Działania niepożądane
Walproinian magnezu

Działania niepożądane walproinianu magnezu

Walproinian magnezu, będący aktywną substancją leku Dipromal, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem walproinianu są zaburzenia przewodu pokarmowego, które występują u około 20% pacjentów. Na szczególną uwagę zasługują ciężkie uszkodzenia wątroby, które mogą prowadzić nawet do zgonu, występujące głównie u dzieci przyjmujących walproinian w dużych dawkach albo w skojarzeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi.¹

Szczególne ryzyko u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa walproinianu magnezu wśród dzieci i młodzieży jest porównywalny do dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane są cięższe albo występują głównie w tej grupie wiekowej. Istnieje szczególne ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza poniżej 3 roku życia. Małe dzieci są także szczególnie narażone na zapalenie trzustki. Ryzyko zmniejsza się wraz z wiekiem dziecka.²

Zaburzenia psychiczne takie jak: agresja, pobudzenie, zaburzenia koncentracji, nieprawidłowe zachowanie, nadpobudliwość psychomotoryczna i problemy z uczeniem się są obserwowane głównie u dzieci i młodzieży.³

Objawy uszkodzenia wątroby

Należy zwracać szczególną uwagę na następujące objawy uszkodzenia wątroby:⁴

• zmniejszenie działania przeciwpadaczkowego (charakteryzujące się nawrotem lub zwiększeniem częstości ataków padaczkowych)
• uczucie osłabienia fizycznego
• utrata apetytu
• nudności lub powtarzające się wymioty
• niejasnego pochodzenia bóle w nadbrzuszu
• uogólnione lub zlokalizowane obrzęki
• apatia
• zaburzenia świadomości ze splątaniem
• pobudzenie i zaburzenia ruchowe

⁵

W bardzo rzadkich przypadkach obserwowano uszkodzenie trzustki z podobnymi objawami klinicznymi. Dzieci i niemowlęta wymagają ścisłej kontroli i obserwacji tych objawów klinicznych. Jeśli wymienione wyżej objawy są uporczywe lub ciężkie, oprócz starannej oceny stanu klinicznego pacjenta należy przeprowadzić odpowiednie badania laboratoryjne.⁶

Przypadki encefalopatii

W rzadkich przypadkach, w krótkim czasie po stosowaniu produktu zawierającego walproinian magnezu, występowała encefalopatia o nieznanej patogenezie, która ustępowała po odstawieniu produktu. W kilku przypadkach opisano zwiększenie stężenia amoniaku we krwi, a u pacjentów przyjmujących jednocześnie fenobarbital, również zwiększenie stężeń fenobarbitalu we krwi. W pojedynczych przypadkach, szczególnie u pacjentów przyjmujących kwas walproinowy w dużych dawkach albo w skojarzeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi, stwierdzano przewlekłą encefalopatię. Było to związane z objawami neurologicznymi oraz zaburzeniami wyższych czynności kory mózgowej. Dotychczas nie wyjaśniono dokładnie etiologii takich zaburzeń.⁷

Tabela działań niepożądanych walproinianu magnezu

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych walproinianu magnezu (Dipromal) wraz z częstością ich występowania, zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA. Częstość występowania określono w następujący sposób: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (<1/10 000) w tym pojedyncze przypadki, nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Dipromal" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania przedstawionych poniżej działań niepożądanych określono w następujący sposób: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (8

⁹

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia wątroby i hepatotoksyczność

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem walproinianu magnezu jest hepatotoksyczność. Ciężkie uszkodzenia wątroby mogą prowadzić do zgonu, szczególnie u dzieci otrzymujących wysokie dawki leku lub stosujących jednocześnie inne leki przeciwpadaczkowe. Szczególnie narażone są niemowlęta i małe dzieci poniżej 3 roku życia.¹⁰

Uszkodzenie wątroby może rozwijać się podstępnie, a wczesne objawy mogą być niespecyficzne, dlatego kluczowe jest monitorowanie funkcji wątroby oraz rozpoznawanie wczesnych objawów uszkodzenia, takich jak:¹¹

• Nawrót napadów padaczkowych pomimo stosowania leku
• Osłabienie i utrata apetytu
• Wymioty i nudności
• Bóle w nadbrzuszu
• Obrzęki
• Zaburzenia świadomości

¹²

Encefalopatia walproinianowa

Encefalopatia jest rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym walproinianu magnezu. Może wystąpić w krótkim czasie po rozpoczęciu terapii i zazwyczaj ustępuje po odstawieniu leku. Patogeneza tego zaburzenia nie jest w pełni poznana. W kilku przypadkach odnotowano związek z hiperamonemią, szczególnie u pacjentów jednocześnie przyjmujących fenobarbital.¹³

Opisywano również przypadki przewlekłej encefalopatii u pacjentów przyjmujących wysokie dawki walproinianu lub stosujących go w politerapii. Wiąże się ona z objawami neurologicznymi i zaburzeniami wyższych czynności kory mózgowej.¹⁴

Zaburzenia hematologiczne

Walproinian magnezu może powodować istotne klinicznie zaburzenia hematologiczne, takie jak małopłytkowość i leukopenia (często), a w rzadkich przypadkach poważniejsze zaburzenia: limfopenia, neutropenia, pancytopenia i niedokrwistość. Zaburzenia te mogą zwiększać ryzyko krwawień i infekcji.¹⁵

Bardzo rzadko odnotowywano też zaburzenia krzepnięcia, takie jak zmniejszenie stężenia fibrynogenu i czynnika VIII, upośledzenie agregacji płytek krwi i wydłużenie czasu krwawienia, co może zwiększać ryzyko krwotoków.¹⁶

Teratogenność

Walproinian magnezu wykazuje silne działanie teratogenne, prowadząc bardzo często do wrodzonych wad rozwojowych i zaburzeń rozwojowych u dzieci narażonych na lek w okresie prenatalnym. Stanowi to jedno z najpoważniejszych zagrożeń, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym.¹⁷

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

Walproinian magnezu może prowadzić do różnych zaburzeń hormonalnych i metabolicznych, w tym hiperandrogenizmu (rzadko) i zespołu policystycznych jajników (rzadko). Często obserwuje się hiperamonemię, która może przyczyniać się do wystąpienia encefalopatii.¹⁸

U pacjentów długotrwale leczonych walproinianem magnezu (Dipromal) występuje ryzyko zaburzeń metabolizmu kostnego, takich jak zmniejszenie gęstości masy kostnej, osteopenia, osteoporoza i zwiększone ryzyko złamań. Mechanizm tego działania nie jest w pełni poznany.¹⁹

Ciężkie reakcje skórne

Bardzo rzadko, ale z dużym ryzykiem dla życia pacjenta, walproinian magnezu może powodować ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i zespół Lyella (toksyczna nekroliza naskórka). Są to zagrażające życiu stany wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.²⁰

Zapalenie trzustki

Rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym jest zapalenie trzustki. Małe dzieci są szczególnie narażone na to powikłanie. Objawami ostrego zapalenia trzustki są silny ból brzucha, nudności, wymioty oraz podwyższone stężenie enzymów trzustkowych.²¹