Arytmia serca
Epidemiologia
Arytmie serca, w tym migotanie przedsionków (AF), stanowią istotny problem zdrowia publicznego z częstością występowania w populacji ogólnej od 1,5% do 5%. Migotanie przedsionków jest najczęstszą formą arytmii, dotykającą ponad 59 milionów osób na świecie w 2019 roku, z prognozowanym wzrostem do 15,9 miliona w Ameryce do 2050 roku i 17,9 miliona w Europie do 2060 roku. Częstość AF rośnie wraz z wiekiem: 0,1% u osób <55 lat, 3,8% u ≥60 lat i 10% u ≥80 lat. Czynniki ryzyka obejmują nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, cukrzycę, chorobę niedokrwienną serca, wady zastawkowe, kardiomiopatie oraz otyłość (odpowiedzialną za 17,9% przypadków AF). W krajach o niskim i średnim dochodzie częstość AF jest niższa (0,03-1,25%), ale pacjenci są młodsi i częściej mają niewydolność serca. Arytmie komorowe odpowiadają za około 300 000 zgonów rocznie w USA, a ich częstość wzrasta z wiekiem. W populacji onkologicznej częstość AF wynosi 5-16%, a arytmie komorowe są rzadsze, lecz bardziej niebezpieczne.
- Epidemiologia arytmii serca
- Migotanie przedsionków – globalne obciążenie
- Czynniki demograficzne migotania przedsionków
- Czynniki ryzyka arytmii serca
- Arytmie w krajach o niskim i średnim dochodzie
- Arytmie w Afryce Subsaharyjskiej
- Obciążenie ekonomiczne arytmii
- Arytmie komorowe – epidemiologia
- Nadzór i monitorowanie arytmii
- Znaczenie kliniczne arytmii
Epidemiologia arytmii serca
Arytmia serca obejmuje szeroki zakres zaburzeń rytmu i częstości akcji serca, stanowiąc istotny problem epidemiologiczny i zdrowia publicznego. Szacuje się, że w populacji ogólnej częstość występowania arytmii wynosi od 1,5% do 5%, przy czym migotanie przedsionków (AF) jest najczęstszą postacią zaburzeń rytmu serca.1 Arytmie mogą występować bezobjawowo lub napadowo, co utrudnia określenie ich rzeczywistej częstości występowania, jednak ich obecność wiąże się z wyższą chorobowością i śmiertelnością.2
Migotanie przedsionków – globalne obciążenie
Migotanie przedsionków jest najczęstszą utrwaloną arytmią w praktyce klinicznej.34 Badanie Global Burden of Disease (GBD) z 2019 roku wykazało, że ponad 59 milionów osób na świecie żyło z migotaniem przedsionków, co stanowi znaczny wzrost w porównaniu z 33,5 milionami w 2010 roku.5 Rzeczywista częstość występowania migotania przedsionków jest prawdopodobnie jeszcze wyższa, ponieważ wiele osób ma niezdiagnozowane AF do czasu wystąpienia objawów lub udaru niedokrwiennego.6
Według projekcji, częstość występowania migotania przedsionków wzrośnie do 15,9 miliona w 2050 roku w Ameryce i 17,9 miliona w 2060 roku w Europie.7 W Stanach Zjednoczonych oszacowano, że 12,1 miliona osób będzie miało migotanie przedsionków do 2030 roku.8 Ten wzrost wynika zarówno z wydłużenia średniej długości życia, jak i zwiększonej dostępności urządzeń do rejestracji rytmu serca oraz wzrostu świadomości na temat tej arytmii.9
Czynniki demograficzne migotania przedsionków
Częstość występowania migotania przedsionków znacząco wzrasta z wiekiem. Zaburzenie to dotyczy 0,1% osób poniżej 55 roku życia, 3,8% osób w wieku 60 lat lub starszych oraz 10% osób w wieku 80 lat lub starszych.10 W Kanadzie częstość występowania AF wynosi 1,0% u osób do 50 roku życia, wzrasta do 4% w wieku 65 lat i do 12% u osób powyżej 80 roku życia.11
