Choroba von willebranda
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba von Willebranda (vWD) to najczęstsze wrodzone zaburzenie krzepnięcia, wynikające z ilościowego lub jakościowego niedoboru czynnika von Willebranda (VWF), który pełni kluczową rolę w adhezji płytek krwi i przenoszeniu czynnika VIII. Objawy obejmują nadmierne krwawienia pourazowe, po zabiegach chirurgicznych i dentystycznych, a także spontaniczne epizody, takie jak krwawienia z nosa czy obfite miesiączki. Diagnostyka i leczenie wymagają współpracy multidyscyplinarnej, w tym hematologa, ginekologa i zespołu ds. hemofilii. Leczenie jest dostosowane do podtypu i ciężkości choroby; DDAVP jest lekiem pierwszego wyboru w typie 1, podawanym w dawkach co 24 godziny, nie dłużej niż 3 dni, z koniecznością ograniczenia podaży płynów przez 12-24 godziny. W cięższych postaciach (typ 2 i 3) stosuje się koncentraty VWF/FVIII (np. Humate P, Vonvendi), z celem utrzymania poziomu FVIII na poziomie 80-100 U/dl przez kilka dni po zabiegu oraz powyżej 50 U/dl przez kolejne 5-7 dni. Leki antyfibrynolityczne, takie jak kwas traneksamowy, są stosowane jako uzupełnienie terapii, szczególnie w krwawieniach z błon śluzowych.
- Pielęgnacja i opieka w chorobie von Willebranda
- Opcje terapeutyczne w chorobie von Willebranda
- Pielęgnacja w szczególnych sytuacjach klinicznych
- Postępowanie w ciąży i podczas porodu
- Kontrola obfitych krwawień miesiączkowych
- Leczenie przewlekłych krwawień
- Specjalistyczna opieka pielęgnacyjna
- Multidyscyplinarne podejście do opieki
- Edukacja pacjenta i rodziny
- Zalecenia dotyczące aktywności fizycznej
- Podsumowanie zaleceń pielęgnacyjnych
Pielęgnacja i opieka w chorobie von Willebranda
Choroba von Willebranda (vWD) jest najczęstszym wrodzonym zaburzeniem krzepnięcia krwi, charakteryzującym się ilościowym lub jakościowym niedoborem czynnika von Willebranda, białka wieloadhezyjnego, które wiąże płytki krwi do uszkodzonego śródbłonka i przenosi czynnik VIII w krwiobiegu. Dotyka ona zarówno mężczyzn, jak i kobiety w równym stopniu, a jej objawy mogą obejmować nadmierne krwawienie po urazach, zabiegi chirurgiczne czy dentystyczne, jak również spontaniczne krwawienia z nosa czy obfite miesiączki u kobiet.12
Zasady opieki przedoperacyjnej
Osoby z chorobą von Willebranda powinny przed planowanym zabiegiem chirurgicznym lub dentystycznym skonsultować się z hematologiem specjalizującym się w leczeniu zaburzeń krzepnięcia. Konsultacja powinna obejmować ocenę ryzyka krwawienia związanego z procedurą oraz określenie czasu trwania tego ryzyka. Plan leczenia powinien uwzględniać takie kwestie jak potrzeba przeprowadzenia próby z DDAVP, rodzaj uzupełnienia płynów lub ograniczenia ich przyjmowania, dawkę i czas stosowania DDAVP, odpowiednią dawkę, czas podania i długość terapii zastępczej czynnikami krzepnięcia oraz stosowanie leków wspomagających (antyfibrynolitycznych i środków miejscowych).1
Wytyczne ASH ISTH NHF WFH z 2021 roku dotyczące postępowania w vWD sugerują, aby desmopresyna nie była stosowana w przypadku dużych zabiegów chirurgicznych. W przypadku pacjentów poddawanych drobnym zabiegom chirurgicznym lub małoinwazyjnym procedurom, panel sugeruje zwiększenie aktywności VWF do 0,50 IU/ml za pomocą desmopresyny lub koncentratu czynnika z dodatkiem kwasu traneksamowego, zamiast zwiększania poziomu VWF do 0,50 IU/ml samą desmopresyną lub koncentratem czynnika.2
Postępowanie z lekami nasilającymi krwawienie
Osoby z chorobą von Willebranda powinny unikać leków wpływających na funkcję płytek krwi, takich jak aspiryna i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen czy naproksen. W przypadku potrzeby łagodzenia bólu lub gorączki, dobrą alternatywą dla aspiryny i NLPZ jest paracetamol. Jeśli pacjent przyjmuje któryś z tych leków z innego powodu, np. choroby serca lub udaru, nie powinien ich odstawiać bez konsultacji z lekarzem, który je przepisał.12
