Choroba henocha-schönleina
Zapobieganie i profilaktyka

Choroba Henocha-Schönleina (HSP) to najczęstsze zapalenie naczyń małych u dzieci, charakteryzujące się wybroczynami, bólem brzucha, zapaleniem stawów oraz zajęciem nerek. Mimo że HSP ustępuje samoistnie u 94% dzieci i 89% dorosłych, powikłania nerkowe stanowią najpoważniejsze ryzyko długoterminowe, pojawiające się u mniej niż 2% dzieci. Rutynowe stosowanie glikokortykosteroidów, takich jak prednizon w dawce 1-2 mg/kg/dobę przez 14-28 dni, nie zapobiega rozwojowi choroby nerek i nie jest zalecane w profilaktyce powikłań nerkowych. Kluczowe jest regularne monitorowanie pacjentów poprzez pomiar ciśnienia tętniczego i badanie moczu co miesiąc przez pierwsze 6 miesięcy po rozpoznaniu, zwłaszcza przy początkowo prawidłowym badaniu moczu lub izolowanym krwiomoczu bez zespołu nerczycowego. Wczesne leczenie sterydami jest wskazane jedynie w ciężkich objawach pozanerkowych, które nie ustępują po leczeniu podtrzymującym i NLPZ.

Profilaktyka Choroby Henocha-Schönleina (HSP)

Choroba Henocha-Schönleina (HSP), znana również jako zapalenie naczyń związane z IgA, jest najczęstszym zapaleniem naczyń występującym u dzieci, choć może również dotyczyć dorosłych. Jest to zapalenie małych naczyń krwionośnych charakteryzujące się wyczuwalnymi wybroczynami, bólem brzucha, zapaleniem stawów lub bólami stawowymi oraz zajęciem nerek. Istotnym aspektem postępowania z pacjentami z HSP jest profilaktyka powikłań, szczególnie tych dotyczących nerek.12

Możliwość zapobiegania HSP

Należy zaznaczyć, że obecnie nie istnieją znane metody zapobiegania rozwojowi choroby Henocha-Schönleina. Rodzice nie mogą podjąć żadnych działań profilaktycznych, które zapobiegłyby zachorowaniu ich dzieci na HSP.34

Zapobieganie powikłaniom nerkowym w HSP

Powikłania nerkowe stanowią najpoważniejsze długoterminowe ryzyko w przebiegu choroby Henocha-Schönleina. Ponieważ HSP ustępuje samoistnie u 94% dzieci i 89% dorosłych, główną interwencją jest leczenie podtrzymujące. Jednak istotne jest zapobieganie rozwojowi ciężkiej choroby nerek, która pojawia się u mniej niż 2% dzieci z HSP.56

Rola glikokortykosteroidów w profilaktyce powikłań nerkowych

Wyniki badań naukowych dotyczące zastosowania kortykosteroidów w zapobieganiu uszkodzeniu nerek w przebiegu HSP są niejednoznaczne:

  • Systematyczne przeglądy i metaanalizy wykazały, że podawanie prednizonu we wczesnej fazie choroby nie zapobiega skutecznie rozwojowi choroby nerek.78
  • Przegląd Cochrane z 2015 roku potwierdził, że sterydoterpia nie pomaga w zapobieganiu chorobie nerek.7
  • Nie wykazano istotnej różnicy w ryzyku przetrwałej choroby nerek w dowolnym czasie po leczeniu u dzieci, którym podawano prednizon przez 14-28 dni w momencie wystąpienia HSP, w porównaniu z placebo lub leczeniem podtrzymującym.6

W związku z powyższym, obecnie nie zaleca się rutynowego stosowania prednizonu ani leków przeciwpłytkowych w celu zapobiegania chorobie nerek u pacjentów z HSP.79

Inne leki w profilaktyce powikłań nerkowych

Badania analizowały również skuteczność innych leków w zapobieganiu powikłaniom nerkowym:

  • Nie znaleziono dowodów na korzyści wynikające ze stosowania cyklofosfamidu u dzieci lub dorosłych z HSP i ciężką chorobą nerek.6
  • Choć heparyna wydawała się skuteczna, to potencjalnie niebezpieczna terapia nie jest uzasadniona w zapobieganiu poważnej chorobie nerek, gdy mniej niż 2% dzieci z HSP rozwija ciężką chorobę nerek.6

Monitorowanie pacjentów w profilaktyce powikłań

Kluczowym elementem profilaktyki wtórnej jest odpowiednie monitorowanie pacjentów z HSP w celu wczesnego wykrycia zajęcia nerek:10

