Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Morfina

Wpływ morfiny na płodność, ciążę i laktację

Morfina, jako silny lek opioidowy, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u pacjentów w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią. Właściwe postępowanie terapeutyczne w tych grupach pacjentów wymaga dokładnej oceny stosunku korzyści do ryzyka oraz przekazania pacjentce kompleksowych informacji dotyczących potencjalnych zagrożeń.¹

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne wykazały, że morfina może powodować zmniejszenie płodności zarówno u samców, jak i samic zwierząt laboratoryjnych. Informacja ta jest istotna klinicznie i powinna zostać przekazana pacjentom.^{2 3}

Z uwagi na mutagenne właściwości morfiny, zarówno mężczyźni, jak i kobiety w wieku rozrodczym powinni stosować skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia preparatami zawierającymi morfinę.^{4 5 6}

Dane kliniczne dotyczące wpływu morfiny na płodność u ludzi są ograniczone, jednak zaleca się szczególną ostrożność przy stosowaniu leku u osób planujących potomstwo.⁷

Stosowanie morfiny w czasie ciąży

Stosowanie morfiny w czasie ciąży wymaga szczególnej rozwagi i powinno być ograniczone do sytuacji, gdy potencjalne korzyści dla matki zdecydowanie przewyższają ryzyko dla płodu.^{8 9}

Należy poinformować pacjentkę, że morfina przenika przez barierę łożyskową i może wpływać na płód.^{10 11}

Szczególną ostrożność należy zachować podczas trzeciego trymestru ciąży.¹²

Efekty stosowania morfiny w okresie porodu

Morfina nie jest zalecana w okresie porodu z następujących powodów:^{13 14}

• Może prowadzić do depresji oddechowej u noworodka¹⁵
• Może wpływać na czynność skurczową macicy – zarówno wydłużać, jak i skracać czas trwania porodu^{16 17}
• W badaniach klinicznych wykazano, że morfina podana zewnątrzoponowo podczas porodu łagodzi ból porodowy w niewielkim stopniu lub nie działa przeciwbólowo¹⁸

¹⁹

W przypadku konieczności podania morfiny na 2-3 godziny przed spodziewanym porodem należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka i podawać lek wyłącznie w ściśle określonych wskazaniach medycznych.²⁰

Zespół abstynencyjny u noworodków

Długotrwałe stosowanie morfiny w czasie ciąży może prowadzić do rozwoju zespołu abstynencyjnego (odstawiennego) u noworodka. Objawy tego zespołu mogą obejmować:^{21 22}

• Nadpobudliwość
• Zaburzenia czynności żołądka i jelit
• Ciężkie zaburzenia oddychania
• Ziewanie, kichanie
• Osutka plamista
• Podwyższona temperatura ciała

²³

Noworodki, których matki otrzymywały opioidowe leki przeciwbólowe w czasie ciąży, powinny być obserwowane w kierunku objawów zespołu odstawiennego. W razie wystąpienia objawów, leczenie może obejmować zastosowanie leków opioidowych oraz leczenie objawowe.^{24 25}

Stosowanie morfiny w okresie karmienia piersią

Morfina przenika do mleka kobiecego, osiągając w nim stężenia wyższe niż w osoczu matki. Stosunek stężeń mleko:osocze wynosi około 3:1.^{26 27}

Ze względu na możliwość osiągnięcia przez niemowlęta klinicznie istotnych stężeń morfiny w organizmie, nie zaleca się karmienia piersią w czasie stosowania tego leku.^{28 29 30}

U niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące morfinę mogą wystąpić objawy odstawienia, zwłaszcza w przypadku długotrwałego leczenia matki.³¹

Należy poinformować pacjentkę, że w przypadku konieczności stosowania morfiny zaleca się przerwanie karmienia piersią.³²

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Informacje dla pacjentów w wieku rozrodczym

Lekarz powinien poinformować pacjentów w wieku rozrodczym o:

• Potencjalnym wpływie morfiny na zmniejszenie płodności
• Konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia ze względu na mutagenne właściwości morfiny
• Potrzebie konsultacji lekarskiej w przypadku planowania ciąży

³³

Informacje dla kobiet w ciąży

W przypadku konieczności zastosowania morfiny u kobiety w ciąży, lekarz powinien:

• Dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka i stosować lek jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności
• Wyjaśnić pacjentce ryzyko związane ze stosowaniem morfiny w ciąży, w tym możliwość wystąpienia zespołu abstynencyjnego u noworodka
• Unikać stosowania morfiny w okresie okołoporodowym, a szczególnie 2-3 godziny przed spodziewanym porodem
• Poinformować lekarza neonatologa o stosowaniu morfiny przez matkę w czasie ciąży
• Zapewnić odpowiednie monitorowanie noworodka po porodzie w kierunku objawów zespołu abstynencyjnego i depresji oddechowej

³⁴

Informacje dla kobiet karmiących piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o:

• Przenikaniu morfiny do mleka kobiecego w stężeniach wyższych niż w osoczu matki
• Ryzyku osiągnięcia przez niemowlę klinicznie istotnych stężeń leku
• Możliwości wystąpienia u niemowlęcia objawów odstawienia, zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu matki
• Zaleceniu przerwania karmienia piersią na czas stosowania morfiny

³⁵