Drgawki
Objawy
Drgawki stanowią objaw nieprawidłowej aktywności elektrycznej mózgu, manifestujący się różnorodnymi zmianami w zachowaniu, ruchach, odczuciach oraz poziomie świadomości. Klasyfikacja napadów dzieli je na ogniskowe (z zachowaną lub zaburzoną świadomością) oraz uogólnione, obejmujące m.in. napady toniczno-kloniczne, nieświadomości, toniczne, atoniczne, kloniczne i miokloniczne. Czas trwania napadów zwykle wynosi od 30 sekund do 2 minut, natomiast napad trwający ponad 5 minut definiowany jest jako stan nagły (status epilepticus) wymagający pilnej interwencji. Fazy napadu obejmują prodromę (występującą u około 20% pacjentów), aurę (do 65% przypadków), fazę iktalną oraz posiktalną, z charakterystycznymi objawami takimi jak zmiany nastroju, automatyzmy, utrata świadomości, drgawki, a także objawy neurologiczne i autonomiczne. Szczególną uwagę należy zwrócić na różnice w prezentacji klinicznej u niemowląt, dzieci i dorosłych, w tym na napady zgięciowe u niemowląt oraz porażenie Todda u dorosłych.
- Definicja Drgawek (Seizures)
- Typy Drgawek
- Fazy Drgawek i Ich Objawy
- Charakterystyczne Objawy Drgawek
- Objawy Motoryczne
- Objawy Sensoryczne i Percepcyjne
- Objawy Związane ze Świadomością
- Objawy Emocjonalne i Psychiczne
- Objawy Autonomiczne
- Drgawki u Różnych Grup Wiekowych
- Status Epilepticus – Stan Zagrożenia Życia
- Drgawki a Jakość Życia
- Wnioski
Definicja Drgawek (Seizures)
Drgawki (seizures) to nagłe wyładowania nieprawidłowej aktywności elektrycznej w mózgu, które mogą powodować zmiany w zachowaniu, ruchach, odczuciach i poziomie świadomości. Należy podkreślić, że drgawki nie są chorobą samą w sobie, lecz objawem nieprawidłowej aktywności mózgu. Podczas napadu elektrycznego wyładowania grupy neuronów wysyłają sygnały jednocześnie, znacznie szybciej niż normalnie, powodując zakłócenie prawidłowego funkcjonowania mózgu12.
Większość napadów drgawkowych trwa od 30 sekund do 2 minut. Napad trwający dłużej niż 5 minut jest uznawany za stan nagły wymagający pilnej pomocy medycznej13. Warto zaznaczyć, że nie wszystkie drgawki są spowodowane padaczką, która definiowana jest jako wystąpienie co najmniej dwóch napadów drgawkowych w odstępie minimum 24 godzin, bez ustalonej przyczyny1.
Typy Drgawek
Drgawki można podzielić na dwie główne kategorie w zależności od tego, jak i gdzie w mózgu rozpoczyna się nieprawidłowa aktywność elektryczna4:
Drgawki Ogniskowe (Focal Seizures)
Drgawki ogniskowe rozpoczynają się w jednym obszarze mózgu i mogą występować z zachowaniem lub utratą świadomości45:
- Drgawki ogniskowe z zachowaną świadomością (dawniej nazywane prostymi napadami częściowymi) – pacjent pozostaje świadomy i przytomny przez cały czas napadu. Mogą powodować zmiany sensoryczne (dziwne zapachy, smaki), ruchy mięśni lub odczucia emocjonalne67.
- Drgawki ogniskowe z zaburzoną świadomością (dawniej nazywane złożonymi napadami częściowymi) – pacjent traci świadomość lub ma zaburzoną świadomość otoczenia. Często wiążą się z automatyzmami (powtarzalne ruchy, takie jak mlaskanie ustami, pocieranie rąk)67.
Drgawki ogniskowe mogą rozprzestrzeniać się na obie półkule mózgowe, przekształcając się w drgawki uogólnione5.
Drgawki Uogólnione (Generalized Seizures)
Drgawki uogólnione rozpoczynają się (lub wydają się rozpoczynać) jednocześnie w obu półkulach mózgu. Zwykle powodują utratę świadomości i mogą manifestować się na różne sposoby45:
- Napady toniczno-kloniczne (dawniej znane jako grand mal) – najbardziej dramatyczny typ drgawek, charakteryzujący się sztywnością ciała (faza toniczna), a następnie rytmicznymi drgawkami (faza kloniczna)8.
- Napady nieświadomości (absence, dawniej petit mal) – krótkie epizody „zapatrzenia”, często z niewielkimi ruchami ciała9.
- Napady toniczne – powodują sztywność mięśni i mogą wpływać na świadomość9.
- Napady atoniczne (zwane też drop seizures) – powodują nagłą utratę napięcia mięśniowego9.
- Napady kloniczne – charakteryzują się powtarzalnymi, rytmicznymi ruchami szarpiącymi mięśni9.
- Napady miokloniczne – objawiają się nagłymi, krótkimi szarpnięciami lub drganiami mięśni9.
