Bursitis
Epidemiologia
Zapalenie kaletki maziowej (bursitis) stanowi około 0,4% wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej, co odpowiada 400 przypadkom na 100 000 konsultacji. W USA rocznie dotyka około 3,2% populacji (8,7 mln osób), z częstością 32 przypadków na 1000 osób. Schorzenie występuje równomiernie u obu płci, jednak typy zapalenia kaletki różnią się pod względem płci i wieku: zapalenie kaletki krętarza większego i gęsiej stopki przeważa u kobiet (4:1), natomiast łokciowej i przedrzepkowej częściej u mężczyzn. Septyczne zapalenie kaletki maziowej stanowi około 33% wszystkich przypadków, z przewagą u mężczyzn (85%). Najczęstsze lokalizacje to kaletki podbarkowa, łokciowa, kulszowa, krętarzowa i przedrzepkowa, z częstością występowania np. 1,8/1000 pacjentów rocznie dla bólu krętarzowego oraz 29/100 000 osobolat dla aseptycznego zapalenia kaletki łokciowej. Czynniki ryzyka obejmują m.in. prace fizyczne, sportowców, choroby współistniejące (cukrzyca, choroby reumatologiczne), otyłość oraz zaburzenia biomechaniczne, takie jak koślawość kolan czy napięcie pasma biodrowo-piszczelowego.
Epidemiologia Bursitis
Zapalenie kaletki maziowej (bursitis) stanowi około 0,4% wszystkich wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej, co przekłada się na około 400 wizyt na 100 000 konsultacji lekarskich. W Stanach Zjednoczonych schorzenie to dotyka rocznie około 3,2% populacji, czyli około 8,7 miliona osób, z roczną częstością występowania szacowaną na 32 przypadki na 1000 osób.123
Pomimo powszechności tego schorzenia, dokładne dane epidemiologiczne dotyczące ogólnej częstości występowania zapalenia kaletki maziowej nie są w pełni poznane. Wynika to częściowo z faktu, że łagodniejsze przypadki często nie są zgłaszane do lekarza, a zapalenie kaletki maziowej bywa również błędnie diagnozowane jako zapalenie stawów.45
Rozkład płci w bursitis
Ogólnie rzecz biorąc, zapalenie kaletki maziowej dotyka w równym stopniu mężczyzn i kobiety. Istnieją jednak znaczące różnice w występowaniu poszczególnych typów tego schorzenia w zależności od płci:67
- Zapalenie kaletki maziowej krętarza większego (trochanteric bursitis) i zapalenie kaletki maziowej gęsiej stopki (pes anserine bursitis) występują częściej u kobiet, ze stosunkiem kobiet do mężczyzn wynoszącym około 4:18910
- Zapalenie kaletki maziowej łokciowej (olecranon bursitis) częściej dotyka mężczyzn, głównie z powodu większego udziału mężczyzn w zawodach wymagających pracy fizycznej (hydraulicy, ogrodnicy, mechanicy, pracownicy budowlani)1112
- Zapalenie kaletki maziowej przedrzepkowej (prepatellar bursitis) występuje częściej u mężczyzn1314
- Septyczne zapalenie kaletki maziowej występuje w około 85% przypadków u mężczyzn15
Rozkład wiekowy
Zapalenie kaletki maziowej może wystąpić u osób w każdym wieku, jednak częstość występowania wzrasta w określonych grupach wiekowych:16
- Najczęściej dotyka osoby w wieku 15-50 lat (szczególnie po osiągnięciu dojrzałości szkieletu)1718
- Zapalenie kaletki maziowej pourazowe występuje częściej u pacjentów powyżej 35 roku życia19
- Zapalenie kaletki maziowej krętarza większego najczęściej występuje u osób w wieku 40-60 lat, szczególnie u kobiet202122
- Zapalenie kaletki maziowej łokciowej najczęściej dotyka mężczyzn w wieku 30-60 lat232425
- Zapalenie kaletki maziowej podbarkowej częściej występuje u osób starszych z powodu wieloletniego zużycia prowadzącego do zwiększonej kompresji podbarkowej2627
- Osoby starsze są bardziej narażone na zapalenie kaletki maziowej ze względu na częstsze występowanie w tej grupie chorób współistniejących, takich jak choroba zwyrodnieniowa stawów28
Częstość występowania poszczególnych typów zapalenia kaletki maziowej
