Brodawki i kurzajki
Epidemiologia
Brodawki i kurzajki, wywołane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), są powszechnymi zmianami skórnymi, z częstością występowania w populacji ogólnej na poziomie 7-12%, a u dzieci szkolnych wzrastającą do 10-20%. Kurzajki podeszwowe mają roczną zapadalność około 14%. Częstość występowania jest wyższa u osób rasy białej oraz u pacjentów z obniżoną odpornością, zwłaszcza z zaburzeniami odporności komórkowej (np. HIV, immunosupresja po przeszczepach). Czynniki ryzyka obejmują wcześniejsze zakażenie, bliski kontakt z osobą zakażoną oraz ekspozycję na ciepłe i wilgotne środowiska, takie jak baseny czy szatnie. Okres inkubacji wynosi zwykle 2-6 miesięcy, ale może trwać do 12 miesięcy. Samoistna remisja u dzieci następuje u około 66% w ciągu 2 lat, natomiast u dorosłych przebiega wolniej i jest mniej prawdopodobna. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym i dermoskopii, a potwierdzenie obecności HPV możliwe jest przez hybrydyzację in situ.
Epidemiologia brodawek i kurzajek
Brodawki i kurzajki są powszechnymi zmianami skórnymi wywołanymi przez wirusa brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus – HPV). Według danych epidemiologicznych, brodawki dotykają około 7-12% ogólnej populacji123. W przypadku dzieci w wieku szkolnym, częstość występowania wzrasta do 10-20%45. Kurzajki podeszwowe (verrucae plantaris) wykazują roczną zapadalność na poziomie 14% w populacji ogólnej67.
Wiek jako czynnik wpływający
Brodawki mogą występować w każdym wieku, jednak ich częstość występowania zmienia się w zależności od grupy wiekowej8. Są one rzadkie u niemowląt i małych dzieci, ale ich częstość wzrasta wraz z wiekiem dzieci szkolnych i osiąga szczyt w wieku 12-16 lat910. Badanie przekrojowe przeprowadzone wśród 1465 dzieci w wieku od 4 do 15 lat w czterech holenderskich szkołach wykazało ogólną częstość występowania na poziomie 33%, przy czym większość dzieci miała tylko jedną lub dwie zmiany, bez predylekcji płciowej11. W tym samym badaniu wykazano 15% częstość występowania u czteroletnich dzieci, która znacząco wzrastała do 44% u jedenastolatków12.
Dane dotyczące częstości występowania u starszych dzieci i młodych dorosłych są rzadsze, ale jedno badanie przeprowadzone na ponad 15 000 chińskich studentów sugerowało częstość występowania na poziomie około 1,4%1314. W populacji osób dorosłych, około 2% corocznie szuka pomocy medycznej z powodu kurzajek podeszwowych, podczas gdy wśród dzieci odsetek ten wynosi 6%15.
Różnice demograficzne
Brodawki występują dwa razy częściej u osób rasy białej niż u osób rasy czarnej lub azjatyckiej1617. Ogniskowy przerost nabłonka (choroba Hecka) jest bardziej rozpowszechniony wśród Inuitów i rdzennych Amerykanów18. W niektórych badaniach zaobserwowano, że częstość występowania kurzajek podeszwowych różni się w zależności od regionu geograficznego – szacuje się, że tylko 0,84% populacji Stanów Zjednoczonych ma kurzajki podeszwowe, podczas gdy 12,9% populacji rosyjskiej ma kurzajki podeszwowe1920.
Badanie przeprowadzone na chińskich studentach wykazało, że częstość występowania brodawek była znacząco wyższa u mężczyzn niż u kobiet (2,0% vs. 0,9%, P≤0,0001) oraz u studentów z obszarów wiejskich w porównaniu do tych z obszarów miejskich (1,7% vs. 1,3%, P=0,03)21. Częstość występowania miała również tendencję do negatywnego związku z poziomem wykształcenia matki i ojca22.
