Leki w grupie
„leki do stosowania miejscowego”

Leki do stosowania miejscowego to preparaty przeznaczone do aplikacji bezpośrednio na skórę, błony śluzowe, oczy, uszy lub inne określone obszary ciała. Ich główną zaletą jest działanie punktowe, ograniczone głównie do miejsca aplikacji, co często pozwala na zminimalizowanie ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

W zależności od postaci farmaceutycznej, leki miejscowe dzielą się na: maści, kremy, żele, płyny, aerozole, plastry, czopki, globulki i inne. Każda z tych postaci ma swoje specyficzne właściwości i zastosowania. Maści są bardziej tłuste i okluzyjne, kremy mają charakter emulsji wodno-tłuszczowej, żele są zwykle wodniste i transparentne, płyny szybko się wchłaniają, a aerozole pozwalają na aplikację na trudno dostępne powierzchnie.

Do najważniejszych grup leków stosowanych miejscowo należą: kortykosteroidy (np. hydrokortyzon, klobetazol, betametazon), antybiotyki i chemioterapeutyki (np. mupirocyna, klindamycyna, metronidazol), leki przeciwgrzybicze (np. klotrimazol, terbinafina), leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. diklofenak, ketoprofen), środki znieczulające (np. lidokaina, benzokaina) oraz leki przeciwświądowe i przeciwalergiczne (np. dimetynden).

Na polskim rynku dostępnych jest wiele preparatów do stosowania miejscowego, m.in.: Hydrocortisonum AFP, Dermovate (klobetazol), Bactroban (mupirocyna), Dalacin C (klindamycyna), Canespor (bifonazol), Voltaren (diklofenak), Ketonal (ketoprofen), Emla (lidokaina z prilokainą), Fenistil (dimetynden).

Największymi zaletami stosowania leków miejscowych są: zmniejszone ryzyko działań ogólnoustrojowych, możliwość aplikacji wysokich stężeń substancji czynnej bezpośrednio w miejscu docelowym, łatwość stosowania oraz często brak konieczności ścisłego monitorowania dawkowania.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków miejscowych obejmują: możliwość wystąpienia reakcji alergicznych, ryzyko nadmiernej absorpcji systemowej przy długotrwałym stosowaniu (szczególnie istotne przy kortykosteroidach), możliwość rozwoju oporności przy nieprawidłowym stosowaniu preparatów przeciwbakteryjnych oraz ryzyko interakcji z innymi lekami stosowanymi na tę samą powierzchnię.

Leki do stosowania miejscowego można podzielić na następujące podgrupy: dermatologiczne (stosowane na skórę), okulistyczne (do oczu), otologiczne (do uszu), donosowe, doustne miejscowe (na błonę śluzową jamy ustnej), doodbytnicze (czopki), dopochwowe (globulki, kremy), wziewne (działające miejscowo na błonę śluzową dróg oddechowych) oraz transdermalne (plastry przenikające przez skórę w celu działania ogólnoustrojowego).