Choroba sercowo-naczyniowa
Objawy
Choroby sercowo-naczyniowe (CVD) stanowią główną przyczynę zgonów globalnie, odpowiadając za około 32% wszystkich zgonów, w tym 17,9 miliona zgonów rocznie, z czego 85% wynika z zawału serca i udaru mózgu. Objawy CVD są zróżnicowane i często subtelne, zwłaszcza u osób starszych i kobiet, obejmując m.in. dławicę piersiową, duszność, zawroty głowy, zmęczenie, obrzęki kończyn oraz nieregularne bicie serca. Choroba wieńcowa (CAD) rozwija się często bezobjawowo, a jej pierwszym objawem może być zawał serca lub udar. Zawał serca charakteryzuje się miażdżącym bólem w klatce piersiowej, promieniującym do ramion, szyi czy szczęki, a także objawami autonomicznymi jak zimne poty, nudności i duszność. Niewydolność serca manifestuje się dusznością, obrzękami, zmęczeniem i kaszlem, a jej zaawansowanie klasyfikuje się według NYHA (klasy II-IV). Choroby zastawkowe i tętnic obwodowych (PAD) powodują odpowiednio objawy takie jak ból w klatce piersiowej, omdlenia, chromanie przestankowe i zmiany skórne kończyn dolnych. Udar mózgu wymaga natychmiastowej interwencji, a jego objawy można zapamiętać przez akronim FAST (Face, Arms, Speech, Time).
- Choroba sercowo-naczyniowa: Objawy i postęp
- Typowe objawy choroby sercowo-naczyniowej
- Choroba wieńcowa: objawy i postęp
- Objawy zawału serca
- Niewydolność serca: objawy i postęp
- Klasyfikacja funkcjonalna w niewydolności serca
- Choroba zastawkowa serca
- Choroba tętnic obwodowych
- Udar mózgu i TIA
- Różnice w objawach u kobiet i mężczyzn
- Postęp choroby sercowo-naczyniowej
- Kiedy szukać pomocy medycznej
- Kolejne rozdziały
Choroba sercowo-naczyniowa: Objawy i postęp
Choroby sercowo-naczyniowe (CVD) są główną przyczyną zgonów na całym świecie, odpowiadając za około 32% wszystkich zgonów globalnie, w tym 17,9 miliona ludzi, z czego 85% zmarło z powodu zawału serca i udaru mózgu1. Objawy choroby sercowo-naczyniowej mogą się różnić w zależności od konkretnego schorzenia i często mogą być subtelne lub nawet nieobecne na wczesnych etapach rozwoju choroby. Zrozumienie objawów i postępu choroby sercowo-naczyniowej jest kluczowe dla wczesnego wykrycia i skutecznego leczenia2.
Typowe objawy choroby sercowo-naczyniowej
Objawy choroby sercowo-naczyniowej zależą od konkretnego typu schorzenia. Osoby starsze i kobiety mogą mieć bardziej subtelne objawy, jednakże nadal mogą cierpieć na poważną chorobę sercowo-naczyniową3. Do najczęstszych objawów należą:
- Ból w klatce piersiowej (dławica piersiowa), uczucie ucisku, ciężaru lub dyskomfortu45
- Duszność (dyspnea), zwłaszcza podczas aktywności67
- Zawroty głowy lub omdlenia8
- Zmęczenie lub wyczerpanie9
- Ból, drętwienie, osłabienie lub uczucie zimna w nogach lub ramionach, jeśli naczynia krwionośne w tych obszarach są zwężone10
- Ból w szyi, szczęce, gardle, górnej części brzucha lub plecach11
- Nieregularne bicie serca (palpitacje)12
- Obrzęk nóg, kostek i stóp13
Choroba wieńcowa: objawy i postęp
Choroba wieńcowa (CAD) jest najczęstszą postacią choroby sercowo-naczyniowej i często rozwija się przez wiele lat. Objawy wynikają z niedostatecznego przepływu krwi do serca14. Gdy tętnice wieńcowe stają się węższe, serce nie otrzymuje wystarczającej ilości bogatej w tlen krwi15. Typowe objawy to:
- Dławica piersiowa – uczucie ściskania, ucisku, ciężaru lub bólu w klatce piersiowej, najczęściej w środkowej lub lewej części16
- Uczucie, jakby ktoś stał na twojej klatce piersiowej17
- Ból promieniujący do ramion, szyi, pleców, szczęki lub zębów1819
- Duszność, zwłaszcza podczas aktywności fizycznej20
- Zmęczenie – gdy serce nie może pompować wystarczającej ilości krwi, możesz czuć się niezwykle zmęczony21
Warto zauważyć, że choroba wieńcowa często rozwija się bezobjawowo przez długi czas. U wielu osób pierwszym objawem może być zawał serca, dławica piersiowa, udar mózgu lub niewydolność serca22. Dlatego regularne badania kontrolne są tak ważne dla wczesnego wykrycia choroby23.
