Działania niepożądane
Pioglitazon

Działania niepożądane pioglitazonu

Pioglitazon, stosowany w terapii cukrzycy typu 2, podobnie jak wszystkie substancje lecznicze może powodować różnorodne działania niepożądane. W trakcie badań klinicznych i obserwacji po wprowadzeniu do obrotu preparatów zawierających pioglitazon (np. Pioglitazone Bioton) zidentyfikowano szereg działań niepożądanych o różnej częstości występowania i nasileniu. Poniżej omówiono szczegółowo profil bezpieczeństwa tej substancji w oparciu o dane kliniczne i postmarketingowe. ^{0,5%) w porównaniu z grupą pacjentów przyjmujących placebo oraz występujące częściej niż w pojedynczych przypadkach podczas badań z podwójnie ślepą próbą.”>1}

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych pioglitazonu klasyfikowana jest według następującej terminologii:^{1/10); często (>1/100, 1/1000, 1/10 000, <1/1000); bardzo rzadko (2}

• Bardzo często: występujące częściej niż u 1 na 10 pacjentów
• Często: występujące u 1 na 10 do 1 na 100 pacjentów
• Niezbyt często: występujące u 1 na 100 do 1 na 1000 pacjentów
• Rzadko: występujące u 1 na 1000 do 1 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko: występujące rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

^{1/10); często (>1/100, 1/1000, 1/10 000, <1/1000); bardzo rzadko (3}

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród działań niepożądanych pioglitazonu szczególnie często raportowane są:⁴

• Obrzęki – występują bardzo często (u 6-9% pacjentów leczonych pioglitazonem przez rok). Obrzęki mają zazwyczaj łagodne lub umiarkowane nasilenie i rzadko wymagają przerwania leczenia.
• Zwiększenie masy ciała – często obserwowane, średnio o 2-3 kg w monoterapii po roku leczenia.
• Niewydolność serca – często występujące powikłanie, szczególnie u pacjentów leczonych w skojarzeniu z insuliną.
• Złamania kości – częściej występujące u kobiet przyjmujących pioglitazon w porównaniu do innych leków przeciwcukrzycowych.

⁵

Szczegółowe zagrożenia związane z niewydolnością serca

Niewydolność serca jest jednym z poważniejszych powikłań terapii pioglitazonem. W badaniach klinicznych wykazano, że:⁶

• Częstość niewydolności serca jest porównywalna do placebo, metforminy i pochodnych sulfonylomocznika, gdy pioglitazon stosowany jest w monoterapii
• Ryzyko znacząco wzrasta przy leczeniu skojarzonym z insuliną
• W badaniu u pacjentów z ciężką makroangiopatią częstość ciężkiej niewydolności serca była o 1,6% wyższa w grupie otrzymującej pioglitazon z insuliną w porównaniu do placebo
• Szczególnie narażeni są pacjenci w wieku ≥65 lat (9,7% vs 4,0% u młodszych pacjentów)

⁷

Ryzyko złamań kości

Złamania kości stanowią istotne zagrożenie podczas terapii pioglitazonem. Analiza danych z badań klinicznych wykazała:⁸

• W zbiorczej analizie z udziałem 8100 pacjentów leczonych pioglitazonem przez 3,5 roku, zwiększoną częstość złamań obserwowano głównie u kobiet (2,6% vs 1,7% w grupie kontrolnej)
• W badaniu PROactive złamania wystąpiły u 5,1% kobiet leczonych pioglitazonem w porównaniu do 2,5% kobiet w grupie kontrolnej
• Badania postmarketingowe potwierdziły ryzyko złamań zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn

⁹

Wpływ na przyrost masy ciała

Stosowanie pioglitazonu wiąże się z przyrostem masy ciała, którego wielkość zależy od schematu leczenia:¹⁰

• W monoterapii: średni przyrost 2-3 kg po roku leczenia
• W terapii skojarzonej z metforminą: średnio +1,5 kg po roku
• W terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika: średnio +2,8 kg po roku

¹¹

Działania niepożądane dotyczące poszczególnych układów

Układ sercowo-naczyniowy

Oprócz opisanej wcześniej niewydolności serca, przy stosowaniu pioglitazonu obserwowano inne działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego. Szczególnie istotne jest ryzyko nasilenia niewydolności serca u pacjentów z niewydolnością serca w wywiadzie oraz u osób przyjmujących pioglitazon w skojarzeniu z insuliną.¹²

