Leki w grupie
„preparaty kwasu foliowego”

Preparaty kwasu foliowego to grupa leków zawierających kwas foliowy (witaminę B9) lub jego pochodne, stosowane w zapobieganiu i leczeniu niedoborów tej witaminy. Kwas foliowy odgrywa kluczową rolę w syntezie DNA, RNA i metabolizmie aminokwasów, a jego niedobór może prowadzić do anemii megaloblastycznej, wad cewy nerwowej u płodu oraz innych zaburzeń zdrowotnych.

Mechanizm działania preparatów kwasu foliowego polega na dostarczeniu organizmowi witaminy B9, która po przekształceniu do form aktywnych (tetrahydrofolianów) uczestniczy w procesach metylacji i syntezie puryn i pirymidyn – podstawowych składników kwasów nukleinowych. Dzięki temu kwas foliowy wspomaga prawidłowy podział komórek, szczególnie szybko dzielących się, takich jak komórki szpiku kostnego czy nabłonka przewodu pokarmowego.

Do najważniejszych preparatów kwasu foliowego dostępnych w Polsce należą: kwas foliowy (Acidum Folicum, Folacid, Folimax), foliany aktywne – L-metylofolian wapnia (Metafolin, Quatrefolic) oraz połączenia kwasu foliowego z innymi witaminami i minerałami (liczne preparaty witaminowe dla kobiet w ciąży, takie jak Prenatal, Femibion, Elevit).

Największą zaletą stosowania preparatów kwasu foliowego jest ich skuteczność w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u płodu (zmniejszenie ryzyka o około 70% przy suplementacji przedkoncepcyjnej). Suplementacja kwasu foliowego jest szczególnie zalecana kobietom planującym ciążę i kobietom ciężarnym, osobom z niedokrwistością megaloblastyczną oraz pacjentom przyjmującym leki obniżające poziom folianów (np. metotreksat, niektóre leki przeciwpadaczkowe).

Preparaty kwasu foliowego są zazwyczaj dobrze tolerowane, jednak należy pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z ich stosowaniem. Wysokie dawki kwasu foliowego mogą maskować objawy niedoboru witaminy B12, co może opóźnić diagnozę i leczenie niedokrwistości złośliwej. Istnieją także badania sugerujące, że nadmierna suplementacja kwasu foliowego może zwiększać ryzyko rozwoju niektórych nowotworów u osób predysponowanych.

Preparaty kwasu foliowego można podzielić na dwie główne podgrupy: syntetyczny kwas foliowy (pteroilomonoglutaminian) oraz aktywne formy folianów. Syntetyczny kwas foliowy wymaga przekształcenia w organizmie do form aktywnych, co może być utrudnione u osób z określonymi polimorfizmami genetycznymi (np. MTHFR). Natomiast aktywne formy folianów (L-metylofolian, 5-MTHF) omijają ten etap metabolizmu, co czyni je bardziej biodostępnymi, szczególnie dla osób z zaburzeniami metabolizmu folianów.