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Istnieje kilka dobrze zidentyfikowanych czynników ryzyka rozwoju brodawek i kurzajek. Dwa najważniejsze to: (1) posiadanie wcześniej istniejącej brodawki oraz (2) bliski kontakt z osobą, która ma brodawkę2324.
Grupy zawodowe i związane z aktywnościami
Brodawki są częstsze wśród osób wykonujących określone zawody, takie jak osoby zajmujące się obróbką mięsa, drobiu i ryb252627. Sportowcy również wykazują wyższe wskaźniki występowania brodawek, w tym kurzajek podeszwowych, w porównaniu do populacji ogólnej2829. Dotyczy to zwłaszcza sportów, w których treningi odbywają się boso, np. gimnastyka30.
Osoby regularnie korzystające z basenów i wspólnych przestrzeni do mycia/przebierania się są bardziej narażone na kurzajki podeszwowe313233. Wirus HPV ma tendencję do rozwoju w ciepłych i wilgotnych środowiskach, dlatego miejsca takie jak podłogi prysznicowe, szatnie i publiczne baseny są idealnymi miejscami do transmisji34.
Immunosupresja i choroby współistniejące
Brodawki są częstsze wśród osób z obniżoną odpornością3536. Pacjenci z immunosupresją, szczególnie ci z zaburzeniami odporności komórkowej (np. zakażenie HIV, po przeszczepie narządów lub stosujący leki immunosupresyjne), wykazują wyższe wskaźniki występowania kurzajek podeszwowych, a także zwiększoną ciężkość i czas trwania zmian373839.
Do stanów predysponujących do rozległego lub opornego na leczenie zakażenia należy atopowe zapalenie skóry oraz stany związane ze zmniejszoną odpornością komórkową404142.
Interesujące jest, że obecność kurzajek w grupie dzieci z chorobami reumatologicznymi nie wykazała częstości występowania wyższej niż częstość u zdrowych dzieci, nawet jeśli większość z nich przyjmowała leki modyfikujące odporność. Zmiany u tych pacjentów nie były ani bardziej liczne, ani atypowe w porównaniu z innymi dziećmi43.
Transmisja i patofizjologia
Brodawki i kurzajki są wywoływane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), dwuniciowy wirus DNA44. Istnieje ponad 150 podtypów HPV4546, a najczęstsze typy HPV infekujące skórę to typy 1, 2, 3, 4, 10, 27, 29 i 5747.
Drogi zakażenia
Zakażenie HPV następuje przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą lub autoinokulację4849. Mikrourazy i miejsca urazu predysponują pacjentów do inokulacji50. Jeśli brodawka jest drapana lub skubana, brodawka może rozwinąć się pod paznokciem (brodawka podpaznokciowa) lub wirus może rozprzestrzenić się na inny obszar skóry51.
Rezerwuarem HPV wydają się być osoby z klinicznym lub subklinicznym zakażeniem52. Kurzajki podeszwowe mają bardzo wysokie obciążenie wirusowe, co zwiększa tempo uwalniania wirusa i prawdopodobieństwo zanieczyszczenia sąsiednich powierzchni ciała, nieożywionych powierzchni wspólnych lub bliskich kontaktów5354.
HPV może przetrwać miesiące, a nawet lata na powierzchniach. Zakażenie często wymaga bezpośredniego kontaktu z cząstkami wirusa55. Okres inkubacji wynosi zwykle od dwóch do sześciu miesięcy5657, ale może trwać nawet do dwunastu miesięcy, w zależności od ilości wprowadzonego wirusa5859.
Samoistna regresja i nawroty
Samoistna remisja brodawek występuje u dwóch trzecich dzieci w ciągu dwóch lat; samoistne ustąpienie u dorosłych ma tendencję do wolniejszego przebiegu i może trwać do kilku lat lub dłużej60. U zdrowych osób większość brodawek ustępuje samoistnie (30% w ciągu 6 miesięcy i 60% w ciągu 1 roku)61.
