Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Mentol

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania mentolu

Mentol jest substancją czynną występującą w wielu produktach leczniczych, zarówno w postaci pojedynczej substancji aktywnej, jak i w preparatach złożonych. Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można ocenić bezpieczeństwo stosowania tej substancji, uwzględniając jej wpływ na organizm w różnych aspektach toksykologicznych.Dane przedkliniczne obejmują wyniki badań na zwierzętach laboratoryjnych oraz badania in vitro dotyczące potencjalnej toksyczności, genotoksyczności oraz innych aspektów bezpieczeństwa stosowania mentolu.¹

Badania toksyczności ostrej i przewlekłej

W badaniach przedklinicznych dotyczących toksyczności mentolu wykazano stosunkowo niski potencjał toksyczny tej substancji. Szczegółowe badania przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych nie wykazały istotnych efektów toksycznych przy stosowaniu standardowych dawek. Jest to zgodne z wieloletnim doświadczeniem klinicznym związanym ze stosowaniem produktów zawierających mentol.²

Należy jednak zwrócić uwagę na potencjalne działanie drażniące mentolu w przypadku bezpośredniego kontaktu z błonami śluzowymi lub oczami. W badaniach toksyczności miejscowej na oku królika, mentol powodował poważne uszkodzenie (wynik 9 w skali 1-10) po 24-godzinnej ekspozycji. Zaobserwowano również, że podanie 10 mg mentolu na 5 minut powodowało lekkie zamglenie rogówki oraz zwężenie źrenicy.³

Wartość NOEL (No Observed Effect Level) dla mentolu po podaniu ogólnoustrojowym u szczurów wynosi < 200 mg/kg. Po podaniu ogólnoustrojowym u szczurów nie zaobserwowano encefalopatii.<sup data-drug="Validol" data-section="Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie" title="Po podaniu ogólnoustrojowym u szczurów, nie zaobserwowano encefalopatii. Wartość NOEL wynosi 4

Bezpieczeństwo stosowania miejscowego

Mentol jest często stosowany w preparatach do stosowania miejscowego. Badania przedkliniczne wykazały, że produkty zawierające mentol jako jeden ze składników nie wykazują działania drażniącego po wielokrotnym miejscowym podaniu.⁵ W przypadku produktu leczniczego Medispirant stepspray, zawierającego 10 mg mentolu w 1 g płynu na skórę, przeprowadzone badania aplikacyjne wykazały, że produkt nie wywiera efektu drażniącego ani alergizującego w obrębie skóry poddanej aplikacji, jak i w miejscach odległych.⁶

Genotoksyczność i potencjał mutagenny

Wyniki badań dotyczących potencjału genotoksycznego i mutagennego mentolu są niejednoznaczne. W niektórych badaniach mentol wykazywał słabe właściwości genotoksyczne, jednakże dane wskazują na bardzo słabe lub całkowity brak takiego działania w kontekście klinicznym.⁷ Ciekawe jest, że istnieje rozbieżność między potencjałem genotoksycznym czystego mentolu a olejkiem z mięty pieprzowej, którego mentol jest głównym składnikiem – badania wskazują, że olejek miętowy zawierający mentol wykazuje bardzo słabe lub żadne działanie genotoksyczne.⁸

Olejek miętowy, zawierający mentol jako główny składnik, w dwóch potwierdzonych badaniach genotoksyczności – teście Amesa oraz teście na komórkach chłoniaka myszy – nie wykazał właściwości mutagennych. W innych, niepotwierdzonych testach wykazywał słabe i niespójne działanie genotoksyczne, które uznaje się za prawdopodobnie toksykologicznie nieistotne.⁹

Potencjał karcinogenny

W dostępnych danych przedklinicznych dotyczących mentolu nie odnotowano bezpośredniego działania rakotwórczego tej substancji. Według informacji zawartych w danych przedklinicznych dotyczących produktu Puder płynny, w żadnym z badań nie odnotowano bezpośredniego działania rakotwórczego ani mutagennego tlenku cynku i mentolu.¹⁰ Należy jednak zauważyć, że dla wielu produktów zawierających mentol nie przeprowadzono specyficznych badań kancerogenności.¹¹

Toksyczność reprodukcyjna

Dane przedkliniczne dotyczące wpływu mentolu na rozrodczość i rozwój są ograniczone. Dla większości preparatów zawierających mentol, nie przeprowadzono specyficznych badań toksyczności reprodukcyjnej.¹² W dostępnych danych literaturowych nie ma informacji sugerujących istotny negatywny wpływ mentolu na reprodukcję czy rozwój płodu przy stosowaniu w standardowych dawkach terapeutycznych.