Należy unikać leków o znanych skutkach przeciwpłytkowych. Choć aspiryna jest rzadko przyjmowana przez dzieci, związki dostępne bez recepty zawierające kwas acetylosalicylowy są często stosowane przez nastolatków. Ibuprofen i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne są odwracalnymi inhibitorami cyklooksygenazy i mogą powodować krwawienie z przewodu pokarmowego. Ryzyko związane z tymi i innymi lekami o działaniu przeciwpłytkowym należy rozważyć w kontekście ciężkości choroby von Willebranda.1
Lista leków, których należy unikać obejmuje:23
- Leki dostępne bez recepty: aspiryna, ibuprofen, naproksen, leki przeciwhistaminowe, etanol
- Leki przeciwpłytkowe: dipirydamol, tyklopidyna, niesteroidowe leki przeciwzapalne na receptę
- Leki przeciwdrobnoustrojowe: penicyliny w wysokich dawkach, cefalosporyny, nitrofurantoina, hydroksychlorochina
- Leki sercowo-naczyniowe: propranolol, furosemid, blokery kanału wapniowego, chinidyna
- Inne substancje: kofeina, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, fenotiazyny, walproinian, heparyna
Opcje terapeutyczne w chorobie von Willebranda
Leczenie choroby von Willebranda jest dostosowane do podtypu choroby i jej ciężkości. Większość przypadków vWD ma łagodny przebieg i może wymagać leczenia tylko w przypadku urazu, zabiegu chirurgicznego lub dentystycznego. Celem terapii jest skorygowanie podwójnego defektu hemostazy poprzez naprawę nieprawidłowej adhezji i agregacji płytek krwi oraz nieprawidłowego krzepnięcia wewnętrznego wynikającego z niskiego poziomu czynnika VIII.12
Desmopresyna (DDAVP)
Desmopresyna (DDAVP) jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu choroby von Willebranda, szczególnie typu 1. Jest to syntetyczny hormon, który pomaga organizmowi uwolnić dodatkowy czynnik von Willebranda do krwiobiegu. Może być podawana jako spray donosowy, wstrzykiwana podskórnie lub infuzja dożylna. Dawki są podawane co 24 godziny i ogólnie nie powinny być stosowane przez więcej niż trzy dni z rzędu.12
Jedynym sposobem, aby wiedzieć, czy DDAVP zadziała u danego pacjenta, jest przeprowadzenie testu po ustaleniu diagnozy i gdy pacjent nie krwawi ani nie jest chory. Podczas testu podaje się dawkę DDAVP i bada krew przed i po dawce, aby sprawdzić, czy poziomy VWF i czynnika VIII u pacjenta wzrastają wystarczająco, zwykle do lub blisko normalnego zakresu.1
Jeśli pacjent reaguje na DDAVP w postaci sprayu donosowego, ważne jest, aby stosować formę przeznaczoną do leczenia choroby von Willebranda (istnieją inne formy przeznaczone do leczenia innych schorzeń, takich jak zaburzenia płynów lub moczenie nocne, które nie są skuteczne w leczeniu vWD). Ważne jest również ograniczenie przyjmowania płynów przez 12 do 24 godzin podczas przyjmowania DDAVP, ponieważ może ona powodować zatrzymanie wody, co może prowadzić do poważnych objawów, w tym napadów drgawkowych. Niektórzy starsi pacjenci lub osoby z chorobą serca lub historią udaru mogą również wymagać unikania stosowania DDAVP. DDAVP jest generalnie unikana u pacjentów poniżej 2 roku życia.2
Koncentraty czynnika von Willebranda
Niektórzy pacjenci będą potrzebować silniejszego leczenia zastępczego VWF, takiego jak koncentraty VWF; produkty te są oczyszczane z ludzkiego osocza lub produkowane w laboratorium. Przykłady nazw handlowych produktów pozyskiwanych z osocza obejmują Humate P, Alphanate, Koate i Wilfactin. Przykładem produktu wytwarzanego w laboratorium jest Vonvendi. Leki te są wstrzykiwane do żyły, często w szpitalu lub w gabinecie lekarskim, ale niektórzy pacjenci są uczeni, jak samodzielnie wstrzykiwać to leczenie w domu.1
