Cholestaza ciążowa
Leczenie
Cholestaza ciążowa (ICP) to schorzenie wątroby w ciąży, charakteryzujące się świądem i podwyższonym poziomem kwasów żółciowych we krwi. Leczeniem z wyboru jest kwas ursodeoksycholowy (UDCA), stosowany w dawce początkowej 300 mg 2x/dobę, z możliwością zwiększenia do 21 mg/kg/dobę (lub 450-1200 mg/dobę), co prowadzi do obniżenia stężenia kwasów żółciowych i złagodzenia świądu zwykle w ciągu 2-3 tygodni. UDCA poprawia funkcję wątroby, stabilizuje błony komórkowe i ułatwia transport kwasów żółciowych przez łożysko, nie wykazując negatywnego wpływu na płód. W przypadku braku odpowiedzi na UDCA rozważa się rifampicynę, cholestyraminę, S-adenozylometioninę lub leki przeciwhistaminowe. Suplementacja witaminy K jest wskazana przy zaburzeniach wchłaniania tłuszczów lub nieprawidłowym czasie protrombinowym, aby zapobiec krwawieniom wewnątrzczaszkowym u noworodka.
- Leczenie cholestazy ciążowej (Cholestasis of pregnancy Treatment, therapy)
- Leczenie farmakologiczne
- Leczenie alternatywne w przypadku oporności na UDCA
- Suplementacja witaminy K
- Monitorowanie matki i płodu
- Planowanie porodu
- Dodatkowe metody łagodzenia świądu
- Opieka po porodzie
- Antykoncepcja po cholestazy ciążowej
- Skuteczność leczenia cholestazy ciążowej
- Podsumowanie podejścia do leczenia cholestazy ciążowej
Leczenie cholestazy ciążowej (Cholestasis of pregnancy Treatment, therapy)
Cholestaza ciążowa (intrahepatic cholestasis of pregnancy, ICP) jest schorzeniem wątroby występującym w ciąży, charakteryzującym się świądem skóry oraz podwyższonym poziomem kwasów żółciowych we krwi. Leczenie cholestazy ciążowej koncentruje się na dwóch głównych celach: złagodzeniu świądu u matki oraz zapobieganiu powikłaniom u płodu. Poniżej przedstawiono kompleksowe podejście do terapii tego schorzenia.123
Leczenie farmakologiczne
Podstawową metodą leczenia farmakologicznego cholestazy ciążowej jest stosowanie kwasu ursodeoksycholowego (UDCA, ursodiol, Actigall, Urso, Urso Forte). Jest to lek pierwszego rzutu zalecany przez towarzystwa naukowe, w tym Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM).1234
Kwas ursodeoksycholowy działa poprzez:
- Obniżenie poziomu kwasów żółciowych we krwi45
- Poprawę funkcji wątroby6
- Zmniejszenie świądu78
- Zwiększenie wydzielania kwasów żółciowych9
- Stabilizację błony komórkowej, co umożliwia łatwiejszy transport kwasów żółciowych przez łożysko od płodu10
Dawkowanie UDCA zwykle rozpoczyna się od 300 mg dwa razy dziennie i może być zwiększane do 300 mg trzy razy dziennie aż do porodu. W przypadku braku poprawy objawów lub poziomu kwasów żółciowych, dawka może być zwiększana co tydzień lub dwa do maksymalnej dawki 21 mg/kg/dzień.4 Niektóre źródła podają dawkowanie 14-16 mg/kg/dzień (450-1200 mg) dziennie.11 Zwykle objawy matczyne ustępują w ciągu około dwóch tygodni, a poziom kwasów żółciowych obniża się w ciągu dwóch do trzech tygodni.412
UDCA jest dobrze tolerowany przez większość pacjentek. Najczęstsze działania niepożądane to nudności, wymioty i biegunka. Nie wykazano niekorzystnego wpływu na płód.4 Badania długoterminowe obejmujące 26 dzieci obserwowanych przez 12 lat nie wykazały żadnych długotrwałych następstw.8
Leczenie alternatywne w przypadku oporności na UDCA
Dla pacjentek, u których nie obserwuje się poprawy po zastosowaniu UDCA, dostępne są inne opcje terapeutyczne:13