Fazy Drgawek i Ich Objawy
Napady drgawkowe mają charakterystyczne fazy, które mogą obejmować okres przed napadem, sam napad i okres po napadzie1011.
Faza Prodromalna
Jest to subiektywne uczucie lub odczucie, które może wystąpić na kilka godzin, a nawet dni przed właściwym napadem. Około 20% osób z padaczką doświadcza tej fazy, która może służyć jako ostrzeżenie o nadchodzącym napadzie10. Najczęstsze objawy prodromalne obejmują:
- Zmiany nastroju11
- Uczucie niepokoju1011
- Uczucie zawrotów głowy11
- Trudności z zasypianiem11
- Problemy z koncentracją11
- Zmiany w zachowaniu11
- Bóle głowy10
- Drżenia10
- Uczucie gniewu lub inne zakłócenia nastroju10
Aura
Aura jest wczesnym objawem napadu i stanowi początek fazy iktalnej. Szacuje się, że nawet 65% osób z padaczką doświadcza aury10. Aura może obejmować następujące objawy:
- Déjà vu (uczucie, że coś już się wcześniej wydarzyło)1110
- Jamais vu (uczucie, że coś znanego widzi się po raz pierwszy)11
- Dziwne zapachy, dźwięki lub smaki1110
- Zawroty głowy10
- Problemy ze wzrokiem10
- Drętwienie lub uczucie „mrowienia” w częściach ciała1110
- Nudności/ból brzucha10
- Uczucie bycia poza ciałem10
- Dzwonienie lub brzęczenie w uszach10
- Silne uczucia strachu, paniki lub lęku1110
- Delikatne drżenie ramion lub nóg10
- Mrowienie10
Faza Iktalna
Faza iktalna obejmuje czas od pierwszych objawów (w tym aury, jeśli występuje) do zakończenia aktywności napadowej. Jest to etap napadu, który większość ludzi kojarzy z drgawkami10. Objawy w tej fazie mogą obejmować:
- Sztywnienie ramion lub nóg10
- Żucie lub mlaskanie ustami10
- Dezorientację10
- Trudności z oddychaniem10
- Rozproszenie uwagi10
- Ślinienie się10
- Ruchy oczu lub głowy w jednym kierunku10
- Utratę słuchu10
- Niemożność poruszania się lub mówienia10
- Utratę kontroli nad pęcherzem i/lub jelitami10
- Luki w pamięci10
- Drętwienie10
- Bladość/zaczerwienienie skóry10
- Rozszerzenie źrenic10
- Przyspieszone bicie serca10
- Poczucie oderwania10
- Dziwne dźwięki10
- Pocenie się10
- Drżenia10
- Drgawki10
- Nietypową aktywność fizyczną, taką jak ubieranie/rozbieranie się10
- Utratę wzroku, zamazanie, migotanie10
- Chodzenie/bieganie10
Faza Postiktalna
Okres powrotu do zdrowia po napadzie nazywany jest fazą posiktalną10. Niektórzy dochodzą do siebie natychmiast, podczas gdy inni mogą potrzebować minut, godzin, a nawet dni, aby poczuć się jak przed napadem12. Typowe objawy obejmują:
- Osłabienie ramion lub nóg10
- Bolesność ciała10
- Dezorientację1012
- Trudności ze znalezieniem nazw lub słów12
- Senność1012
- Uczucie strachu, wstydu lub smutku10
- Ogólne złe samopoczucie10
- Bóle głowy/migreny1012
- Nadciśnienie10
- Utratę pamięci10
- Nudności10
- Pragnienie10
- Zmiany nastroju lub emocji (pobudzenie, wstyd lub zakłopotanie)12
Charakterystyczne Objawy Drgawek
Objawy drgawek mogą znacznie różnić się w zależności od typu napadu, jego lokalizacji w mózgu i indywidualnych cech pacjenta1. Poniżej przedstawiono najczęstsze objawy pogrupowane według kategorii:
Objawy Motoryczne
- Drgania i ruchy konwulsyjne – niekontrolowane skurcze mięśni, które mogą dotyczyć całego ciała lub jego części139
- Sztywnienie ciała – nagłe napięcie mięśni prowadzące do sztywności1415
- Automatyzmy – powtarzalne, mimowolne zachowania, takie jak mlaskanie ustami, pocieranie rąk, zapinanie i odpinanie ubrań16
- Nagła utrata napięcia mięśniowego – prowadząca do opadnięcia lub upadku15
- Mioklonie – krótkie, nagłe szarpnięcia mięśni1517
Objawy Sensoryczne i Percepcyjne
- Zaburzenia wzrokowe – widzenie migoczących świateł, kolorów, prostych wzorów lub bardziej złożonych obrazów6
- Zaburzenia słuchowe – dzwonienie w uszach, brzęczenie lub inne nietypowe dźwięki10
- Zaburzenia węchowe i smakowe – odczuwanie dziwnych, często nieprzyjemnych zapachów lub smaków11
- Drętwienie lub mrowienie – szczególnie w kończynach11
- Zawroty głowy lub uczucie wirowania18
Objawy Związane ze Świadomością
- Utrata świadomości – całkowita lub częściowa13
- Zapatrzenie – wpatrywanie się w przestrzeń1
- Stany podobne do marzenia na jawie – przypominające napady nieświadomości16
