Leki w grupie
„leki przeciwzapalne niesteroidowe (NLPZ)”

Leki przeciwzapalne niesteroidowe (NLPZ), nazywane również niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, to szeroko stosowana grupa leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Ich mechanizm działania polega głównie na hamowaniu aktywności enzymów cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), odpowiedzialnych za syntezę prostaglandyn, które są mediatorami stanu zapalnego, bólu i gorączki. NLPZ znajdują zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych, dolegliwości bólowych różnego pochodzenia oraz stanów gorączkowych.

Do najważniejszych substancji czynnych z grupy NLPZ należą: kwas acetylosalicylowy (Aspiryna, Polopiryna), ibuprofen (Ibuprom, Nurofen), diklofenak (Diclac, Voltaren), naproksen (Aleve, Anapran), ketoprofen (Ketonal, Refastin), meloksykam (Movalis, Meloxicontact), nimesulid (Aulin, Nimesil), celekoksyb (Celebrex) oraz etorykoksyb (Arcoxia).

NLPZ dzielą się na kilka podgrup w zależności od budowy chemicznej oraz selektywności w stosunku do izoenzymów COX. Wyróżniamy: pochodne kwasu salicylowego (np. kwas acetylosalicylowy), pochodne kwasu propionowego (np. ibuprofen, naproksen), pochodne kwasu octowego (np. diklofenak, indometacyna), oksykamy (np. meloksykam, piroksykam), koksyby – selektywne inhibitory COX-2 (np. celekoksyb, etorykoksyb) oraz inne, np. pochodne sulfonanilidu (nimesulid).

Największymi zaletami stosowania NLPZ są ich szeroka dostępność, skuteczność w łagodzeniu bólu i stanu zapalnego oraz możliwość stosowania w różnych schorzeniach – od bólów głowy, zębów, poprzez bóle mięśniowo-stawowe, do leczenia przewlekłych chorób zapalnych stawów. Niektóre NLPZ, jak kwas acetylosalicylowy w małych dawkach, wykazują działanie przeciwzakrzepowe, co wykorzystuje się w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Stosowanie NLPZ wiąże się jednak z istotnymi zagrożeniami. Najpoważniejsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego (uszkodzenie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, krwawienia z przewodu pokarmowego), układu sercowo-naczyniowego (zwiększone ryzyko zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu koksybów), nerek (nefrotoksyczność, retencja sodu i wody) oraz reakcji alergicznych. Istnieje również ryzyko interakcji z innymi lekami, w tym z lekami przeciwnadciśnieniowymi i przeciwzakrzepowymi.

Selektywne inhibitory COX-2 (koksyby) zostały wprowadzone w celu zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, jednak okazało się, że zwiększają one ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, co doprowadziło do wycofania niektórych leków z tej podgrupy (np. rofekoksybu).

Przy wybieraniu odpowiedniego NLPZ należy uwzględnić profil bezpieczeństwa leku, choroby współistniejące pacjenta oraz potencjalne interakcje z innymi przyjmowanymi lekami. W wielu przypadkach, szczególnie u pacjentów z grupy ryzyka powikłań żołądkowo-jelitowych, zaleca się jednoczesne stosowanie leków osłonowych (inhibitorów pompy protonowej).