- Rifampicyna – zwiększa detoksykację i wydzielanie kwasów żółciowych i może być stosowana jako uzupełnienie leczenia kwasem ursodeoksycholowym1314
- Cholestyramina – żywica wymieniająca aniony, która zmniejsza wchłanianie soli żółciowych w jelicie, zwiększając ich wydalanie z kałem. Może jednak prowadzić do niedoboru witaminy K1315
- S-adenosylo-L-metionina (SAMe) – często podawana w postaci dożylnej dwa razy dziennie, co czyni ją mniej atrakcyjną opcją w leczeniu cholestazy ciążowej. Jedno badanie wykazało, że UDCA jest skuteczniejszy niż SAMe w poprawie parametrów czynności wątroby, ale równie skuteczny w łagodzeniu świądu131617
- Leki przeciwhistaminowe – takie jak chlorfeniramina, są często stosowane w cholestazy ciążowej w celu złagodzenia świądu. Nie wpływają one na poziom kwasów żółciowych, ale mogą zmniejszyć odczucie świądu u niektórych kobiet1318
Suplementacja witaminy K
U kobiet z cholestazą ciążową może wystąpić zaburzenie wchłaniania witaminy K, co zwiększa ryzyko krwotoku (silnego krwawienia wewnętrznego). Suplementacja witaminą K może być zalecana przed porodem i ponownie po urodzeniu dziecka, aby zapobiec krwawieniom wewnątrzczaszkowym.21920
Wytyczne Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) zalecają suplementację witaminą K u matki tylko w przypadku zmniejszonego wchłaniania tłuszczów z diety i/lub dowodów na nieprawidłowy czas protrombinowy.21
Monitorowanie matki i płodu
Pacjentki z cholestazą ciążową wymagają ścisłego monitorowania zarówno matki, jak i płodu:11515
- Regularne badania funkcji wątroby (cotygodniowe)22
- Pomiar poziomu kwasów żółciowych (do cotygodniowych, w zależności od nasilenia choroby)22
- Badanie USG płodu w celu monitorowania wzrostu15
- Kardiotokografia do monitorowania stanu serca płodu15
- Testy bezstresowe i profil biofizyczny22
- Badania dopplerowskie tętnicy pępowinowej22
Pacjentki powinny być monitorowane pod kątem świądu przez całą ciążę, a leczenie UDCA powinno być rozpoczęte przy pierwszych objawach cholestazy ciążowej, nawet przed otrzymaniem wyników badań laboratoryjnych.22
Planowanie porodu
Czas i sposób porodu u pacjentek z cholestazą ciążową zależy od kilku czynników:1222
W przypadku pacjentek z poziomem kwasów żółciowych poniżej 100 μmol/L, zaleca się poród między 36 0/7 a 39 0/7 tygodniem ciąży, z wcześniejszym porodem w tym przedziale, jeśli poziom kwasów żółciowych osiągnie 40 μmol/L.923
Dla pacjentek z poziomem kwasów żółciowych równym lub wyższym niż 100 μmol/L, zaleca się poród w 36 0/7 tygodniu ciąży ze względu na zwiększone ryzyko martwego urodzenia.221017
Cholestaza ciążowa nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Zaleca się planowanie indukcji porodu i zakończenie ciąży przez poród drogami natury.17
W przypadkach, gdy potrzebny jest poród przed 37 tygodniem ciąży, można rozważyć podanie kortykosteroidów (betametazonu) w celu przyspieszenia dojrzewania płuc płodu.2419
Dodatkowe metody łagodzenia świądu
Oprócz głównego leczenia farmakologicznego, można zastosować dodatkowe metody łagodzenia świądu:2526
- Kremy nawilżające, szczególnie zawierające mentol2718
- Chłodne kąpiele lub przyłożenie chłodnego, mokrego materiału na swędzące obszary26
- Unikanie obcisłych ubrań lub ubrań wykonanych z wełny lub syntetycznych tkanin26
- Utrzymywanie paznokci w czystości, krótko i gładko przyciętych, aby zmniejszyć uszkodzenia skóry przy drapaniu26
- Lotion Sarna (z mentolem) może przynieść tymczasową ulgę25
Opieka po porodzie