- Dezorientacja – poczucie zagubienia lub niepewności10
- Amnezja – brak pamięci o zdarzeniu napadowym19
Objawy Emocjonalne i Psychiczne
- Nagły strach lub niepokój11
- Déjà vu lub jamais vu11
- Zmiany nastroju – radość, smutek, gniew10
- Halucynacje – widzenie, słyszenie lub czucie rzeczy, których nie ma20
Objawy Autonomiczne
- Utrata kontroli nad pęcherzem lub jelitami10
- Ślinienie się21
- Przyspieszone bicie serca10
- Trudności z oddychaniem lub tymczasowe zatrzymanie oddechu21
- Pocenie się10
- Niebieskawe zabarwienie ust lub twarzy (sinica)22
Drgawki u Różnych Grup Wiekowych
Drgawki u Niemowląt
U niemowląt drgawki mogą być trudniejsze do rozpoznania, ponieważ mogą być subtelne i krótkotrwałe23. Charakterystyczne objawy obejmują:
- Losowe lub wędrujące ruchy oczu23
- Mruganie lub trzepotanie powiekami23
- Przewracanie oczu23
- Otwieranie oczu23
- Wpatrywanie się23
- Ssanie, mlaskanie, żucie i wysuwanie języka23
- Nietypowe ruchy pedałowania nogami23
- Długie przerwy w oddychaniu (bezdech)23
Szczególnym typem napadów u niemowląt są napady zgięciowe (infantile spasms), które często rozpoczynają się między 3. a 7. miesiącem życia i mogą manifestować się jako skurcze, gdzie ciało, ramiona lub nogi nagle się wyginają24.
Drgawki u Dzieci
U dzieci często występują napady nieświadomości (absence), które mogą być mylone z marzeniem na jawie lub problemami z koncentracją25. Rodzice mogą zauważyć następujące objawy:
- Zapatrzenie się, „wyłączanie się”26
- Nagłe przerwy w aktywności26
- Brak odpowiedzi na bodźce26
- Rytmiczne mruganie26
- Senność i drażliwość po przebudzeniu26
- Kiwanie głową26
Drgawki u Dorosłych
U dorosłych drgawki mogą być bardziej zróżnicowane i często wiążą się z innymi schorzeniami neurologicznymi27. Oprócz typowych objawów napadowych, dorośli mogą doświadczać:
- Bardziej złożonych aur28
- Przedłużonej fazy posiktalnej29
- Porażenia Todda – przejściowego osłabienia części ciała po napadzie2
- Zaburzeń poznawczych i pamięciowych30
Status Epilepticus – Stan Zagrożenia Życia
Stan padaczkowy (status epilepticus) to napad drgawkowy trwający ponad 5 minut lub seria napadów, między którymi pacjent nie odzyskuje świadomości15. Jest to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej pomocy medycznej13.
Status epilepticus może prowadzić do31:
Osoby z padaczką mają również ryzyko nagłej nieoczekiwanej śmierci (SUDEP – Sudden Unexpected Death in Epilepsy), choć jest to zjawisko rzadkie i można je zmniejszyć poprzez odpowiednie leczenie15.
Drgawki a Jakość Życia
Drgawki mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów13. Wśród potencjalnych konsekwencji wymienia się:
- Ryzyko urazów podczas napadu – upadki, skaleczenia, złamania13
- Wpływ na zdrowie psychiczne – lęk, depresja, obawa przed kolejnym napadem1312
- Izolacja społeczna – unikanie wychodzenia z domu lub spędzania czasu z bliskimi z powodu wstydu związanego z możliwością wystąpienia napadu13
- Ograniczenia w prowadzeniu pojazdów – w wielu krajach osoby z niekontrolowanymi napadami nie mogą uzyskać prawa jazdy19
- Wpływ na funkcje poznawcze – długotrwałe, niekontrolowane napady mogą prowadzić do pogorszenia pamięci, uwagi, zdolności rozwiązywania problemów30
Wnioski
Drgawki są objawem nieprawidłowej aktywności elektrycznej w mózgu i mogą manifestować się na wiele różnych sposobów – od subtelnych zaburzeń sensorycznych po dramatyczne konwulsje całego ciała. Rozpoznanie objawów drgawek, szczególnie we wczesnych fazach, może pomóc w szybkim wdrożeniu odpowiedniego leczenia i zapobiec poważnym konsekwencjom110.
Warto pamiętać, że nie wszystkie drgawki są związane z padaczką, a jednokrotny napad nie jest jednoznaczny z diagnozą tej choroby. Niemniej jednak, każdy napad drgawkowy powinien być konsultowany z lekarzem w celu ustalenia jego przyczyny i wdrożenia odpowiedniego postępowania115.
Dzięki właściwemu leczeniu i odpowiednim środkom ostrożności, większość osób z drgawkami może prowadzić normalne, aktywne życie15.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.