Objawy zawału serca
Całkowite zablokowanie tętnicy wieńcowej prowadzi do zawału serca. Klasyczne objawy zawału serca to24:
- Miażdżący ból w klatce piersiowej, opisywany jako ucisk, ściskanie lub ból25
- Ból promieniujący do barków, ramion, szyi, szczęki, zębów lub czasami górnej części brzucha26
- Zimne poty27
- Zmęczenie28
- Zgaga lub niestrawność29
- Nudności i wymioty30
- Duszność31
- Zawroty głowy lub nagłe oszołomienie32
Należy podkreślić, że wiele zawałów serca przebiega z minimalnymi objawami lub bez objawów i są wykrywane później podczas rutynowych badań33. U niektórych osób, zwłaszcza u kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę, objawy mogą wydawać się niezwiązane z zawałem serca, na przykład nudności lub bardzo krótki ból szyi lub pleców34.
Niewydolność serca: objawy i postęp
Niewydolność serca jest przewlekłym stanem, który pogarsza się z czasem. Występują cztery stadia niewydolności serca (A, B, C i D), od wysokiego ryzyka rozwoju niewydolności serca do zaawansowanej niewydolności serca35. Objawy niewydolności serca obejmują:
- Duszność, szczególnie podczas aktywności lub w nocy36
- Budzenie się z dusznością w nocy37
- Ból w klatce piersiowej38
- Kołatanie serca39
- Zmęczenie podczas aktywności40
- Obrzęk kostek, nóg i brzucha41
- Przyrost wagi42
- Potrzeba oddawania moczu w nocy podczas odpoczynku43
- Suchy, uporczywy kaszel44
- Uczucie pełności (wzdęcia) lub twardy brzuch45
- Utrata apetytu lub nudności46
Niestety, niewydolność serca zwykle pogarsza się z czasem. W miarę postępu choroby mogą pojawić się nowe lub nasilić istniejące objawy47. Celem leczenia jest zapobieganie przechodzeniu do kolejnych stadiów lub spowolnienie postępu niewydolności serca48.
Klasyfikacja funkcjonalna w niewydolności serca
Pracownicy służby zdrowia klasyfikują pacjentów z niewydolnością serca w stadium C i D według nasilenia objawów. Klasyfikacja Czynnościowa według New York Heart Association (NYHA) obejmuje49:
- Klasa II: Niewielkie ograniczenie aktywności fizycznej. Komfort w spoczynku. Zwykła aktywność fizyczna powoduje zmęczenie, kołatanie serca, duszność lub ból w klatce piersiowej50
- Klasa III: Znaczne ograniczenie aktywności fizycznej. Komfort w spoczynku. Aktywność mniejsza niż zwykła powoduje zmęczenie, kołatanie serca, duszność lub ból w klatce piersiowej51
- Klasa IV: Objawy niewydolności serca w spoczynku. Każda aktywność fizyczna powoduje dodatkowy dyskomfort52
Choroba zastawkowa serca
Objawy choroby zastawkowej serca zależą od tego, która zastawka nie funkcjonuje prawidłowo. Objawy mogą obejmować53:
- Ból w klatce piersiowej54
- Omdlenia lub stany przedomdleniowe55
- Zmęczenie56
- Nieregularne bicie serca57
- Duszność58
- Obrzęk stóp, kostek lub brzucha59
W łagodnych przypadkach choroby zastawkowej ludzie mogą nie mieć objawów przez lata, a następnie rozwinąć stopniowo więcej objawów podobnych do tych związanych z niewydolnością serca60.
Choroba tętnic obwodowych
Choroba tętnic obwodowych (PAD) wpływa na tętnice w kończynach dolnych, prowadząc do zmniejszonego przepływu krwi do nóg. Objawy obejmują61:
- Ból lub kurcze w jednym lub obu mięśniach łydki, które pojawiają się podczas chodzenia i ustępują w spoczynku – tzw. chromanie przestankowe62
- Ból lub skurcze nóg podczas chodzenia, które ustępują w spoczynku63
- Zmiany koloru skóry na nogach64
- Niegojące się owrzodzenia nóg65
- Chłodna lub czerwona skóra na nogach66
- Obrzęk nóg67
- Drętwienie twarzy lub kończyny68
- Trudności z mówieniem, widzeniem lub chodzeniem69
Depresja występuje często u osób z chorobą tętnic obwodowych, szczególnie u kobiet i osób starszych70.
