Leki w grupie
„preparaty fluorkowe”

Preparaty fluorkowe to grupa środków profilaktycznych i leczniczych zawierających fluorki, stosowanych głównie w zapobieganiu i leczeniu próchnicy zębów. Mechanizm działania fluoru polega na zwiększaniu odporności szkliwa na działanie kwasów poprzez zamianę hydroksyapatytu w fluoroapatyt, hamowaniu metabolizmu bakterii próchnicotwórczych oraz wspomaganiu remineralizacji początkowych zmian próchnicowych.

Preparaty fluorkowe dzielą się na kilka głównych grup: preparaty do stosowania profesjonalnego w gabinecie stomatologicznym (lakiery, żele, pianki), preparaty do codziennej higieny jamy ustnej (pasty do zębów, płukanki) oraz preparaty do połykania (tabletki, krople). Do najważniejszych związków fluoru wykorzystywanych w tych preparatach należą: fluorek sodu (NaF), monofluorofosforan sodu (Na₂PO₃F), fluorek cyny (SnF₂), aminofluorki oraz fluorek srebra.

Wśród najczęściej stosowanych preparatów fluorkowych w Polsce wymienić można: lakiery Duraphat i Fluor Protector (fluorek sodu), żele Elmex i Fluormex (aminofluorki), pasty do zębów takie jak Sensodyne, Elmex, Colgate, Meridol (zawierające różne związki fluoru), płukanki Listerine z fluorem i Elmex, a także tabletki z fluorem (Fluonatril, Zymafluor).

Największą zaletą stosowania preparatów fluorkowych jest ich wysoka skuteczność w zapobieganiu próchnicy. Regularne stosowanie odpowiednich stężeń fluoru może zmniejszyć ryzyko próchnicy nawet o 20-40%. Dodatkowe korzyści to zmniejszenie nadwrażliwości zębów, działanie przeciwbakteryjne oraz możliwość remineralizacji wczesnych zmian próchnicowych bez konieczności inwazyjnego leczenia.

Stosowanie preparatów fluorkowych wiąże się jednak z pewnymi ryzykami. Najpoważniejszym zagrożeniem jest fluoroza zębów przy nadmiernym stosowaniu fluoru, szczególnie u dzieci poniżej 6 roku życia. Może ona objawiać się białymi plamami lub brązowymi przebarwieniami szkliwa. W przypadku bardzo wysokich dawek (znacznie przekraczających dawki terapeutyczne) może dojść do ostrego zatrucia fluorem, objawiającego się nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, a w skrajnych przypadkach zaburzeniami rytmu serca.

Ze względu na stężenie fluoru, preparaty fluorkowe można podzielić na preparaty o niskim stężeniu (do codziennego użytku domowego, np. pasty z zawartością 1000-1500 ppm F), preparaty o średnim stężeniu (płukanki, żele do stosowania domowego, zawierające 5000-10000 ppm F) oraz preparaty o wysokim stężeniu (profesjonalne lakiery, żele i pianki z zawartością 12000-22600 ppm F, stosowane wyłącznie w gabinecie stomatologicznym).