań nad Wątrobą (EASL) stwierdzają, że znalezienie małej zmiany (≤ 2 cm dla ACG; ≤ 3 cm dla EASL) o klasycznych cechach obrazowych u pacjenta bez przewlekłej choroby wątroby lub bez rozpoznania onkologicznego można uznać za diagnostyczne dla naczyniaka wątroby. Dodatkowe badania z kontrastem nie są konieczne u takich pacjentów33.
U pacjentów bez znanych czynników ryzyka złośliwości wątroby, zalecenia mogą się różnić w zależności od ośrodka – od wykonywania badań potwierdzających (MRI, trójfazowe TK lub scyntygrafia) do rozważenia kontrolnego USG za 6 miesięcy w celu potwierdzenia stabilności, lub niewykonywania dalszej oceny obrazowej34.
Nietypowy obraz naczyniaka wątroby
Nietypowy obraz w standardowym USG prowadzi do kontynuacji badań obrazowych z wykorzystaniem substancji kontrastowej (USG/tomografia komputerowa/lub rezonans magnetyczny)35. Nietypowy wygląd naczyniaków wątroby w badaniu CEUS może być różnorodny, w tym36:
- Wypłukiwanie w późnej fazie
- Tylko wzmocnienie obwodowe
- Brak wzmocnienia
- Wzmocnienie przegrodowe
- Wzmocnienie odśrodkowe
- Powolne wzmocnienie typu „szprych koła”
Rola biopsji
Biopsja wątroby nie jest wykonywana w większości przypadków, gdy naczyniak jest wysoko w różnicowej diagnozie masy wątrobowej37. Biopsja igłowa nie jest zalecana ze względu na wysokie ryzyko krwotoku i niską wydajność diagnostyczną38. W przypadku podejrzenia naczyniaka jest to przeciwwskazanie do biopsji zmiany ze względu na niską wydajność diagnostyczną i ryzyko krwawienia39.
Monitorowanie naczyniaka wątroby
Większość naczyniaków wątroby jest mała i bezobjawowa w momencie rozpoznania i prawdopodobnie taka pozostanie40. Po potwierdzeniu rozpoznania naczyniaka wątroby badaniami radiologicznymi, nie będzie dalszych kontroli, jeśli jest to mały naczyniak41.
W przypadku większych naczyniaków zaleca się wykonanie badania ultrasonograficznego po 6 miesiącach i po 12 miesiącach od pierwotnego rozpoznania42. Obserwacja jest często zalecana u pacjentów z tym typem naczyniaka wątroby, i jest to ogólnie akceptowane na całym świecie43.
Diagnostyka różnicowa
Naczyniaki wątroby należy różnicować z innymi łagodnymi i złośliwymi zmianami zajmującymi przestrzeń w wątrobie44. Zmiany złośliwe muszą zostać wykluczone za pomocą wieloparametrycznego MRI, w tym zastosowania obrazów T1 i T2-zależnych, obrazów ważonych dyfuzyjnie i dynamicznych obrazów wzmocnionych kontrastem45.
Znaczenie naczyniaka z punktu widzenia obrazowania medycznego wynika z jego stosunkowo wysokiej częstości występowania w porównaniu z innymi ogniskowymi zmianami wątroby, występowania jako przypadkowego znaleziska oraz potrzeby odróżnienia go od innych, poważniejszych ogniskowych zmian wątroby. To ostatnie jest szczególnie ważne u dwóch typów pacjentów46:
- Pacjenci z pierwotnym nowotworem złośliwym – ważne jest odróżnienie naczyniaka od przerzutów do wątroby
- Pacjenci z marskością wątroby – ważne jest odróżnienie go od raka wątrobowokomórkowego
Podsumowanie diagnostyki
Naczyniak wątroby jest najczęstszym łagodnym guzem wątroby, zwykle wykrywanym przypadkowo podczas badań obrazowych. Typowy obraz ultrasonograficzny naczyniaka wątroby jest często wystarczający do postawienia rozpoznania, szczególnie u pacjentów bez chorób wątroby lub nowotworów. W przypadkach wątpliwych, badania z użyciem kontrastu, takie jak CEUS, TK lub MRI, mogą dostarczyć dodatkowych informacji diagnostycznych47.
MRI jest uważany za najbardziej dokładne badanie radiologiczne w ustalaniu rozpoznania małego guza wątroby48. Biopsja zwykle nie jest konieczna i może być wręcz przeciwwskazana ze względu na ryzyko krwawienia.
Znajomość typowych i nietypowych cech obrazowania naczyniaków wątroby ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpoznania i uniknięcia niepotrzebnych procedur inwazyjnych4950.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.