Mielofibroza
Epidemiologia
Mielofibroza (MF) to rzadki nowotwór mieloproliferacyjny BCR-ABL-ujemny, charakteryzujący się włóknieniem szpiku, niedokrwistością, pozaszpikową hematopoezą i splenomegalią. Roczna zapadalność waha się od 0,1 do 1,5 na 100 000 osób, z wyższymi wartościami w krajach rozwiniętych (do 1,9 na 100 000 w UE, 1,6 na 100 000 w Niemczech w 2021 r.). Chorobowość globalnie wynosi około 1 na 100 000, z wyższymi wskaźnikami w USA i Europie (do 11,0 na 100 000 w Niemczech). Mediana wieku diagnozy to 65-68 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 1,5:1) i częstszym występowaniem u osób białych. Pierwotna mielofibroza (PMF) stanowi około 75% przypadków, a mutacje JAK2 występują u 50-60% pacjentów, co podkreśla znaczenie genetycznej stratyfikacji ryzyka. Przeżycie mediana wynosi 3-7 lat w stadium włóknienia, a 5-letnie przeżycie to 50-58%. Powikłania obejmują zakrzepicę (do 10%), nadciśnienie wrotne (7%) oraz ryzyko progresji do ostrej białaczki szpikowej.
Epidemiologia Mielofibrozy
Mielofibroza (MF) jest rzadkim nowotworem mieloproliferacyjnym charakteryzującym się włóknieniem szpiku kostnego, niedokrwistością, pozaszpikową hematopoezą i splenomegalią. Należy do grupy nowotworów mieloproliferacyjnych (MPN) BCR-ABL-ujemnych, a jej epidemiologia jest zróżnicowana w zależności od regionu geograficznego oraz metod diagnostycznych stosowanych w różnych krajach.123
Zapadalność na Mielofibroze
Roczna zapadalność na mielofibroze według różnych źródeł wynosi od 0,1 do 1,5 przypadków na 100 000 osób. Metaanaliza badań epidemiologicznych dotyczących MPN opublikowanych przed 2014 rokiem, obejmująca głównie populacje z Europy i Ameryki Północnej, wykazała, że roczne wskaźniki zapadalności na pierwotną mielofibroze (PMF) wahały się od 0,22 do 0,99 na 100 000.12 W Stanach Zjednoczonych roczna zapadalność szacowana jest na około 0,5-1,5 przypadków na 100 000 osób.12
W Europie wskaźniki zapadalności na mielofibroze różnią się w zależności od kraju. W przeglądzie europejskich źródeł danych, zapadalność na mielofibroze wahała się od 0,1 do 1 przypadku na 100 000 osób rocznie.12 W krajach Unii Europejskiej zapadalność waha się od niskiego poziomu 0,3 na 100 000 osób do wysokiego 1,9 na 100 000 osób, ze średnią zapadalnością wynoszącą 1,1 na 100 000 osób.1
Interesujące badanie przeprowadzone w Norwegii wykazało stopniowy wzrost wskaźnika zapadalności na mielofibroze w czasie. Według rejestru nowotworów w Norwegii, standaryzowany według wieku roczny wskaźnik zapadalności wzrósł z 0,2 na 100 000 w latach 1995-1997 do 0,5 na 100 000 w latach 2010-2012.1
Najnowsze dane z Niemiec, oparte na analizie roszczeń ubezpieczeniowych, wykazały, że skumulowana zapadalność na mielofibroze w 2021 roku wynosiła 1,6 na 100 000 osób, z zakresem od 1,2 do 1,8 na 100 000 w zależności od przyjętych scenariuszy wrażliwości.1
Chorobowość Mielofibrozy
Chorobowość mielofibrozy jest zróżnicowana globalnie. Ogólnie szacuje się, że wynosi ona około 1 na 100 000 osób na całym świecie.12 W krajach rozwiniętych chorobowość waha się od 0,5 na 100 000 rocznie do 9 na 100 000 rocznie.1
Badania przeprowadzone w Europie i USA wskazują, że chorobowość waha się od 2,5 do 5,7 na 100 000 osób. Jednakże najnowsze dane z Niemiec pokazują znacznie wyższy wskaźnik chorobowości – standaryzowana chorobowość punktowa na dzień 31.12.2021 r. wynosiła 11,0 na 100 000 osób.12
Według raportu epidemiologicznego obejmującego siedem głównych rynków (7MM: Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia), całkowita liczba przypadków chorobowości mielofibrozy wynosiła około 55 900 w 2024 roku i prognozuje się jej wzrost w okresie badania (2020-2034).1 Inne źródło podaje, że w 2023 roku w 7MM było prawie 56 700 przypadków chorobowości mielofibrozy.1
