Leki w grupie
„leki zwiotczające mięśnie ośrodkowe”

Leki zwiotczające mięśnie ośrodkowe (inaczej zwane ośrodkowymi lekami zwiotczającymi) to grupa preparatów działających na ośrodkowy układ nerwowy, które powodują zmniejszenie napięcia mięśni szkieletowych. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu przewodnictwa w obrębie dróg wielosynaptycznych rdzenia kręgowego lub hamowaniu impulsacji nerwowej w pniu mózgu i w jądrach podstawy. Efektem tego jest zmniejszenie wzmożonego napięcia mięśniowego, które występuje w wielu schorzeniach neurologicznych i ortopedycznych.

Do najczęściej stosowanych leków z tej grupy należą: baklofen (Baclofen, Lioresal), tyzanidyna (Sirdalud), tolperizon (Mydocalm), metokarbamol (Robaxin), chlorzoksazon (Paraflex) oraz diazepam (Relanium). Osobną podgrupę stanowią leki stosowane w leczeniu spastyczności w przebiegu stwardnienia rozsianego, jak dantrolene (Dantrium) czy tetrazepam (wycofany w większości krajów europejskich).

Główne zalety stosowania ośrodkowych leków zwiotczających to zmniejszenie dolegliwości bólowych związanych z napięciem mięśniowym, poprawa funkcji ruchowych, zmniejszenie ryzyka przykurczów i deformacji, a także poprawa komfortu życia pacjentów z chorobami przebiegającymi ze spastycznością. Szczególnie cenne są w leczeniu skurczów mięśniowych towarzyszących schorzeniom neurologicznym, takim jak stwardnienie rozsiane, mózgowe porażenie dziecięce czy uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków to przede wszystkim działania niepożądane, takie jak senność, zawroty głowy, osłabienie siły mięśniowej, niedociśnienie tętnicze, a w przypadku niektórych leków – także hepatotoksyczność. Nagłe odstawienie leków po długotrwałym stosowaniu (szczególnie baklofenu) może prowadzić do zespołu odstawiennego, który w skrajnych przypadkach zagraża życiu. Istotnym problemem jest również możliwość uzależnienia, szczególnie w przypadku benzodiazepin (np. diazepamu).

Ośrodkowe leki zwiotczające można podzielić na kilka podgrup w zależności od mechanizmu działania: agoniści receptora GABA-B (baklofen), agonisty receptora α2-adrenergicznego (tyzanidyna), benzodiazepiny (diazepam), leki blokujące kanały wapniowe w mięśniach (dantrolen) oraz leki o złożonym lub nie w pełni poznanym mechanizmie działania (tolperizon, metokarbamol). Odmienną grupą są toksyna botulinowa, stosowana miejscowo w leczeniu spastyczności ogniskowej, oraz kannabinoidy, które w niektórych krajach są zarejestrowane do leczenia spastyczności w stwardnieniu rozsianym.