Migotanie przedsionków częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet we wszystkich grupach wiekowych, co może być częściowo związane z różnicami w średnim wzroście między płciami.12 Badania wykazują również różnice rasowe, przy czym AF wydaje się być częstsze u osób rasy białej (30-40% ogólnego ryzyka w ciągu życia) niż u osób rasy czarnej (20%) czy pochodzenia chińskiego (około 15%).13
Różnice geograficzne w częstości występowania AF są również znaczące. Najwyższą częstość występowania odnotowano w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i częściach Europy, podczas gdy najniższą w Afryce i na Bliskim Wschodzie.14 Niedawne badania przeprowadzone w populacji europejskiej wykazały, że częstość występowania AF w ogólnej populacji dorosłych jest ponad dwukrotnie wyższa niż zaledwie dekadę wcześniej, wahając się od 1,9% we Włoszech, Islandii i Anglii do 2,3% w Niemczech i 2,9% w Szwecji.15
Czynniki ryzyka arytmii serca
Choć w 10-15% przypadków migotanie przedsionków występuje bez współistniejących chorób, często wiąże się z innymi schorzeniami sercowo-naczyniowymi, w tym:16
- Nadciśnieniem tętniczym
- Niewydolnością serca
- Chorobą serca związaną z cukrzycą
- Chorobą niedokrwienną serca
- Wadami zastawkowymi
- Kardiomiopatiami (rozstrzeniową, przerostową, restrykcyjną i wrodzoną)
Badanie Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) sugeruje, że zmniejszona funkcja nerek i obecność albuminurii są silnie powiązane z migotaniem przedsionków.18 Ponadto otyłość jest obecnie drugim najważniejszym czynnikiem ryzyka migotania przedsionków po nadciśnieniu tętniczym i wraz z nadwagą odpowiada za 17,9% wszystkich przypadków AF w badaniu ARIC.19
W przypadku arytmii komorowych, zaawansowana choroba serca zwiększa ryzyko ich wystąpienia, szczególnie u osób starszych. Czynniki takie jak wywiad rodzinny, warianty genetyczne, choroby serca, a nawet niektóre leki mogą wpływać na rozwój arytmii komorowych.20
Arytmie w krajach o niskim i średnim dochodzie
Dane dotyczące epidemiologii i leczenia arytmii serca w krajach o niskim i średnim dochodzie (LMICs) są ograniczone. Przegląd systematyczny badań epidemiologicznych AF w tych krajach wykazał częstość występowania na poziomie 0,03-1,25% w populacji ogólnej oraz 0,67-5,6% u osób powyżej 70 roku życia.21
Pacjenci z migotaniem przedsionków w krajach o niskim i średnim dochodzie są zazwyczaj młodsi w momencie rozpoznania i częściej mają niewydolność serca w porównaniu do pacjentów z krajów o wysokim dochodzie. Ponadto, częstość występowania udaru mózgu u tych pacjentów wynosi 10-27%, z poważnymi i wyniszczającymi objawami, a prawdopodobieństwo otrzymania leczenia zgodnego z wytycznymi jest mniejsze.22
Światowa Federacja Serca (WHF) identyfikuje trzy główne obszary luk w opiece nad pacjentami z AF w krajach o niskim i średnim dochodzie:23
- Niewystarczające badania przesiewowe w kierunku AF wśród osób z grupy wysokiego ryzyka
- Niski wskaźnik rozpoczynania leczenia przeciwzakrzepowego
- Brak danych dotyczących AF specyficznych dla danego kraju, które pozwoliłyby dostosować interwencje
Arytmie w Afryce Subsaharyjskiej
W Afryce Subsaharyjskiej częstość występowania migotania przedsionków/trzepotania przedsionków (AF/AFL) wynosi 16-22% u pacjentów z niewydolnością serca, 10-28% u pacjentów z reumatyczną chorobą serca, 3-7% u pacjentów przyjmowanych na kardiologię, ale tylko 1% w populacji ogólnej.25
Epidemiologia nagłego zatrzymania krążenia/nagłej śmierci sercowej jest słabiej scharakteryzowana w tym regionie. Najczęstszym podstawowym rytmem zatrzymania krążenia jest asystolia, następnie aktywność elektryczna bez tętna (PEA), a dopiero później częstoskurcz komorowy/migotanie komór (VT/VF).26