W samych Stanach Zjednoczonych całkowita liczba przypadków chorobowości mielofibrozy wynosiła prawie 19 300 w 2023 roku, a przewiduje się, że liczba ta wzrośnie w okresie prognozy (2024-2034).1 Szacuje się, że w USA żyje około 13 000 osób z mielofibroza.1
Warto zauważyć, że w rozszerzonym zestawie ośmiu głównych rynków (8MM), który obejmuje również Chiny, zdiagnozowane przypadki chorobowości mielofibrozy wynosiły 69 236 w 2021 roku i przewiduje się, że wzrosną do 84 311 przypadków w 2031 roku, przy rocznym wskaźniku wzrostu (AGR) wynoszącym 2,18%.12
Czynniki Demograficzne i Rozkład Populacji
Mielofibroza jest chorobą, która zwykle dotyka osoby w średnim i starszym wieku. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi około 65-68 lat, przy czym średni wiek zachorowania to 60-70 lat.123 Chociaż choroba może wystąpić u młodszych osób, jest rzadka wśród osób poniżej 50 roku życia. Około 22% dotkniętych pacjentów jest młodszych niż 56 lat.12
Mielofibroza u dzieci zwykle występuje w pierwszych 3 latach życia, choć jest to bardzo rzadkie.12
Rozkład płci
Większość badań wskazuje na przewagę zachorowań wśród mężczyzn niż kobiet. Stosunek mężczyzn do kobiet wynosi około 1,5:1.11 Jednakże u młodszych dzieci dziewczynki są dotknięte chorobą dwa razy częściej niż chłopcy.12
Rozkład płci może różnić się w zależności od podtypu choroby – pierwotna mielofibroza (PMF) jest częstsza u mężczyzn, natomiast wtórna mielofibroza po nadpłytkowości samoistnej jest częstsza u kobiet.1
Należy zauważyć, że niektóre źródła nie wykazują przewagi płci, sugerując brak dominacji mężczyzn lub kobiet.1 Również według niektórych raportów mielofibroza jest równie częsta u mężczyzn i kobiet.1
Rozkład rasowy i etniczny
Mielofibroza wydaje się być częstsza u osób białych niż u osób innych ras. Ponadto, zwiększona częstość występowania tego zaburzenia została zauważona u Żydów aszkenazyjskich.123
Afroamerykanie, Latynosi i Azjaci są mniej narażeni na rozwój mielofibrozy.1 Jednakże interesujące badanie przeprowadzone w Malezji wykazało, że Chińczycy mieli stosunkowo wysoki ważony odsetek zachorowań (43,2%), następnie Hindusi (23,8%), Malajowie (15,8%) i inne grupy etniczne (17,2%).1
Podtypy Mielofibrozy i Stratyfikacja Ryzyka
Mielofibroza może być dalej podzielona na pierwotną mielofibroze (PMF) i wtórną mielofibroze. W 2024 roku pierwotna mielofibroza stanowiła około 75% wszystkich przypadków w USA.11
Rejestr ERNEST (European Registry for Myeloproliferative Neoplasms; towards a better understanding of Epidemiology, Survival and Treatment) obejmował dane 1209 pacjentów z mielofibroze (mediana wieku 66 lat), z czego 61% miało PMF, 20% miało wtórną mielofibroze po nadpłytkowości samoistnej (post-ET MF), a 19% miało wtórną mielofibroze po czerwienicy prawdziwej (post-PV MF).1
Stratyfikacja ryzyka
Na podstawie ryzyka, przypadki mielofibrozy są stratyfikowane jako niskie ryzyko, pośrednie-1 ryzyko, pośrednie-2 ryzyko i wysokie ryzyko. W 2024 roku w USA największa liczba pacjentów była sklasyfikowana jako grupa wysokiego ryzyka.11
Stratyfikacja ryzyka jest kluczowym elementem w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia, szczególnie przy rozważaniu roli transplantacji.1
Alteracje molekularne
W USA przypadki mutacji JAK2 stanowią około 60% wszystkich przypadków w 2024 roku.11 Ostatnie badania wykazują, że około 50-60% osób z mielofibroze ma mutację w białku JAK2, które reguluje produkcję komórek krwi.1
U wielu pacjentów z mielofibroze choroba jest napędzana przez mutacje w genie JAK2.1 Wysoka częstość mutacji JAK2 wskazuje na potrzebę migracji z konwencjonalnych systemów prognostycznych opartych głównie na cechach klinicznych, takich jak Międzynarodowy System Punktacji Prognostycznej (IPSS) i Dynamiczny Międzynarodowy System Punktacji Prognostycznej (DIPSS), w kierunku nowych systemów, które stratyfikują ryzyko pacjentów w oparciu o ich profil genetyczny.1