Najczęstsze lokalizacje zapalenia kaletki maziowej to okolice kaletki podbarkowej, łokciowej, kulszowej, krętarzowej i przedrzepkowej.29 Poniżej przedstawiono dane dotyczące częstości występowania poszczególnych typów:
Zapalenie kaletki maziowej krętarza większego
- Częstość występowania bólu krętarzowego w podstawowej opiece zdrowotnej wynosi 1,8 na 1000 pacjentów rocznie303132
- Częstość występowania jednostronnego zespołu bólowego krętarza większego (GTPS) wynosi 15,0% u kobiet i 8,5% u mężczyzn, a obustronnego GTPS 6,6% u kobiet i 1,9% u mężczyzn33
- W praktyce medycyny sportowej częstość występowania zapalenia kaletki maziowej krętarza większego oszacowano na 560 przypadków na 100 000 pacjentów34
Zapalenie kaletki maziowej łokciowej
- Częstość występowania aseptycznego zapalenia kaletki maziowej łokciowej szacuje się na 29 przypadków na 100 000 osobolat35
- Częstość występowania septycznego zapalenia kaletki maziowej łokciowej szacuje się na 10 przypadków na 100 000 osób rocznie36
- Niektóre badania wskazują na częstość występowania zapalenia kaletki maziowej łokciowej na poziomie około 1 na 10 000 osób37
- Dwie trzecie przypadków zapalenia kaletki maziowej łokciowej ma charakter nieinfekcyjny38
Zapalenie kaletki maziowej przedrzepkowej
- Uważa się, że roczna częstość występowania zapalenia kaletki maziowej przedrzepkowej wynosi 1 na 10 000 osób39
- Około 30% przypadków zapalenia kaletki maziowej przedrzepkowej ma charakter septyczny40
Septyczne zapalenie kaletki maziowej
- Septyczne zapalenie kaletki maziowej stanowi około jednej trzeciej wszystkich przypadków zapalenia kaletki maziowej41
- Częstość występowania septycznego zapalenia kaletki maziowej łokciowej i przedrzepkowej szacuje się na 10 do 100 przypadków na 100 000 przyjęć do szpitala42
Inne typy zapalenia kaletki maziowej
- Zapalenie kaletki maziowej kulszowej jest rzadko spotykane i rzadko rozpoznawane43
- Zapalenie kaletki maziowej więzadła pobocznego przyśrodkowego jest niezwykle rzadkie, jeśli występuje samodzielnie44
Czynniki ryzyka i grupy szczególnie narażone
Istnieje kilka grup populacyjnych i czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia kaletki maziowej:4546
Aktywność fizyczna i zawodowa
- Sportowcy – częstość występowania zapalenia kaletki maziowej jest wyższa u sportowców, osiągając poziom nawet 10% u biegaczy47
- Osoby wykonujące prace wymagające powtarzalnych ruchów nad głową (np. zawodnicy rzucający oszczepem, baseballiści, krykieciści)4849
- Osoby wykonujące zawody wymagające częstego klękania lub narażające na bezpośredni nacisk na kolana (np. hydraulicy, układacze dywanów, ogrodnicy, dekarze)5051
- Osoby wykonujące zawody narażające na urazy lub nacisk na łokcie (np. ogrodnicy, mechanicy, hydraulicy, dekarze, układacze dywanów, studenci i pracownicy biurowi)52
- Osoby pracujące w technicznych zawodach wymagających czołgania się w wąskich przestrzeniach i opierania się na łokciach53
Choroby współistniejące
- Pacjenci z obniżoną odpornością (np. z cukrzycą, chorobami reumatologicznymi, alkoholizmem lub HIV) są bardziej narażeni na septyczne zapalenie kaletki maziowej5455
- Osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów – zwiększone ryzyko dotyczy szczególnie zapalenia kaletki maziowej gęsiej stopki565758
- Osoby z bólami dolnej części pleców59
- Osoby otyłe60616263
- Pacjenci z zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak cukrzyca646566
- Pacjenci z nefropatią mocznicową lub poddawani długotrwałej hemodializie6768
- Osoby z autoimmunologicznymi chorobami układu mięśniowo-szkieletowego (np. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, twardzina, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa)69