  • Pomiar ciśnienia krwi i badanie moczu powinny być wykonywane w momencie zdiagnozowania HSP oraz podczas każdej kolejnej wizyty lekarskiej.10
  • Jeśli początkowe badanie moczu jest prawidłowe lub występuje izolowany krwiomocz (bez zespołu nerczycowego lub nefrotycznego), badanie moczu powinno być wykonywane co miesiąc przez pierwsze sześć miesięcy po rozpoznaniu HSP.510

Szczególne grupy pacjentów wymagające profilaktyki

Pacjenci z ciężkim przebiegiem pozanerkowym

Chociaż sterydoterapia nie jest zalecana w profilaktyce powikłań nerkowych, może być stosowana w leczeniu objawowym u pacjentów z ciężkimi objawami pozanerkowymi:

  • Wczesne leczenie prednizonem w dawce 1-2 mg/kg masy ciała dziennie przez dwa tygodnie zmniejsza nasilenie bólu stawów i brzucha u dzieci z HSP.5
  • Badania randomizowane wykazały, że objawy dotyczące stawów i brzucha ustępują 1,2 dnia szybciej u dzieci otrzymujących prednizon.7
  • Sterydoterapię należy stosować wyłącznie u pacjentów z silnym bólem, którzy nie reagują na leczenie podtrzymujące i NLPZ.7

Pacjenci z zajęciem nerek

Wczesne agresywne leczenie jest zalecane dla dzieci i dorosłych z ciężkim zajęciem nerek. Eksperci, opierając się na dowodach niskiej jakości i podobieństwach do pierwotnej nefropatii IgA, zalecają kortykosteroidy w leczeniu zajęcia nerek w HSP, aby zapobiec długoterminowemu uszkodzeniu nerek. Dawkę i czas trwania terapii należy starannie rozważyć w porozumieniu z nefrologiem dziecięcym.108

Pacjenci z czynnikami ryzyka długoterminowych powikłań

Badania kohortowe wskazują, że dziecięce zapalenie naczyń związane z IgA z zajęciem nerek (IgAVN) nie jest już uważane za łagodną chorobę. Białkomocz i krwiomocz mogą wiązać się z 15% ryzykiem, a połączenie zespołu nerczycowo-nefrotycznego może wiązać się z 50% ryzykiem progresji do schyłkowej niewydolności nerek (ESKD). Długoterminowe badania podkreślają znaczenie długoterminowej obserwacji wszystkich pacjentów w wieku dorosłym. Wszystkie kobiety z historią IgAVN wymagają ścisłej obserwacji podczas i po ciąży.9

Postępowanie z czynnikami wyzwalającymi w profilaktyce nawrotów

Jeśli zidentyfikowano konkretny czynnik, który mógł wywołać HSP (na przykład określony lek, który był przyjmowany), należy go odstawić, co może pomóc zapobiec nawrotom choroby.11

Nowoczesne podejście do profilaktyki powikłań nerkowych

Obecnie prowadzone są badania mające na celu opracowanie mniej inwazyjnych i przyjaznych dla użytkownika testów laboratoryjnych, które mogłyby służyć do przewidywania progresji zajęcia nerek w przebiegu HSP. Badania koncentrują się na roli genów oraz biomarkerów we krwi i moczu jako predyktorów progresji do ciężkiej dysfunkcji nerek.12

Ponadto, chociaż większe odkładanie się półksiężyców w biopsji nerki wiąże się z cięższymi objawami nerkowymi i gorszą odpowiedzią na leczenie, to kwestia, czy odsetek złogów półksiężycowych wiąże się z wyższym ryzykiem późnej niewydolności nerek, pozostaje kontrowersyjna. Rozpoczęcie leczenia dopiero po biopsji nerki prowadzi do opóźnionego postępowania. Dlatego istotne jest opracowanie mniej inwazyjnych metod diagnostycznych.12

Podsumowanie zaleceń profilaktycznych

  • Nie istnieją znane metody zapobiegania rozwojowi HSP.34
  • Rutynowe stosowanie glikokortykosteroidów nie jest zalecane w profilaktyce powikłań nerkowych u pacjentów z HSP.78
  • Regularne monitorowanie funkcji nerek (badanie moczu i pomiar ciśnienia krwi) przez co najmniej 6 miesięcy jest kluczowe dla wczesnego wykrycia zajęcia nerek.510
  • U pacjentów z już istniejącym zajęciem nerek, sterydoterapia może być rozważona w celu zapobiegania dalszemu uszkodzeniu, po konsultacji z nefrologiem.8
  • Kobiety z historią HSP wymagają szczególnej uwagi podczas ciąży i po niej.9
  • Niektóre dzieci mogą wymagać przyjmowania leków immunosupresyjnych, aby zapobiec poważnym powikłaniom w nerkach i jelitach.4