Przeżycie i Powikłania
Pacjenci z mielofibroze mają podwyższone ryzyko zmniejszonego przeżycia w porównaniu z populacją ogólną. Przeżycie wynosi 3-7 lat dla pacjentów zdiagnozowanych w stadium włóknienia oraz 10-15 lat dla pacjentów zdiagnozowanych we wczesnej fazie przedwłóknieniowej.1
Wskaźniki przeżycia 5-letniego od diagnozy zawierają się między 50% a 58%.1 Według jednego ze źródeł, 39% pacjentów z mielofibroze osiąga 5-letnie przeżycie całkowite.1
Mediana przeżycia wynosi około 5,2-5,9 lat.1 Rokowanie jest gorsze u pacjentów z cytopeniami i podwyższonym ryzykiem transformacji białaczkowej.1
Powikłania i komorbidowosc
Mielofibroza wiąże się z różnymi powikłaniami, które mogą wpływać na przebieg choroby i przeżycie pacjentów:
- Do 10% pacjentów doświadcza zdarzenia zakrzepowo-zatorowego, najczęściej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej1
- Splenomegalia jest nieuniknionym wynikiem i może prowadzić do zawału śledziony, krwotoku, zakrzepicy żył trzewnych, nadciśnienia wrotnego lub objawów efektu masy1
- Istnieje również niewielkie ryzyko progresji do ostrej białaczki szpikowej12
- MPN są obecnie uznawane za wiodącą przyczynę zakrzepicy żył trzewnych, dotykając młodszą grupę wiekową (mediana wieku 48 lat)1
- Nadciśnienie wrotne dotyka 7% pacjentów, z powodu zwiększonego przepływu krwi w wątrobie, wewnątrzwątrobowej niedrożności żylnej i zastoju ze splenomegalią1
Pacjenci z mielofibroze leczeni ruksolitynibem mogą mieć zwiększone ryzyko wystąpienia drugiego pierwotnego nowotworu złośliwego; ryzyko to wydaje się być jeszcze większe u mężczyzn i pacjentów z historią zakrzepicy tętniczej oraz długotrwałej ekspozycji na hydroksykarbamid.1
Trendy i Zmiany w Epidemiologii
Epidemiologia mielofibrozy podlega ciągłym zmianom. Wskaźniki chorobowości są generalnie wyższe niż wcześniej raportowano, co może być wyjaśnione przez ulepszoną diagnostykę, zwiększoną ofertę badań profilaktycznych i zmianę klasyfikacji przedwłóknieniowej mielofibrozy przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w 2016 roku.1
Epidemiolodzy przypisują wzrost zdiagnozowanych przypadków zachorowań i chorobowości mielofibrozy zmianom w zdiagnozowanej zapadalności i wskaźnikach przeżycia, a także dynamice populacji na każdym rynku.12
W Chinach przewiduje się największą liczbę zdiagnozowanych przypadków zachorowań na mielofibroze w 8MM w 2031 roku, z 9 302 przypadkami, podczas gdy Hiszpania będzie miała najmniejszą liczbę zdiagnozowanych przypadków zachorowań na mielofibroze z 413 przypadkami.1
Wyzwania w Badaniach Epidemiologicznych
Istnieje szeroka zmienność zarówno w szacunkach chorobowości, jak i zapadalności obserwowanych w europejskich źródłach danych.1 Badania epidemiologiczne dotyczące mielofibrozy napotykają na różne wyzwania:
- Ograniczone dane epidemiologiczne dla mielofibrozy i brak w wielu krajach znormalizowanego raportowania danych1
- Trudności w porównywaniu badań dotyczących chorobowości, ponieważ różne rodzaje chorobowości są obliczane (chorobowość punktowa a chorobowość okresowa) i standaryzacja jest dokonywana według różnych populacji (np. populacja światowa i populacja europejska)1
- Brak danych epidemiologicznych dotyczących mielofibrozy w niektórych krajach, np. we Włoszech1
Potrzebne są starannie zaprojektowane badania ze znormalizowanymi definicjami MPN i pełnym ustaleniem pacjentów, w tym zarówno pierwotnej, jak i wtórnej mielofibrozy, aby lepiej zrozumieć populację docelową dla nowych terapii.1
Nadzór Epidemiologiczny Mielofibrozy
Ruxolitinib (Jakavi) jest doustnym inhibitorem JAK1/JAK2, który został po raz pierwszy zatwierdzony przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) w 2011 roku do leczenia dorosłych z mielofibroze o pośrednim lub wysokim ryzyku, w tym pierwotną mielofibroze, mielofibroze po czerwienicy prawdziwej i mielofibroze po nadpłytkowości samoistnej.1