Obserwuje się alarmujący brak świadomości dotyczącej resuscytacji krążeniowo-oddechowej (CPR) wśród populacji Afryki Subsaharyjskiej. CPR było podejmowane tylko w 3,7-40% przypadków pozaszpitalnego zatrzymania krążenia i w około 50% przypadków wewnątrzszpitalnego zatrzymania krążenia u dorosłych.27
Obciążenie ekonomiczne arytmii
Obciążenie ekonomiczne związane z opieką nad pacjentami z arytmiami, szczególnie migotaniem przedsionków, jest znaczące i stale rośnie.28 W latach 1985-1999 liczba hospitalizacji związanych z AF wzrosła o 190%. W 2001 roku AF odpowiadało za 416 000 wypisów ze szpitala, a Medicare płacił 6041 dolarów za każdą hospitalizację.29
W Kanadzie roczny bezpośredni koszt opieki nad pacjentami z AF, dostosowany do kanadyjskich dolarów z 2020 roku, wynosił 956 milionów dolarów:30
- 66 milionów dolarów na wizyty na SOR z AF jako głównym rozpoznaniem i 20 milionów z AF jako współistniejącym rozpoznaniem
- 204 miliony dolarów na hospitalizacje z AF jako głównym rozpoznaniem i 634 miliony z AF jako współistniejącym rozpoznaniem
- 32 miliony dolarów na procedury jednodniowe związane z AF
W przeliczeniu na jednego pacjenta, roczny dodatkowy bezpośredni koszt AF oszacowano na 16 944-19 529 dolarów (dostosowane do dolarów amerykańskich z 2020 roku). Oprócz tych kosztów bezpośrednich, roczne koszty pośrednie (np. dni nieobecności w pracy z powodu choroby) oszacowano na 3082 dolarów więcej dla pacjentów z AF w porównaniu z osobami bez AF.32
W Wielkiej Brytanii duże badanie wykazało, że bezpośredni koszt leczenia AF wzrósł z 0,6-1,2% całkowitego budżetu NHS w 1995 roku do 0,9-2,4% do 2000 roku.33 Te liczby mogą być niedoszacowane, ponieważ nie obejmują w sposób kompleksowy innych kosztów w społeczności.34
Arytmie komorowe – epidemiologia
Arytmie komorowe powodują około 300 000 zgonów rocznie w Stanach Zjednoczonych, co stanowi prawie połowę zgonów z przyczyn sercowych.35 Przypadki arytmii komorowych mogą być śmiertelne, jak w przypadku migotania komór lub gdy są spowodowane zawałem mięśnia sercowego.36
Częstość występowania arytmii komorowych wzrasta z wiekiem, osiągając szczyt w środkowych dekadach życia, w tym samym wieku co częstość występowania strukturalnych chorób serca. Jednak idiopatyczne arytmie komorowe mogą wystąpić w każdym wieku.37
Mężczyźni cierpią na arytmie komorowe częściej niż kobiety, ponieważ choroba niedokrwienna serca jest bardziej rozpowszechniona u mężczyzn, a niedokrwienie predysponuje do arytmii komorowych.38
Arytmie u pacjentów z chorobą nowotworową
Częstość występowania arytmii u pacjentów onkologicznych różni się w zależności od typu nowotworu, leczenia onkologicznego, cech pacjenta i czynników ryzyka.39 Ogólna częstość występowania migotania przedsionków w populacji ogólnej waha się od 1 do 2%, podczas gdy wśród pacjentów onkologicznych osiąga od 5% do 16%, w zależności od czynników ryzyka i typu nowotworu.40
Częstość występowania arytmii komorowych jest mniejsza niż w przypadku arytmii przedsionkowych, jednak powikłania po możliwym zatrzymaniu krążenia są poważniejsze.41 Arytmie występują częściej w populacji pacjentów onkologicznych, a wszystkie typy nowotworów zwiększają ryzyko rozwoju arytmii.42
Wiele czynników ryzyka zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia arytmii u pacjentów onkologicznych. Niektóre z nich mogą pokrywać się z czynnikami ryzyka chorób układu krążenia, na przykład zaawansowany wiek, rasa lub zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne.43