Udar mózgu i TIA
Udar występuje, gdy naczynie krwionośne do mózgu jest zablokowane lub pęka, powodując typowo rozpoznawalne objawy wymagające natychmiastowej pomocy. Przejściowy atak niedokrwienny (TIA) jest podobny, ale przepływ krwi do mózgu jest tylko tymczasowo zakłócony71. Główne objawy udaru lub TIA można zapamiętać przy pomocy słowa FAST (Face-Arms-Speech-Time)72:
- Face (twarz) – twarz może opaść po jednej stronie, osoba może nie być w stanie się uśmiechnąć, lub jej usta lub oko mogą opaść73
- Arms (ramiona) – osoba może nie być w stanie podnieść obu ramion i utrzymać ich z powodu osłabienia lub drętwienia w jednym ramieniu74
- Speech (mowa) – mowa może być niewyraźna lub bełkotliwa, osoba może nie być w stanie mówić w ogóle lub może nie rozumieć, co się do niej mówi75
- Time (czas) – czas, aby natychmiast zadzwonić pod numer 999 (w Polsce 112 lub 999), jeśli zobaczysz którykolwiek z tych objawów76
Najczęstszym objawem udaru jest nagłe osłabienie twarzy, ramienia lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała. Inne objawy to nagłe pojawienie się: drętwienia twarzy, ramienia lub nogi, szczególnie po jednej stronie ciała; dezorientacji, trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy; trudności w widzeniu jednym lub oboma oczami; trudności w chodzeniu, zawrotów głowy i/lub utraty równowagi lub koordynacji; silnego bólu głowy bez znanej przyczyny; oraz omdleń lub utraty przytomności77.
Różnice w objawach u kobiet i mężczyzn
Istnieją ważne różnice w objawach między kobietami a mężczyznami78. Kobiety mogą doświadczać bardziej subtelnych objawów, które można łatwo przypisać innym schorzeniom, takim jak depresja, menopauza czy lęk79. Niektóre różnice obejmują:
- Kobiety częściej niż mężczyźni odczuwają duszność, nudności, wymioty oraz ból pleców lub szczęki podczas zawału serca80
- U kobiet z niewydolnością serca występuje szersza gama objawów, częściej występuje depresja i lęk oraz zgłaszają niższą jakość życia w porównaniu z mężczyznami z niewydolnością serca81
- Kobiety doświadczające udaru częściej niż mężczyźni mają inne, mniej znane objawy oprócz tych powszechnych82
- Badanie z 2016 roku wykazało, że kobiety częściej doświadczają objawów takich jak niepokój, niestrawność i zmęczenie podczas zawału serca, zamiast klasycznych objawów, takich jak ból w klatce piersiowej i mrowienie83
Postęp choroby sercowo-naczyniowej
Choroba sercowo-naczyniowa często rozwija się powoli i bezobjawowo przez dziesięciolecia84. Rozwój choroby może być przedstawiony w następujących etapach:
- Wczesne stadium: Często bezobjawowe, gdyż tętnice powiększają się we wszystkich miejscach występowania blaszki miażdżycowej, więc nie ma wpływu na przepływ krwi85. Wysokie ciśnienie krwi, które jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, może początkowo nie powodować żadnych objawów86.
- Postęp choroby: W miarę jak choroba postępuje, mogą pojawiać się objawy podczas wysiłku fizycznego lub stresu. Objawy często ustępują po odpoczynku i powracają, gdy jesteś aktywny lub zestresowany87.
- Zaawansowana choroba: Objawy mogą się nasilać w miarę postępu zwężenia tętnic. Może wymagać mniej aktywności, aby wywołać objawy, a okresy odpoczynku potrzebne do ich ustąpienia mogą się wydłużać8889.
- Poważne zdarzenie: Ostatecznie może dojść do poważnego zdarzenia, takiego jak zawał serca, udar mózgu lub niewydolność serca90. W około 66% przypadków u mężczyzn i 47% u kobiet pierwszym objawem miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej jest zawał serca lub nagła śmierć sercowa91.
Choroba sercowo-naczyniowa jest chorobą przewlekłą, która wymaga leczenia przez całe życie92. Choć nie można jej wyleczyć lub cofnąć, leki, zabiegi i zmiany stylu życia mogą złagodzić objawy93. Wczesne wykrycie choroby sercowo-naczyniowej jest kluczowe dla skutecznego leczenia94.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy natychmiast szukać pomocy medycznej (dzwonić pod numer 112 lub 999) w przypadku95:
Uzyskaj natychmiastową pomoc medyczną, jeśli zauważysz objawy udaru mózgu – czas jest kluczowy, aby zapobiec trwałemu uszkodzeniu mózgu99.
Choroba sercowo-naczyniowa jest łatwiejsza do leczenia, gdy zostanie wcześnie wykryta100. Dlatego ważne jest, aby obserwować objawy sercowe i skonsultować się z zespołem medycznym w przypadku jakichkolwiek wątpliwości101. Wiele osób żyje pełnym i aktywnym życiem z chorobą sercowo-naczyniową dzięki odpowiedniemu leczeniu102.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.