Czynniki anatomiczne
- Zaburzenia chodu (np. spowodowane nierównością długości kończyn lub zaburzeniami stawu krzyżowo-biodrowego)70
- Koślawość kolan (valgus knee deformity)71
- Napięcie pasma biodrowo-piszczelowego7273
- U kobiet – wyższy kąt Q (kątowy mięśnia czworogłowego uda), powodujący większe napięcie pasma biodrowo-piszczelowego i obciążenie kaletki maziowej podczas powtarzalnych ruchów74
Przypadki szczególne zapalenia kaletki maziowej
Zapalenie kaletki maziowej związane ze szczepieniami
W 2012 roku Instytut Medycyny poinformował, że wstrzyknięcie szczepionki może powodować zapalenie kaletki maziowej naramiennej (deltoid bursitis), rodzaj urazu barku, który może obejmować silny stan zapalny i ból. Badanie przeprowadzone na danych z sezonu grypowego 2016-2017 wykazało, że wśród 2,9 miliona osób, które otrzymały szczepionkę przeciw grypie, zidentyfikowano 16 przypadków zapalenia kaletki maziowej, które rozpoczęły się w ciągu dwóch dni od szczepienia. Oznacza to, że występowały dodatkowe 2,5 przypadku zapalenia kaletki maziowej na milion osób zaszczepionych przeciwko grypie.75
Rokowania i przebieg kliniczny
Śmiertelność u pacjentów z zapaleniem kaletki maziowej jest bardzo niska. Rokowanie jest dobre, przy czym zdecydowana większość pacjentów jest leczona ambulatoryjnie.76
Prospektywne badanie 60 pacjentów z zapaleniem kaletki maziowej krętarza większego wykazało, że gorsze wyniki kliniczne były skorelowane z otyłością, paleniem tytoniu, stresem emocjonalnym, fibromialgią i niedoczynnością tarczycy. Z kolei lepsza ogólna funkcja fizyczna była związana z mniejszą liczbą infiltracji kortykosteroidów, krótszym czasem między wystąpieniem objawów a operacją, niepaleniem tytoniu i brakiem wcześniejszego zespolenia lędźwiowo-krzyżowego.77
W przypadku zapalenia kaletki maziowej łokciowej, wczesne rozpoznanie i dokładna diagnoza z szybkim leczeniem mogą przyspieszyć powrót do zdrowia, ponieważ zapobieganie nawrotom jest najlepszym leczeniem. Po wystąpieniu epizodu nawroty mogą być częstsze i wymagać mniejszego urazu do ich wywołania. Gorsze rokowanie obserwuje się u pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi i opóźnieniem w poszukiwaniu pomocy medycznej.78
Zapalenie kaletki maziowej podbarkowej jest zwykle leczone zachowawczo, poprzez modyfikację aktywności, fizjoterapię, niesteroidowe leki przeciwzapalne i iniekcje kortykosteroidów, a większość pacjentów reaguje na terapię zachowawczą.79
Nieinfekcyjne zapalenie kaletki maziowej łokciowej dobrze reaguje na 1-2 aspiracje stawu.80
Profilaktyka i nadzór
Działania profilaktyczne pierwotne obejmują unikanie czynności, które wywierają bezpośredni nacisk lub siły ścinające na wyrostki kostne (np. wyrostek łokciowy) oraz zapobieganie modyfikowalnym czynnikom ryzyka.81
Ocena ergonomiczna ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu nawrotom urazów w zawodach wymagających powtarzalnego ucisku lub obciążenia wyrostków kostnych.82
W przypadku zapalenia kaletki maziowej naramiennej związanego ze szczepieniami, CDC kontynuuje monitorowanie częstości występowania zapalenia kaletki maziowej i innych urazów barku po szczepieniu oraz koncentruje się na odpowiednich programach szkoleniowych i edukacyjnych. Właściwa technika podawania jest ważna dla zapobiegania urazom barku.83
Ze względu na związek zapalenia kaletki maziowej z warunkami pogodowymi, osoby mieszkające w obszarach o zmiennych warunkach pogodowych (od gorących lat do chłodnych zim) mogą być bardziej narażone na zaostrzenie stanu zapalnego, co podkreśla potrzebę czujnego zarządzania bólem dostosowanego do unikalnych wyzwań środowiskowych.84
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.