Nadzór i monitorowanie arytmii
Wczesne wykrycie arytmii, szczególnie migotania przedsionków, i wdrożenie odpowiedniego leczenia może zmniejszyć częstość powikłań z nimi związanych.44 Międzynarodowe wytyczne dotyczące postępowania w migotaniu przedsionków zalecają oportunistyczne i systematyczne badania przesiewowe w kierunku AF, choć potrzebne są dodatkowe dane.45
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2020 roku dotyczące postępowania w migotaniu przedsionków zalecają oportunistyczne badania przesiewowe w kierunku AF u osób w wieku 65 lat i u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym oraz powinny być rozważone u pacjentów z bezdechem sennym. Systematyczne badania przesiewowe w kierunku AF należy rozważyć u osób w wieku 75 lat lub u osób z wysokim ryzykiem udaru.46
Metody monitorowania arytmii
Zaproponowano cyfrowe podejścia i ścieżki do wczesnego wykrywania i przejścia do wczesnego leczenia migotania przedsionków. Urządzenia mobilne zdrowotne (mHealth) zapewniają możliwość cyfrowego badania przesiewowego i powinny być częścią nowych modeli świadczenia opieki opartych na zintegrowanych ścieżkach opieki nad pacjentami z AF.47
Monitor nadzoru, w tym urządzenie Holtera, urządzenie telemetryczne ambulatoryjne lub wszczepialny rejestrator pętli sercowej, może być zalecany, jeśli masz przerywane i nieprzewidywalne epizody arytmii.48 Wszczepialny rejestrator pętli sercowej to małe urządzenie umieszczane pod skórą klatki piersiowej w celu ciągłego monitorowania i rejestrowania rytmu serca przez okres do dwóch lat.49
Jest dobrze udokumentowane, że dłuższe badanie przesiewowe prowadzi do zwiększonej wykrywalności napadów migotania przedsionków.50 Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) i Europejska Organizacja Udarowa (ESO) zalecają, aby pacjenci z udarem niedokrwiennym mózgu lub przemijającym atakiem niedokrwiennym (TIA) przeszli co najmniej 72-godzinne monitorowanie EKG, z zaleceniem dalszego przedłużonego badania przesiewowego po początkowo negatywnym wyniku badania przesiewowego.51
Arytmie po zawale mięśnia sercowego
Ostry zawał mięśnia sercowego może być związany z nowymi arytmiami. Pacjenci z zawałem mięśnia sercowego mogą manifestować poważne arytmie, takie jak tachyarytmie komorowe lub migotanie przedsionków.52 Częste, długotrwałe monitorowanie EKG może zapobiec dewastującym skutkom spowodowanym przez te arytmie.53
W badaniu analizującym sygnały EKG 71 pacjentów po zawale mięśnia sercowego przez 11 dni, urządzenie do monitorowania EKG typu patch jest łatwe w stosowaniu i może wykrywać zaburzenia rytmu EKG u pacjentów po zawale mięśnia sercowego.54
Arytmie u pacjentów z COVID-19
Arytmie serca były obserwowane u pacjentów hospitalizowanych z powodu ostrej infekcji COVID-19, a kołatanie serca pozostaje częstym objawem wśród znacznie większej populacji pacjentów ambulatoryjnych z COVID-19 w fazie rekonwalescencji choroby.55
W prospektywnym badaniu obserwacyjnym, które objęło pacjentów ambulatoryjnych z niedawnym i potwierdzonym zakażeniem COVID-19, stwierdzono bardzo niską częstość występowania klinicznie istotnych arytmii serca przy użyciu ciągłego 14-dniowego monitorowania elektrokardiograficznego.56 Chociaż wyniki te nie mogą wykluczyć możliwości wystąpienia poważnej arytmii u wybranych osób, nie potwierdzają one silnego lub szeroko rozpowszechnionego efektu proarytmicznego infekcji COVID-19 po ustąpieniu ostrej choroby.57
