Właściwości farmakodynamiczne
Sód alginian

Właściwości farmakodynamiczne sodu alginianu – wprowadzenie

Sód alginian (Natrii alginas) to substancja czynna o kodzie klasyfikacji ATC A02BX, należąca do grupy leków stosowanych w chorobie wrzodowej i chorobie refluksowej przełyku. Jest stosowany w skojarzeniu z innymi substancjami, zwłaszcza ze środkami zobojętniającymi kwas solny w żołądku, takimi jak wapnia węglan (Calcii carbonas) i sodu wodorowęglan (Natrii hydrogenocarbonas).¹

Mechanizm działania sodu alginianu

Mechanizm działania sodu alginianu opiera się na dwóch głównych właściwościach farmakodynamicznych: działaniu ochronnym oraz działaniu neutralizującym, które są kluczowe w leczeniu dolegliwości z zakresu górnego odcinka przewodu pokarmowego.²

Działanie ochronne

Po podaniu doustnym sód alginian szybko wchodzi w reakcję z kwasem solnym obecnym w żołądku. W wyniku tej reakcji powstaje bariera ochronna w postaci żelu alginianowego, często określana jako „tratwa”, charakteryzująca się pH zbliżonym do obojętnego. Ta struktura żelowa unosi się na powierzchni treści żołądkowej, tworząc fizyczną barierę, która zapobiega zarzucaniu kwaśnej treści żołądkowej do przełyku.³

Badania wykazały, że skuteczne zahamowanie refluksu żołądkowo-przełykowego może utrzymywać się do 4 godzin po podaniu preparatu zawierającego sód alginian. Mechanizm działania polega na mechanicznym zapobieganiu zarzucaniu kwaśnej treści żołądkowej i zapewnieniu ochrony błony śluzowej przełyku.⁴

W ciężkich przypadkach choroby refluksowej, gdy dochodzi do silnego refluksu, warstwa utworzona przez sód alginian może zostać cofnięta do przełyku zamiast kwaśnej treści żołądkowej. W takiej sytuacji wywiera ona działanie łagodzące bezpośrednio na podrażnioną błonę śluzową przełyku.⁵

Działanie neutralizujące

Sód alginian w preparatach leczniczych występuje w skojarzeniu z substancjami o działaniu zobojętniającym kwas solny w żołądku, takimi jak wapnia węglan i sodu wodorowęglan. Substancje te reagują natychmiast po przyjęciu, neutralizując kwas solny w żołądku i zapewniając szybką ulgę w przypadku objawów takich jak niestrawność i zgaga.⁶

Preparaty zawierające sód alginian, jak Gaviscon duo tab oraz Gaviscon duo tab o smaku owoców leśnych, wykazują zdolność do neutralizacji tzw. poposiłkowej kwaśnej kieszeni – zjawiska, które występuje po posiłkach i może nasilać objawy refluksu.^{7 8}

Udokumentowane właściwości farmakodynamiczne

Potencjał neutralizujący

Całkowita zdolność preparatów zawierających sód alginian do zobojętniania kwasu solnego w żołądku została dokładnie określona. Przy najmniejszej dawce dwóch tabletek do rozgryzania i żucia (zawierających 250 mg sodu alginianu, 106,5 mg sodu wodorowęglanu i 187,5 mg wapnia węglanu w każdej tabletce) całkowita zdolność zobojętniania kwasu wynosi około 10 mEqH+.^{9 10}

Badania kliniczne potwierdzające działanie sodu alginianu

Działanie neutralizujące preparatów zawierających sód alginian zostało potwierdzone w badaniach in vivo. W badaniu z wykorzystaniem cewnika wieloelektrodowego monitorowano pH w żołądku u zdrowych uczestników na czczo, co pozwoliło na wyeliminowanie zmienności spowodowanej buforowaniem poposiłkowym.^{11 12}

Pierwszorzędowym punktem końcowym badania był odsetek czasu, w którym pH w żołądku wynosiło ≥ 4 w czasie 30 minut po leczeniu. Wyniki badania wykazały, że w przypadku stosowania preparatu zawierającego sód alginian pH ≥ 4 utrzymywało się przez 50,8% czasu obserwacji, w porównaniu do zaledwie 3,5% czasu w przypadku placebo (p=0,0051). Wyniki te potwierdzają istotne statystycznie działanie zobojętniające kwas solny w żołądku przez preparaty zawierające sód alginian.^{13 14}

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Sód alginian wykazuje podwójny mechanizm działania w leczeniu choroby refluksowej przełyku i objawów związanych z nadkwaśnością soku żołądkowego:¹⁵

• Działanie mechaniczne – poprzez tworzenie bariery żelowej (tzw. tratwy) zapobiegającej zarzucaniu kwaśnej treści żołądkowej do przełyku
• Działanie chemiczne – w skojarzeniu z substancjami zobojętniającymi kwas solny (wapnia węglan i sodu wodorowęglan) neutralizuje nadmiar kwasu solnego w żołądku

¹⁶

Skuteczność działania sodu alginianu została potwierdzona w badaniach klinicznych, które wykazały znaczące zwiększenie pH w żołądku po zastosowaniu preparatów zawierających tę substancję. Ochronne działanie sodu alginianu może utrzymywać się do 4 godzin, co zapewnia długotrwałą ulgę w objawach refluksu żołądkowo-przełykowego.¹⁷