Układ oddechowy

W zakresie układu oddechowego najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są:¹³

• Zakażenia górnych dróg oddechowych (często)
• Zapalenie oskrzeli (często)
• Duszność (często)
• Zapalenie zatok (niezbyt często)

¹⁴

Układ moczowy i nowotwory pęcherza

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym jest zwiększone ryzyko wystąpienia raka pęcherza moczowego (niezbyt często). Ponadto obserwowano:¹⁵

• Krwiomocz (często)
• Cukromocz (niezbyt często)
• Białkomocz (niezbyt często)

¹⁶

Układ nerwowy i narządy zmysłów

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego obejmują:¹⁷

• Zaburzenia czucia (często)
• Ból głowy (często)
• Zawroty głowy (często)
• Bezsenność (niezbyt często)

¹⁸

W zakresie narządów zmysłów najistotniejsze są:¹⁹

• Zaburzenia widzenia (często) – występują głównie w początkowym okresie leczenia i są związane ze zmianami stężenia glukozy we krwi wywołującymi przejściowe obrzęki oraz zmiany współczynnika załamania światła przez soczewkę oka
• Obrzęk plamki (częstość nieznana)
• Zawroty głowy pochodzenia błędnikowego (niezbyt często)

²⁰

Zaburzenia metaboliczne i odżywiania

W zakresie zaburzeń metabolicznych podczas terapii pioglitazonem obserwowano:²¹

• Hipoglikemia (niezbyt często)
• Wzmożone łaknienie (niezbyt często)
• Niedokrwistość (często)

²²

Układ mięśniowo-szkieletowy

Poza omówionymi wcześniej złamaniami kości, pacjenci stosujący pioglitazon często zgłaszają:²³

• Ból stawów (często)
• Ból pleców (często)

²⁴

Zaburzenia wątrobowe

Pioglitazon może wpływać na funkcję wątroby, powodując:²⁵

• Zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT) – częstość nieznana
• W badaniach klinicznych częstość występowania aktywności ALT powyżej trzykrotnej górnej granicy wartości prawidłowych była porównywalna z placebo
• W doświadczeniach postmarketingowych rzadko zgłaszano przypadki zwiększonej aktywności enzymów wątrobowych i zaburzeń czynności hepatocytów
• Bardzo rzadko odnotowano przypadki zgonów, jednak związek przyczynowy ze stosowaniem pioglitazonu nie został jednoznacznie ustalony

²⁶

Reakcje nadwrażliwości

W badaniach postmarketingowych u pacjentów stosujących pioglitazon obserwowano następujące reakcje nadwrażliwości:²⁷

• Anafilaksja
• Obrzęk naczynioruchowy
• Pokrzywka

²⁸

Zbiorczy przegląd działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia kompleksowe zestawienie działań niepożądanych pioglitazonu (chlorowodorku pioglitazonu) obserwowanych w badaniach klinicznych i doświadczeniach postmarketingowych, pogrupowanych według układów i narządów oraz częstości występowania. ^{0,5%) w porównaniu z grupą pacjentów przyjmujących placebo oraz występujące częściej niż w pojedynczych przypadkach podczas badań z podwójnie ślepą próbą. Działania niepożądane podano zgodnie z terminologią przyjętą przez MedDRA, klasyfikując je według układów i narządów oraz częstości występowania.”>29}

³⁰

Ważne informacje dotyczące monitorowania bezpieczeństwa

Ze względu na potencjalne zagrożenia związane z terapią pioglitazonem, wszystkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.³¹ W przypadku Polski, zgłoszenia należy kierować do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie produktu do obrotu.

Szczególnej ostrożności i monitorowania wymagają pacjenci z grup podwyższonego ryzyka: osoby starsze (≥65 lat), kobiety (ze względu na ryzyko złamań), pacjenci z niewydolnością serca w wywiadzie oraz chorzy leczeni insuliną w skojarzeniu z pioglitazonem. W tych przypadkach stosunek korzyści do ryzyka powinien być szczególnie starannie oceniany przed włączeniem terapii pioglitazonem oraz regularnie weryfikowany w trakcie leczenia.³²