Znaczenie kliniczne arytmii
Arytmie, a w szczególności migotanie przedsionków, wiążą się z istotnym wzrostem ryzyka zgonu i chorobowości. Migotanie przedsionków jest niezależnie związane z 1,5- do 4-krotnie zwiększonym ryzykiem śmiertelności, które wynika głównie ze zwiększonego ryzyka zdarzeń zakrzepowo-zatorowych i dysfunkcji komór.58
Pacjenci z niezakrzepicą mający migotanie przedsionków mają 3-5-krotnie zwiększone ryzyko udaru, które są na ogół cięższe (większe wykorzystanie zasobów, długoterminowa niepełnosprawność i śmiertelność) i bardziej nawracające niż udary niezwiązane z AF.59
Ryzyko udaru niedokrwiennego u pacjentów z migotaniem przedsionków bez leczenia przeciwkrzepliwego wynosi średnio 5% rocznie, co stanowi 2-7 razy więcej niż u pacjentów bez AF.60 Ryzyko udaru nie wynika wyłącznie z AF; znacznie wzrasta w obecności innych chorób sercowo-naczyniowych.61
Ryzyko udaru związane z wiekiem
Częstość występowania udaru u pacjentów poniżej 60 roku życia wynosi mniej niż 0,5%; jednak u osób powyżej 70 roku życia częstość ta podwaja się z każdą dekadą.62 Ryzyko przypisywane udarowi z powodu AF szacuje się na 1,5% dla osób w wieku 50-59 lat i zbliża się do 30% dla osób w wieku 80-89 lat.63
Kobiety są bardziej narażone na udar z powodu migotania przedsionków niż mężczyźni, a niektórzy sugerowali, że może to wynikać z niedostatecznego leczenia warfaryną. Jednak jedno badanie pacjentów w wieku 65 lat lub starszych z niedawno zdiagnozowanym migotaniem przedsionków wykazało, że stosowanie warfaryny nie miało wpływu na zwiększone ryzyko udaru wśród pacjentek.64
Arytmie a niewydolność serca
Migotanie przedsionków może również ograniczać przepływ krwi w całym organizmie. Może to prowadzić do niewydolności serca, poważnego stanu, w którym serce nie pompuje wystarczającej ilości krwi, aby zaspokoić potrzeby reszty ciała.65
Migotanie przedsionków i niewydolność serca to powszechne choroby układu krążenia, które są ze sobą ściśle powiązane, mające istotny wpływ na chorobowość, śmiertelność i jakość życia.66 Obecność niewydolności serca zwiększa ryzyko migotania przedsionków 4-6-krotnie, co z kolei zwiększa ryzyko tego pierwszego i prowadzi do błędnego koła, które jest trudne do opanowania.67
Badania wykazały, że częstość występowania migotania przedsionków w niewydolności serca waha się od 10% do 57%.68 Migotanie przedsionków jest związane zarówno z zachowaną frakcją wyrzutową lewej komory (HFpEF), jak i obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (HFrEF).69
Specjalistyczna opieka w arytmiach
Wykazano, że szpitale z dedykowanym zespołem zajmującym się arytmiami, składającym się z pielęgniarki, elektrofizjologa, eksperta od arytmii nieinwazyjnych i internisty, wykazały znaczną poprawę wyników pacjentów.70
W Kolumbii Brytyjskiej specjalistyczne programy i kliniki zapewniają pacjentom z zaburzeniami rytmu serca dostęp do zespołów opieki zdrowotnej, planów leczenia, edukacji i poradnictwa.71 Leczenie nieprawidłowego rytmu serca obejmuje procedury elektrofizjologiczne lub wszczepialne urządzenia do kontroli rytmu serca.72
Obecność arytmii jest ogólnie związana z wyższą chorobowością i śmiertelnością. Arytmie mogą stanowić dylemat diagnostyczny, a prezentacja pacjenta może być zróżnicowana nawet dla tej samej arytmii i może wymagać innego podejścia do leczenia w zależności od stanu klinicznego i charakterystyki pacjenta.73
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.