Doświadczenia kliniczne i dane z długotrwałego stosowania

Warto podkreślić, że mentol jest substancją stosowaną w lecznictwie od wielu dziesięcioleci. Dane z wieloletniego stosowania klinicznego oraz brak raportów o istotnych działaniach niepożądanych stanowią dodatkowe potwierdzenie względnego bezpieczeństwa mentolu w kontekście terapeutycznym.¹³ Przykładowo, produkt Argol Essenza Balsamica, zawierający 1,500 g mentolu w 100 g preparatu, jest stosowany od wielu dziesięcioleci, a dane literaturowe dla pojedynczych składników, w tym mentolu, oraz brak informacji o wystąpieniu działań niepożądanych nie wskazują na szczególne ryzyko stosowania.¹⁴

W przypadku produktu Dip Hot Rozgrzewający nie przeprowadzono badań przedklinicznych, jednak bezpieczeństwo stosowania preparatu potwierdza fakt, iż składniki w nim zawarte, w tym mentol (59,1 mg w 1 g kremu), od kilkudziesięciu lat stosowane są u ludzi.¹⁵ Podobnie, dla produktu Rowachol nie prowadzono specjalnych badań przedklinicznych bezpieczeństwa, ponieważ produkt ten, zawierający mentol jako jeden ze składników, był stosowany u ludzi od ponad 40 lat.¹⁶

Nadwrażliwość i przypadki szczególne

Odnotowano przypadki nadwrażliwości u ludzi związane z używaniem produktów zawierających mentol (np. papierosy mentolowe). W literaturze opisano również przypadki skurczu krtani oraz zaburzeń ze strony układu nerwowego i pokarmowego u niemowląt, którym podano krople do nosa zawierające mentol.¹⁷

Dopuszczalne dzienne spożycie

Dopuszczalne dzienne spożycie mentolu jako dodatku do żywności (ADI – ang. Acceptable Daily Intake) wynosi 0–4 mg/kg masy ciała na dobę.¹⁸ Parametr ten stanowi dodatkowe potwierdzenie względnego bezpieczeństwa mentolu w zastosowaniach medycznych i kosmetycznych przy zachowaniu odpowiednich dawek.

Dane dla izowalerianianu mentylu

Warto również wspomnieć o danych przedklinicznych dotyczących izowalerianianu mentylu, pochodnej mentolu stosowanej w produkcie Validol. Badania toksyczności izowalerianianu mentylu zostały przeprowadzone na myszach i szczurach. LD50 dla izowalerianianu mentylu wynosi 4 g/kg. Jednorazowe podania w dawkach 1,25-11,8 mg/kg nie wykazały efektów toksycznych. Przy długotrwałym podawaniu szczurom izowalerianianu mentylu obserwowano zaburzenia motoryki oraz pogorszenie orientacji w terenie.¹⁹

Poza wymienionymi efektami, izowalerianian mentylu nie wykazywał negatywnego wpływu na stan zdrowia zwierząt. Badania wykonane na psach wykazały brak wpływu na skład krwi (badano m.in. stężenie hemoglobiny, liczbę leukocytów i erytrocytów). W badaniach tych nie obserwowano również hepatotoksyczności produktu Validol.²⁰

Podsumowanie danych przedklinicznych

Podsumowując dostępne dane przedkliniczne, mentol charakteryzuje się stosunkowo niskim potencjałem toksycznym, co potwierdza jego wieloletnie stosowanie w praktyce klinicznej. Należy jednak zachować ostrożność w przypadku stosowania u niemowląt oraz osób z nadwrażliwością na tę substancję.^{21 22}

Dla wielu produktów zawierających mentol nie przeprowadzono kompleksowych badań przedklinicznych, gdyż substancja ta jest stosowana w lecznictwie od dziesięcioleci i jej profil bezpieczeństwa jest dobrze znany.^{23 24 25}