Koncentraty VWF/FVIII są niezbędne, gdy desmopresyna jest nieskuteczna (głównie w typie 2 i 3 choroby von Willebranda).2 Pacjenci będący kandydatami do leczenia zastępczego powinni zostać zaszczepieni przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, chociaż ryzyko zakażenia przez komercyjne koncentraty jest obecnie bardzo małe.1
W przypadku zabiegów chirurgicznych celem leczenia jest utrzymanie poziomu FVIII w osoczu na poziomie około 80-100 U/dl przez co najmniej kilka dni i poziomu minimalnego powyżej 50 U/dl przez dodatkowe 5-7 dni po zabiegu.23
Leki antyfibrynolityczne
Osoby z chorobą von Willebranda mogą być leczone lekiem, który zapobiega rozpuszczaniu się skrzepów krwi, nazywanym środkiem antyfibrynolitycznym. Przykłady tego typu leków obejmują kwas aminokapronowy (przykładowa nazwa handlowa: Amicar) i kwas traneksamowy (przykładowa nazwa handlowa: Cyklokapron). Leki te mogą być podawane w formie tabletek, płukanki do jamy ustnej lub jako zastrzyk do żyły.1
Leki te są szczególnie przydatne w kontrolowaniu krwawienia z powierzchni śluzówki, takich jak krwawienia z nosa, obfite krwawienia miesiączkowe lub krwawienia z jamy ustnej po zabiegach dentystycznych, i często są podawane jako uzupełnienie innych terapii choroby von Willebranda.2
Środki antyfibrynolityczne, podawane doustnie, dożylnie lub miejscowo, są przydatne samodzielnie lub jako uzupełnienie terapii zastępczej w zapobieganiu lub leczeniu krwawienia w drogach śluzówkowych, charakteryzujących się wysoką aktywnością fibrynolityczną.1
Pielęgnacja w szczególnych sytuacjach klinicznych
Postępowanie w ciąży i podczas porodu
Wiele kobiet z chorobą von Willebranda, które zachodzą w ciążę, może mieć normalną ciążę bez powikłań związanych z krwawieniem. Jednak, podobnie jak w przypadku operacji, ważne jest odpowiednie monitorowanie i wiedza, jakie leczenie będzie dla danej pacjentki skuteczne, jeśli wystąpi nadmierne krwawienie.12
Jeśli pacjentka jest w ciąży lub chce zajść w ciążę, powinna omówić swoją chorobę von Willebranda z hematologiem. W prowadzenie ciąży powinien być zaangażowany specjalista z doświadczeniem w zarządzaniu ciążą u osób z chorobą von Willebranda, a ścisłe monitorowanie podczas ciąży jest odpowiednie.1
W przypadku kobiet w ciąży z chorobą von Willebranda, które mają poziom czynnika VIII lub VWF aktywności kofaktora ristocetyny (VWF:RCo) poniżej 50 IU/dl lub historię ciężkiego krwawienia, zaleca się skierowanie do ośrodka perinatalnego, który posiada centrum leczenia hemofilii lub hematologa z doświadczeniem w hemostazie.1
Wiele osób nie będzie potrzebowało leczenia podczas ciąży, ponieważ poziomy VWF naturalnie wzrastają w tym okresie. Jednak po porodzie poziomy VWF mogą szybko spaść i prowadzić do dłuższego lub obfitszego krwawienia. Jeden lub więcej z opisanych powyżej sposobów leczenia może być stosowany przez jeden do trzech tygodni po porodzie.2
U kobiet z typem 3 choroby von Willebranda VWF i FVIII nie wzrastają podczas ciąży, dlatego mogą być konieczne koncentraty VWF/FVIII podczas ciąży w celu kontroli okresowego krwawienia z pochwy oraz podczas porodu lub cięcia cesarskiego.12
Kontrola obfitych krwawień miesiączkowych
Lekarz może skierować pacjentkę do ginekologa, który może ustalić, czy krwawienie jest spowodowane chorobą von Willebranda, czy czymś ginekologicznym, takim jak polip.1
Kobiety z chorobą von Willebranda, które mają obfite miesiączki, są czasami leczone hormonami, takimi jak tabletki antykoncepcyjne lub wkładka domaciczna uwalniająca progesteron (IUD).2
Niektóre pacjentki odnoszą również korzyści z DDAVP lub leku antyfibrynolitycznego, który zapobiega rozpadowi skrzepów (na przykład kwas traneksamowy; przykładowa nazwa handlowa Cyklokapron). Leczenie to może zmniejszyć obfite krwawienia miesiączkowe. U niektórych pacjentek, u których te środki nie są skuteczne, podaje się koncentrat VWF.3