Cholestaza ciążowa zwykle ustępuje w ciągu kilku dni po porodzie. Poziomy kwasów żółciowych wracają do normy po porodzie, a pacjentka może zaprzestać przyjmowania leków, gdy poziomy te wrócą do typowych wartości.2829
Zaleca się kontrolę poziomu kwasów żółciowych i funkcji wątroby około 6 tygodni po porodzie, aby potwierdzić ustąpienie choroby. Jeśli wyniki nadal są nieprawidłowe, pacjentka może zostać skierowana do specjalisty w celu dalszej diagnostyki.233031
Należy poinformować pacjentkę o zwiększonym ryzyku nawrotu choroby w kolejnych ciążach (szacowane na 60-90%).323310
Antykoncepcja po cholestazy ciążowej
Historia cholestazy ciążowej może zwiększać ryzyko nawrotu objawów przy stosowaniu antykoncepcji zawierającej estrogen, dlatego zwykle zaleca się inne metody antykoncepcji. Obejmują one środki antykoncepcyjne zawierające progestagen, wkładki wewnątrzmaciczne (IUD) lub metody barierowe, takie jak prezerwatywy lub diafragmy.3422
Wcześniej panował konsensus, że cholestaza ciążowa jest przeciwwskazaniem do stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych. Jednak niektórzy autorzy sugerują, że nowsze tabletki o niskiej dawce mogą być bezpiecznie stosowane pod warunkiem monitorowania wyników testów czynności wątroby i świadomości pacjentki o możliwym ryzyku nawrotu.22
Skuteczność leczenia cholestazy ciążowej
Metaanaliza wykazała, że pacjentki z cholestazą ciążową, które otrzymywały UDCA, miały lepsze wyniki niż te, które otrzymywały alternatywne leki. Pacjentki stosujące UDCA miały lepsze ustąpienie świądu, zmniejszenie poziomu enzymów wątrobowych i kwasów żółciowych oraz zmniejszoną częstość przedwczesnych porodów, zaburzeń u płodu, zespołu niewydolności oddechowej i potrzeby przyjęcia na oddział intensywnej terapii noworodków.4
Jednakże ostatnie badanie PITCHES podaje w wątpliwość skuteczność UDCA, sugerując, że chociaż może on pomóc w łagodzeniu objawów w łagodnych przypadkach, nie zmniejsza niekorzystnych wyników okołoporodowych. Badacze sugerują potrzebę badań z wykorzystaniem nowych leków.835
Metaanaliza obejmująca 26 badań z udziałem 2007 kobiet wykazała, że UDCA prawdopodobnie zmniejsza świąd (dowody o umiarkowanej pewności). Jednak wielkość efektu jest niewielka i dla wielu ciężarnych może nie być warta zachodu. Dowody na wpływ UDCA na martwe urodzenia lub zaburzenia u płodu są niejasne, głównie ze względu na ograniczenia w projektowaniu badań i nieprecyzyjne wyniki (dowody o bardzo niskiej pewności).36
Podsumowanie podejścia do leczenia cholestazy ciążowej
Kompleksowe leczenie cholestazy ciążowej obejmuje:337
- Leczenie farmakologiczne z zastosowaniem kwasu ursodeoksycholowego jako leku pierwszego rzutu
- Ścisłe monitorowanie matki i płodu za pomocą regularnych badań laboratoryjnych i obrazowych
- Planowanie odpowiedniego czasu porodu w zależności od nasilenia choroby i poziomu kwasów żółciowych
- Dodatkowe metody łagodzenia świądu dla poprawy komfortu matki
- Suplementację witaminą K w razie potrzeby
- Właściwą opiekę po porodzie z kontrolą ustąpienia objawów
- Poradnictwo w zakresie antykoncepcji i ryzyka nawrotu w kolejnych ciążach
Indywidualne podejście do każdej pacjentki z uwzględnieniem nasilenia objawów, wyników badań laboratoryjnych, wieku ciążowego i preferencji pacjentki jest kluczowe dla uzyskania optymalnych wyników leczenia cholestazy ciążowej.1017
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.