Dane z badań nadzoru pomarketingowego ruksolitinibu były ogólnie zgodne z danymi raportowanymi w badaniach klinicznych. Łącznie 14 445 pacjentów otrzymało leczenie ruksolitinibem od Międzynarodowej Daty Urodzenia Rozwoju (29 lutego 2008 r.) w interwencyjnych badaniach klinicznych sponsorowanych przez firmy Novartis i Incyte oraz w programach dostępu zarządzanego.1
W Korei Południowej prowadzone jest badanie obserwacyjne posprzedażowe w celu oceny bezpieczeństwa fedratinibu w rzeczywistych warunkach u dorosłych pacjentów z pierwotną mielofibroze, mielofibroze po czerwienicy prawdziwej lub mielofibroze po nadpłytkowości samoistnej, którzy byli wcześniej leczeni ruksolitinibem.1
W Europie prowadzone jest wieloośrodkowe retrospektywne i prospektywne badanie obserwacyjne, którego celem jest uzyskanie informacji na temat cytopenii związanych z mielofibroze, które stanowią znaczące wyzwanie u współczesnych pacjentów z mielofibroze.1
Nadzór nad Objawami i Powikłaniami
Ocena objawów u pacjentów w momencie diagnozy jest ważna. Według retrospektywnego przeglądu dokumentacji medycznej 180 pacjentów z mielofibroze, 95% pacjentów zgłosiło 2 lub więcej objawów związanych z mielofibroze w momencie diagnozy.1
Wytyczne NCCN zalecają monitorowanie pacjentów z mielofibroze, w tym ocenę obciążenia objawami, określanie, czy pacjent jest kandydatem do przeszczepu, monitorowanie odpowiedzi na terapię cytoredukcyjną oraz monitorowanie pod kątem oznak i objawów progresji choroby.1
Zaleca się aktywny nadzór skórny dla pacjentów z mielofibroze leczonych ruksolitinibem, zwłaszcza dla tych, którzy są również narażeni na długotrwałe działanie hydroksymocznika. Pacjenci z historią zakrzepicy tętniczej powinni być badani pod kątem drugich nowotworów, a klinicyści powinni uwzględniać płeć pacjenta podczas oceny ryzyka.1
Programy i Rejestry Nadzoru
Istnieje kilka programów i rejestrów, które monitorują epidemiologię, leczenie i wyniki mielofibrozy:
- ERNEST (European Registry for Myeloproliferative Neoplasms; towards a better understanding of Epidemiology, Survival and Treatment) – rejestr obejmujący dane ponad 1200 pacjentów z mielofibroze1
- Badanie rejestru ERNEST badające wpływ ruksolitinibu na ogólne przeżycie, z wykorzystaniem danych zebranych prospektywnie1
- Pierwsze badanie MPN Landmark u pacjentów z MPN pod leczeniem w USA, dotyczące percepcji pacjentów na temat obciążenia chorobą i zarządzania leczeniem1
- Badania nadzoru pomarketingowego dla leków takich jak ruksolitinib i fedratinib12
Programy te są kluczowe dla lepszego zrozumienia rzeczywistego obciążenia chorobą, skuteczności i bezpieczeństwa leczenia oraz niezaspokojonych potrzeb medycznych w mielofibrozie.
Przyszłe Trendy i Potrzeby Nadzorcze
W miarę ewolucji wiedzy patofizjologicznej i klinicznej w MPNs, istnieje potrzeba rewizji kryteriów diagnostycznych, prognozowania i zaleceń terapeutycznych.1
Rutyny kodowania diagnostycznego w Niemczech powinny odzwierciedlać podtypy mielofibrozy (przedwłóknieniowa, po-ET, po-PV, pierwotna MF) zgodnie z aktualną klasyfikacją WHO.1
Nadzór nad cytopeniami związanymi z mielofibroze stanowi znaczące wyzwanie u współczesnych pacjentów z mielofibroze.1 Potrzebne są dalsze badania nad MPN i ich związkiem z COVID-19, ponieważ nie ma wystarczających dowodów na to, że COVID-19 przyspiesza progresję mielofibrozy.1
Potrzeba więcej danych na temat terapii ruksolitinibem u pacjentów stratyfikowanych według płci, co prawdopodobnie przyczyni się do opracowania spersonalizowanych strategii zarządzania powikłaniami związanymi z terapią i chorobą.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.