Preparaty estrogeno-progesteronowe mogą być przydatne w zmniejszaniu nasilenia krwotoku miesiączkowego u kobiet z chorobą von Willebranda, w tym z typem 3.21
Leczenie przewlekłych krwawień
Niektórzy pacjenci z ciężką postacią choroby von Willebranda, którzy mają powtarzające się, częste krwawienia w jednym obszarze, takim jak staw lub z przewodu pokarmowego, mogą odnieść korzyści z dożylnych wstrzyknięć koncentratu VWF regularnie, często dwa do trzech razy w tygodniu. Jest to określane jako „profilaktyka”.1
Pacjenci z ciężkimi postaciami choroby von Willebranda (poziomy FVIII:C ≤5 U/dl) mogą mieć częste krwawienia do stawów lub nawracające krwawienia spontaniczne, które mogą odnieść korzyści z długoterminowej profilaktyki wtórnej.11
Specjalistyczna opieka pielęgnacyjna
Multidyscyplinarne podejście do opieki
Wielodyscyplinarne podejście do zarządzania, które angażuje ginekologów-położników i hematologów, prowadzi do optymalnych wyników leczenia. Współpraca z hematologiem jest zalecana, aby pomóc w planowaniu operacji ginekologicznych i postępowania położniczego.12
Kluczem do udanego chirurgicznego prowadzenia pacjenta z zaburzeniem krzepnięcia jest podejście multidyscyplinarne. Dodatkowo, należy zasięgnąć porady zespołu ds. hemofilii w sprawie wymagań dotyczących tromboprofilaktyki pooperacyjnej.1
W ośrodkach specjalistycznych zespół opieki nad pacjentami z vWD może obejmować: hematologa, pielęgniarkę, fizjoterapeutę, pracownika socjalnego, farmaceutę, doradcę genetycznego i koordynatora badań.1
Edukacja pacjenta i rodziny
Większość osób z chorobą von Willebranda typu 1 lub typu 2 może prowadzić normalne, aktywne życie i potrzebować leczenia tylko w przypadku urazów lub operacji. Osoby z typem 3 choroby von Willebranda mogą potrzebować stałego leczenia medycznego w celu kontrolowania krwawienia.2
Dla większości osób z chorobą von Willebranda życie z tą chorobą może oznaczać, że powinni:1
- Poinformować wszystkich świadczeniodawców opieki zdrowotnej, w tym dentystów, o swojej chorobie, aby mogli planować, jak zarządzać krwawieniem po operacji lub zabiegu dentystycznym
- Rozważyć identyfikację alertu medycznego – noszenie bransoletki alertu medycznego lub posiadanie identyfikacji może pomóc pacjentom uzyskać odpowiednią opiekę medyczną w nagłych wypadkach
Edukacja wszystkich opiekunów, od nauczycieli po trenerów sportowych, na temat choroby i leczenia w przypadku nagłych wypadków. Należy zadzwonić do lekarza dziecka, jeśli ma ono krwawienie, którego nie można zatrzymać. Jeśli dziecko ma ból lub obrzęk, należy natychmiast zadzwonić do lekarza.1
W przypadku choroby von Willebranda ważna jest współpraca z lekarzem w celu ustalenia planu leczenia, który zapewni bezpieczeństwo w nagłych wypadkach. Obejmuje to noszenie przez cały czas identyfikatorów medycznych informujących o chorobie von Willebranda, aby historia vWD i wszystkie leki stosowane na żądanie były dostępne dla służb ratunkowych w sytuacji awaryjnej.1
Zalecenia dotyczące aktywności fizycznej
W zależności od ciężkości choroby von Willebranda pacjent może również musieć podjąć specjalne środki ostrożności, aby uniknąć urazów, takie jak unikanie sportów kontaktowych. Jednakże takie środki ostrożności mogą nie być konieczne dla większości osób z łagodnym typem 1 choroby von Willebranda.2
Nie ma dowodów na to, że konieczne są rozległe ograniczenia aktywności dla większości pacjentów z łagodnym typem 1 choroby von Willebranda. Pacjenci z cięższymi postaciami choroby von Willebranda powinni przestrzegać wytycznych opracowanych dla pacjentów z ciężką hemofilią, w tym rozważenie schematu profilaktycznego u pacjentów z ciężkim typem 3, którzy są aktywni lub mają powtarzające się krwawienia.1