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl

Materiały źródłowe

  • #1 Interventions for preventing and treating kidney disease in Henoch-Schönlein Purpura (HSP) – PubMed
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26258874/
    Henoch-Schnlein purpura (HSP) is the most common vasculitis of childhood but may occur in adults. This small vessel vasculitis is characterised by palpable purpura, abdominal pain, arthritis or arthralgia and kidney involvement. […] To evaluate the benefits and harms of different agents (used singularly or in combination) compared with placebo, no treatment or any other agent for: (1) the prevention of severe kidney disease in patients with HSP without kidney disease at presentation; (2) the prevention of severe kidney disease in patients with HSP and minor kidney disease (microscopic haematuria, mild proteinuria) at presentation; (3) the treatment of established severe kidney disease (macroscopic haematuria, proteinuria, nephritic syndrome, nephrotic syndrome with or without acute kidney failure) in HSP; and (4) the prevention of recurrent episodes of HSP-associated kidney disease.
  • #2 Henoch-Schönlein Purpura (HSP): Symptoms and Treatment
    https://patient.info/allergies-blood-immune/henoch-schonlein-purpura-leaflet
    Henoch-Schönlein purpura (HSP) is a rare condition that is caused by inflammation of blood vessels (vasculitis). It particularly affects children. Blood vessels throughout the body are affected but HSP most often causes a skin rash, tummy (abdominal) pain and joint pains. […] Depending on the symptoms that develop, someone with Henoch-Schönlein purpura (HSP) may be admitted to hospital for monitoring. For most people, HSP will get better on its own and so no specific treatment is needed. However, there are a number of things that can help with the symptoms. For example: […] Steroid medication may be suggested if there are signs that the kidneys are becoming affected. Sometimes steroids are also suggested if other symptoms are severe (such as joint pains or tummy (abdominal) pain), or if boys develop scrotal pain and swelling.
  • #3
    https://www.singhealth.com.sg/patient-care/conditions-treatments/henoch-schonlein-purpura-hsp
    There is nothing that parents can do to prevent their children from getting HSP.
  • #4 Vasculitis in Children (Henoch-Schönlein Purpura): Causes & Treatment
    https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21086-vasculitis-in-children
    No, theres no known way to prevent IgA vasculitis. […] While IgAV is generally a rather mild illness that goes away on its own, it can also cause serious complications in the kidneys and bowels. Some children may need to take immunosuppressant medications to prevent these complications.
  • #5 Henoch-Schönlein Purpura | AAFP
    https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2009/1001/p697.html
    Early oral prednisone treatment at 1 to 2 mg per kg daily for two weeks reduces the intensity of joint and abdominal pain from Henoch-Schönlein purpura in children. […] Early prednisone treatment for Henoch-Schönlein purpura does not prevent renal disease, although it is effective in treating renal involvement and reduces the odds of developing persistent renal disease in children. […] Early prednisone treatment reduces the mean resolution time of abdominal pain from Henoch-Schönlein purpura in children. […] In patients with a normal initial urinalysis or with isolated hematuria, a monthly urinalysis should be continued for six months to detect signs of renal involvement. […] Because Henoch-Schönlein purpura spontaneously resolves in 94 percent of children and 89 percent of adults, supportive treatment is the primary intervention.
  • #6 Interventions for preventing and treating kidney disease in Henoch-Schönlein Purpura (HSP) – PubMed
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26258874/
    Eight studies evaluated therapy to prevent persistent kidney disease in HSP. There was no significant difference in the risk of persistent kidney disease any time after treatment (5 studies, 746 children: RR 0.74, 95% CI 0.42 to 1.32), or at one, three, six and 12 months in children given prednisone for 14 to 28 days at presentation of HSP compared with placebo or supportive treatment. […] From generally low quality evidence, we found no evidence of benefit from RCTs for the use of prednisone or antiplatelet agents to prevent persistent kidney disease in children with HSP. Though heparin appeared effective, this potentially dangerous therapy is not justified to prevent serious kidney disease when fewer than 2% of children with HSP develop severe kidney disease. […] No evidence of benefit has been found for cyclophosphamide treatment in children or adults with HSP and severe kidney disease.
  • #7 Henoch-Schönlein Purpura (IgA Vasculitis): Rapid Evidence Review | AAFP
    https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2020/0815/p229.html
    Systematic reviews have shown that steroids do not prevent complications and should not be used prophylactically. […] Do not prescribe prednisone or antiplatelet agents to prevent renal disease. […] A 2015 Cochrane review also concluded that steroids and cyclophosphamide do not help prevent renal disease. […] Randomized trials have shown that joint and abdominal symptoms resolve 1.2 days faster in children who receive prednisone, 1 to 2 mg per kg. […] Use steroids only in patients with severe pain who do not improve with supportive care and NSAIDs.
