Działania niepożądane
Kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy

Działania niepożądane kwasu mezo-2,3-dimerkaptobursztynowego (DMSA)

Kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy (DMSA) stosowany w diagnostyce nuklearnej może powodować szereg działań niepożądanych, które personel medyczny powinien brać pod uwagę podczas kwalifikacji pacjentów do badań z użyciem tego preparatu. Informacje o działaniach niepożądanych pochodzą głównie ze zgłoszeń spontanicznych i obejmują reakcje anafilaktoidalne, reakcje związane z wpływem nerwu błędnego na naczynia oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia, których natężenie waha się od łagodnego do umiarkowanego.¹

Reakcje anafilaktoidalne

Opisywane reakcje anafilaktoidalne występujące po podaniu DMSA mają zwykle charakter łagodny do umiarkowanego, jednak należy pamiętać, że nie można wykluczyć wystąpienia reakcji o ciężkim przebiegu. Ze względu na potencjalne zagrożenie dla pacjenta, personel medyczny powinien być przygotowany na natychmiastowe udzielenie pomocy w przypadku wystąpienia takich reakcji. Ośrodek wykonujący badania z wykorzystaniem DMSA powinien dysponować odpowiednim wyposażeniem, włącznie z rurką dotchawiczą i respiratorem, oraz zestawem leków umożliwiających szybką interwencję.²

Reakcje wazowagalne

Reakcje wazowagalne najczęściej związane są z samą procedurą diagnostyczną, szczególnie u pacjentów odczuwających lęk przed badaniem. Należy jednak zaznaczyć, że nie można całkowicie wykluczyć udziału samego produktu leczniczego w ich powstawaniu. Dlatego podczas podawania preparatów z DMSA konieczna jest obserwacja pacjenta pod kątem potencjalnych objawów reakcji wazowagalnej.³

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia DMSA mogą manifestować się w formie wysypki, opuchnięcia, stanu zapalnego lub obrzęku. W większości przypadków reakcje te są najprawdopodobniej wynikiem wynaczynienia preparatu. Szczególnej uwagi wymaga rozległe wynaczynienie, które w niektórych przypadkach może wymagać interwencji chirurgicznej. Dlatego personel wykonujący iniekcję powinien zwracać szczególną uwagę na prawidłową technikę podawania preparatu.⁴

Działania niepożądane związane z promieniowaniem

Kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy stosowany jest jako zestaw do sporządzania preparatu radiofarmaceutycznego, co wiąże się z narażeniem pacjenta na promieniowanie jonizujące. Narażenie to musi być zawsze uzasadnione korzyścią wynikającą z przeprowadzonego badania. Podana radioaktywność powinna być taka, aby dawka promieniowania otrzymana przez pacjenta była możliwie niska, przy jednoczesnym uzyskaniu pożądanego efektu diagnostycznego.⁵

Narażenie na promieniowanie jonizujące wiąże się z pewnym ryzykiem wywołania chorób nowotworowych i wad wrodzonych. Obecne dane naukowe wskazują jednak na małe prawdopodobieństwo wystąpienia tego rodzaju działań niepożądanych podczas typowych badań diagnostycznych w medycynie nuklearnej. W większości takich procedur dawka skuteczna jest mniejsza niż 20 mSv. Należy jednak pamiętać, że w niektórych szczególnych sytuacjach klinicznych mogą być uzasadnione większe dawki.⁶

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu mezo-2,3-dimerkaptobursztynowego

⁷

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po podaniu preparatu zawierającego kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy, konieczne jest odpowiednie postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne, dostosowane do rodzaju i nasilenia objawów. Ponadto, zgodnie z obowiązującymi przepisami, personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁸

Raportowanie działań niepożądanych

W Polsce podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego. Dokładne i systematyczne raportowanie przypadków działań niepożądanych przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych zawierających kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy.⁹

Ocena stosunku korzyści do ryzyka

Przy kwalifikacji pacjenta do badania z wykorzystaniem preparatu zawierającego kwas mezo-2,3-dimerkaptobursztynowy, lekarz powinien zawsze dokonać oceny stosunku potencjalnych korzyści diagnostycznych do ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z wywiadem alergicznym, zaburzeniami czynności nerek lub wątroby oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią. W każdym przypadku należy indywidualnie rozważyć zasadność wykonania badania, biorąc pod uwagę potencjalne zagrożenia związane z wystąpieniem działań niepożądanych oraz narażeniem na promieniowanie jonizujące.¹⁰