Leki w grupie
„antagoniści receptorów 5-HT3”

Antagoniści receptorów 5-HT3 to grupa leków przeciwwymiotnych i przeciwmdłościowych, które działają poprzez selektywne blokowanie receptorów serotoninowych typu 3 (5-HT3) w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Ich głównym mechanizmem działania jest hamowanie transmisji serotoninowej w obszarze chemoreceptorowej strefy wyzwalającej w pniu mózgu oraz w zakończeniach nerwowych w przewodzie pokarmowym, co skutecznie zapobiega nudnościom i wymiotom.

Leki z tej grupy są szczególnie skuteczne w zapobieganiu i leczeniu nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią przeciwnowotworową (zwłaszcza wysoko emetogenną), radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Wykazują również skuteczność w łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego z przewagą biegunki.

Do najważniejszych antagonistów receptorów 5-HT3 należą: ondansetron (Zofran, Ondansetron Kabi, Setronon), granisetron (Kytril, Granisol), dolasetron (Anzemet), palonosetron (Aloxi) oraz tropisetron (Navoban). W Polsce najczęściej stosowane są ondansetron i granisetron, dostępne w formie doustnej i dożylnej.

Główną zaletą antagonistów receptorów 5-HT3 jest ich wysoka skuteczność w przeciwdziałaniu nudnościom i wymiotom, szczególnie w porównaniu do starszych leków przeciwwymiotnych. Charakteryzują się korzystnym profilem bezpieczeństwa, niewielką liczbą interakcji lekowych oraz dobrą tolerancją przez pacjentów. Nie wykazują działania sedatywnego ani przeciwcholinergicznego, co jest istotną przewagą nad innymi lekami przeciwwymiotnymi.

Najczęstsze działania niepożądane antagonistów 5-HT3 to bóle głowy, zaparcia, zmęczenie i zawroty głowy. Poważniejsze zdarzenia niepożądane występują rzadko, jednak należy zwrócić uwagę na możliwość wydłużenia odcinka QT w elektrokardiogramie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami elektrolitowymi lub chorobami serca. Dlatego należy zachować ostrożność u pacjentów z czynnikami ryzyka arytmii.

Ze względu na mechanizm działania, antagonistów receptorów 5-HT3 można podzielić na dwie podgrupy: leki pierwszej generacji (ondansetron, granisetron, tropisetron, dolasetron) oraz drugiej generacji (palonosetron). Palonosetron charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania i większym powinowactwem do receptora 5-HT3, co przekłada się na przedłużone działanie przeciwwymiotne i możliwość rzadszego dawkowania.

W nowoczesnych schematach przeciwwymiotnych antagoniści receptorów 5-HT3 są często łączeni z innymi lekami o odmiennych mechanizmach działania, takimi jak antagoniści receptora NK1 (aprepitant) oraz kortykosteroidy (deksametazon), co znacząco zwiększa skuteczność terapii przeciwwymiotnej, szczególnie w przypadku wysoko emetogennej chemioterapii.