  • #8 Henoch-Schönlein purpura in children: Use of corticosteroids for prevention and treatment of renal disease – PubMed
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33334956/
    Henoch-Schnlein purpura is self-limiting in 94% of children, but permanent renal injury is reported in one-fifth of children with nephritic or nephrotic features. Corticosteroids have been considered as candidates for preventing and treating renal involvement in HSP. There is a moderate level of evidence to suggest corticosteroids are not effective in preventing renal involvement in HSP. […] However, based on low-level evidence and similarities with primary immunoglobulin A nephropathy, experts recommend corticosteroids in treating renal involvement in HSP to prevent long-term kidney injury. Dose and duration of therapy should be carefully considered in consultation with a pediatric nephrologist.
  • #9 Management of IgA vasculitis nephritis (Henoch-Schonlein purpura nephritis) in Children
    https://www.chikd.org/journal/view.php?year=2020&vol=24&spage=1
    Recent studies have failed to prove the efficacy of early glucocorticoid administration to avoid renal injury in these patients. No trial identified in updated literature reviews supports the use of drugs to prevent nephritis in all children with IgAV. […] The prognosis of IgAVN is better in children than in adults. […] The aforementioned cohort studies indicated that pediatric IgAVN is no longer considered a mild disease. Proteinuria and hematuria may be associated with a 15% risk and a combination of nephritic-nephrotic syndrome may be associated with a 50% risk of progression to ESKD. These long-term studies highlight the importance of long-term follow-up in all patients during adulthood. Notably, all women with a history of IgAVN require close observation during and after pregnancy.
  • #10 Henoch-Schönlein Purpura | AAFP
    https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2009/1001/p697.html
    Hospitalization may be required when adequate outpatient monitoring is unavailable or if dehydration, hemorrhage, or pain control require inpatient management. […] Early steroid treatment is most appropriate for children with renal involvement or severe extrarenal symptoms. […] A meta-analysis found that corticosteroid use in children with Henoch-Schönlein purpura reduced the mean time to resolution of abdominal pain and decreased the odds of developing persistent renal disease. […] Early aggressive therapy is recommended for children and adults with severe renal involvement. […] A blood pressure measurement and urinalysis should be performed at the time Henoch-Schönlein purpura is diagnosed and at each return physician office visit. […] If the initial urinalysis is normal, or if there is isolated hematuria (without nephritic or nephrotic syndrome), a monthly urinalysis should be performed for the first six months after the diagnosis of Henoch-Schönlein purpura.
  • #11 Henoch-Schönlein Purpura (HSP): Symptoms and Treatment
    https://patient.info/allergies-blood-immune/henoch-schonlein-purpura-leaflet
    In addition to this, if something is thought to have triggered HSP (for example, a specific medication that was being taken), this should be stopped. […] Other treatment will depend on whether complications develop. For example, if the kidneys become involved, referral to a kidney specialist for assessment and their advice about treatment may be advised. A kidney sample (biopsy) may be suggested to help give the specialist more information and guide them as to the best treatment. Treatment may include steroids and other medicines to help suppress the body’s defence (immune) system. Sometimes medication to lower blood pressure is needed if high blood pressure develops because of kidney involvement. […] Occasionally a process called plasma exchange is needed if the complications caused by HSP are very serious.
  • #12 Management of IgA vasculitis nephritis (Henoch-Schonlein purpura nephritis) in Children
    https://www.chikd.org/journal/view.php?year=2020&vol=24&spage=1
    The Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) group systematically reviewed the available literature and reported that compared with no therapy or supportive therapy, early treatment with corticosteroids (CS) did not significantly contribute or contributed only minimally to severe kidney disease (nephrotic-range proteinuria, hypertension, or reduced kidney function). […] A study investigating adults with IgAVN reported that greater crescent deposition was associated with more severe renal manifestations and a poorer treatment response; however, whether the percentage of crescent deposits is associated with a higher risk of late renal insufficiency remains controversial. […] Institution of treatment only after renal biopsy leads to delayed management. Therefore, establishing less invasive and user-friendly laboratory tests are essential. Studies have investigated the role of genes, as well as blood and urinary biomarkers as predictors of progression of IgAVN to severe renal dysfunction.