W badaniu przeprowadzonym na chińskich studentach zaobserwowano, że nieco ponad połowa pacjentów doświadczyła samoistnego ustąpienia brodawek w ciągu dwóch lat po początkowym badaniu62. Wskaźnik samoistnego ustąpienia w ciągu 1 i 2 lat wynosił odpowiednio mniej niż jedna trzecia i nieco ponad połowa pacjentów, co sugeruje mniejsze prawdopodobieństwo samoistnego ustąpienia brodawek u młodych dorosłych w porównaniu z dziećmi63.
Brodawki u pacjentów z nietkniętą odpornością komórkową mają największe prawdopodobieństwo ustąpienia bez terapii64. Nawroty są jednak powszechne6566. U pacjentów z immunosupresją brodawki są uporczywe, rozległe i mogą mieć potencjał onkogenny67.
Metody nadzoru i diagnostyka
Diagnoza brodawek i kurzajek zazwyczaj opiera się na wyglądzie klinicznym; biopsja jest rzadko potrzebna68. Brodawki mają zazwyczaj szorstką, suchą, nakrapianą powierzchnię69.
Metody diagnostyczne
Dermoskopia pomaga w wizualizacji naczyń włosowatych brodawki wirusowej i może odróżnić inne brodawkowate zmiany, takie jak rogowacenie łojotokowe70. Obecność DNA HPV i określonych typów HPV można określić na rozmazach i bioptatach zmian za pomocą hybrydyzacji in situ71.
Nadzór i kontrola
Ze względu na wysoką częstość występowania brodawek i kurzajek, nadzór nad nimi jest ważny dla zdrowia publicznego. W Anglii i Walii prawie dwa miliony osób co roku odwiedza lekarza pierwszego kontaktu w celu leczenia brodawek skórnych, co kosztuje co najmniej 40 milionów funtów rocznie72.
Szczepionki przeciwko HPV chronią przed niektórymi typami HPV, które powodują brodawki i raka73. Dzięki Programowi Badań Przesiewowych NHS, tysiące mniej kobiet w Wielkiej Brytanii każdego roku traci życie z powodu raka szyjki macicy – problem, który pilnie wymaga rozwiązania w krajach o niższym i średnim dochodzie74.
Obiecujące wczesne wyniki ze Szkocji, Australii i Danii pokazują, że u mniejszej liczby zaszczepionych kobiet wykrywa się nieprawidłowe komórki szyjki macicy (które mogą przekształcić się w raka) podczas badań przesiewowych szyjki macicy w porównaniu do kobiet niezaszczepionych75.
Badania kliniczne i leczenie
Przegląd systematyczny Cochrane ocenił skutki różnych miejscowych metod leczenia skórnych, nie-genitalnych brodawek i podkreślił znaczną niepewność co do optymalnego leczenia76. Nieliczne kontrolowane badania badały opcje leczenia opornych kurzajek podeszwowych, a wiele z nich wiąże się z działaniami niepożądanymi77.
Kwas salicylowy jest jedynym leczeniem zatwierdzonym przez FDA i dlatego jest standardowym leczeniem pierwszego rzutu brodawek78. W przypadku pacjentów pediatrycznych, alternatywy miejscowe są zazwyczaj lepiej tolerowane i dlatego preferowane są w stosunku do wstrzykiwanych zabiegów ze względu na zmniejszony ból79.
Nie ma uniwersalnie skutecznego leczenia w eliminacji brodawek wirusowych80. Leczenie może nie być wymagane we wszystkich przypadkach, ponieważ większość brodawek ustępuje samoistnie, zwłaszcza u dzieci81. Zabiegi nie zabijają wirusa, ale działają poprzez usuwanie skóry zawierającej wirusa82.
Retrospektywne badanie 45 uczestników wykazało, że kurzajki podeszwowe mogą ustąpić po dwóch do trzech sesjach terapii mikrofalowej, co może być bardziej skuteczne w młodszych populacjach83. Analiza wykazała również, że ustąpienie zmiany jest związane z młodszym wiekiem, co jest zgodne z istniejącymi badaniami, gdzie zarówno naturalne ustąpienie, jak i terapeutyczne wskaźniki wyleczenia kurzajek podeszwowych w szeregu różnych terapii są wyższe w młodszych populacjach84.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.