Jeśli pacjent ma chorobę von Willebranda, prawdopodobnie będzie musiał zachować dodatkową ostrożność, aby leczyć i zapobiegać epizodom krwawienia. Należy unikać NLPZ i leków przeciwkrzepliwych. Należy starać się utrzymywać zdrową wagę i pozostawać aktywnym. Pomaga to utrzymać mięśnie i stawy w zdrowiu. Należy unikać sportów lub czynności, w których istnieje prawdopodobieństwo urazu i krwawienia, takich jak piłka nożna i hokej.1
Regularne ćwiczenia i aktywność fizyczna to doskonały sposób na utrzymanie silnych mięśni i stawów oraz zachowanie dobrego zdrowia. Ćwiczenia mogą pomóc zwiększyć poziom VWF i mogą nawet zmniejszyć liczbę problemów z krwawieniem i epizodów, których doświadczasz.1
Podsumowanie zaleceń pielęgnacyjnych
Wskazówki dotyczące samoopieki
Te wskazówki dotyczące samoopieki mogą pomóc w radzeniu sobie z chorobą:1
- Poinformuj lekarzy lub dentystę, że masz chorobę von Willebranda, zanim przejdziesz operację, zaczniesz nowy lek lub urodzisz dziecko
- Unikaj leków przeciwbólowych, które mogą zwiększyć ryzyko krwawienia, takich jak aspiryna, ibuprofen i naproksen
- Noś identyfikator alertu medycznego
- Unikaj sportów kontaktowych i aktywności o wysokim ryzyku urazów
- Zapoznaj się z numerem telefonu do najbliższego centrum zaburzeń krzepnięcia i noś go ze sobą
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skontaktować się z lekarzem w przypadku:12
- Krwawienia, które trwa długo lub jest trudne do zatrzymania
- Nadmiernego lub niewyjaśnionego krwawienia
- Bólu lub obrzęku, które mogą wskazywać na krwawienie wewnętrzne
- Przed planowanymi zabiegami medycznymi, dentystycznymi lub chirurgicznymi
- Jeśli planujesz ciążę i masz chorobę von Willebranda w rodzinie
Rola pielęgniarki w opiece nad pacjentem z vWD
Większość osób z vWD prowadzi normalne codzienne życie, ale komplikacje mogą pojawić się przy operacji lub urazie. Ważne jest, aby opiekunowie w szpitalu i innych placówkach opieki zdrowotnej znali vWD i kroki, które należy podjąć, aby zapewnić hemostazę i zmniejszyć ryzyko powikłań związanych z zaburzeniami krzepnięcia. Jest to skutecznie realizowane poprzez edukację i współpracę z hematologiem.1
Pielęgniarki specjalizujące się w hemofilii odwiedzają pacjentów, gdy są na oddziale, czasami aby pobrać krew lub nauczyć pacjentów samodzielnego infuzji, a w innych przypadkach po prostu, aby zaoferować wsparcie. Zapewniają również nieformalne sesje szkoleniowe i zasoby.2
Jako pielęgniarki i technicy, jesteśmy instrumentalni w tym zarządzaniu – od podawania transfuzji po monitorowanie, ostrożne obchodzenie się i wsparcie klienta, nasza rola we wspieraniu tych pacjentów jest ogromna.2
Obok zwiększania poziomu vWF i zapewniania opieki wspomagającej, nasze cele pielęgniarskie mają na celu zapobieganie dalszemu krwawieniu. Potrzebne jest ostrożne obchodzenie się, minimalne ograniczanie i ostrożne nakłucie żył/pobieranie próbek.1
Na koniec, edukacja klienta jest jednym z najważniejszych długoterminowych obszarów, w których pielęgniarki i technicy mają wpływ na tych pacjentów. Dzięki pewnym dostosowaniom stylu życia, aby zapobiec urazom lub ranom, oraz starannemu planowaniu przed zabiegami chirurgicznymi, ci pacjenci mogą mieć całkowicie normalną oczekiwaną długość życia, a pielęgniarka weterynaryjna jest niezbędna we wspieraniu klientów przez całe życie ich zwierząt domowych.2
Choroba von Willebranda, chociaż jest najczęstszym wrodzonym zaburzeniem krzepnięcia, może być skutecznie zarządzana dzięki odpowiedniej opiece multidyscyplinarnej. Kluczowa rola pielęgniarki w tym procesie obejmuje edukację pacjenta, monitorowanie leczenia, identyfikację powikłań i zapewnienie kompleksowego wsparcia psychologicznego. Dzięki właściwej opiece i samopomocy, większość osób z tą chorobą może prowadzić aktywne, zdrowe życie.21
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.