Przeciwwskazania stosowania
Diltiazem

Przeciwwskazania stosowania diltiazemu

Diltiazem, jako substancja z grupy antagonistów wapnia, ma ściśle określone przeciwwskazania, których przestrzeganie jest niezbędne dla bezpieczeństwa pacjenta. Prawidłowa ocena stanu klinicznego pacjenta przed zastosowaniem leczenia diltiazemem pozwala uniknąć poważnych konsekwencji niepożądanych. W niniejszym artykule przedstawione zostaną wszystkie sytuacje kliniczne, w których stosowanie diltiazemu jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na substancję czynną i substancje pomocnicze

Pierwszym i podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania diltiazemu jest nadwrażliwość na substancję czynną (diltiazemu chlorowodorek) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Należy zwrócić uwagę, że preparaty diltiazemu zawierają również substancje pomocnicze, na które pacjent może być uczulony, takie jak laktoza jednowodna (Dilzem 120 retard zawiera 205,3 mg laktozy, Dilzem retard 90 mg zawiera 243,4 mg laktozy), czy też sacharoza (w przypadku preparatu Oxycardil 120 – 1 mg sacharozy, a Oxycardil 60 – 0,5 mg sacharozy).^{2 3}

Zaburzenia przewodnictwa i rytmu serca

Diltiazem jest przeciwwskazany u pacjentów z następującymi zaburzeniami przewodnictwa i rytmu serca:

• Zespół chorego węzła zatokowego – z wyjątkiem osób z wszczepionym czynnym stymulatorem komorowym. Diltiazem może znacząco pogorszyć funkcję węzła zatokowego i doprowadzić do nasilenia objawów.
• Blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia – z wyjątkiem pacjentów z wszczepionym czynnym stymulatorem komorowym. Diltiazem może pogłębić istniejące zaburzenia przewodnictwa.
• Ciężka bradykardia – definiowana jako częstość akcji serca poniżej 40 uderzeń na minutę. Diltiazem, jako lek o działaniu kardiopresyjnym, może dodatkowo zwolnić rytm serca do poziomów zagrażających hemodynamice pacjenta.

^{4 5}

Niewydolność lewej komory serca z zastojem płucnym

Diltiazem jest przeciwwskazany u pacjentów z niewydolnością lewej komory serca z towarzyszącym zastojem płucnym. Negatywne działanie inotropowe diltiazemu może prowadzić do pogorszenia funkcji lewej komory i nasilenia objawów niewydolności serca. W przypadku pacjentów z zastojem płucnym, stosowanie diltiazemu może prowadzić do pogorszenia wydolności krążeniowo-oddechowej.^{6 7}

Interakcje z innymi lekami – przeciwwskazania do jednoczesnego stosowania

Istnieją leki, których jednoczesne stosowanie z diltiazemem jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych interakcji lekowych:

• Dantrolen podawany we wlewie dożylnym – jednoczesne stosowanie diltiazemu z dantrolenem we wlewie dożylnym może prowadzić do poważnych zaburzeń hemodynamicznych.
• Iwabradyna – jednoczesne stosowanie z iwabradyną jest przeciwwskazane ze względu na addycyjne działanie zwalniające rytm serca, co może prowadzić do niebezpiecznej bradykardii.
• Lomitapid – jednoczesne stosowanie z lomitapidem jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko znaczącego zwiększenia stężenia lomitapidu w osoczu przez diltiazem, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka działań niepożądanych.

^{8 9}

Szczególne sytuacje kliniczne wymagające uwagi

Choć nie są wymienione jako bezwzględne przeciwwskazania, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie diltiazemu powinno być szczególnie ostrożne lub może być niewskazane w zależności od indywidualnej oceny korzyści i ryzyka dla pacjenta.

Pacjenci z zaburzeniami czynności węzła zatokowego

U pacjentów z niewszczepionymi stymulatorami, ale z podejrzeniem dysfunkcji węzła zatokowego, diltiazem należy stosować z wyjątkową ostrożnością lub rozważyć inną opcję terapeutyczną. Podobnie u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym I stopnia, który może progresować do wyższych stopni pod wpływem diltiazemu.^{10 11}

Pacjenci z wszczepionym stymulatorem serca

Należy podkreślić, że obecność wszczepionego czynnego stymulatora komorowego pozwala na stosowanie diltiazemu u pacjentów z zespołem chorego węzła zatokowego oraz blokiem przedsionkowo-komorowym II lub III stopnia. Jest to istotna informacja kliniczna, która może wpłynąć na decyzję terapeutyczną.^{12 13}

Pacjenci z bradykardią

Należy zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z graniczną częstością akcji serca (powyżej, ale blisko 40 uderzeń/min), gdyż diltiazem może spowodować dalsze zwolnienie rytmu serca, potencjalnie prowadzące do ciężkiej bradykardii, która jest przeciwwskazaniem do jego stosowania.^{14 15}

Praktyczne aspekty oceny przeciwwskazań

Przed rozpoczęciem terapii diltiazemem (Dilzem retard, Dilzem 120 retard, Dilzem 180 retard, Oxycardil 60, Oxycardil 120) należy przeprowadzić dokładną ocenę stanu kardiologicznego pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem rytmu serca, przewodnictwa przedsionkowo-komorowego oraz funkcji lewej komory serca.^{16 17}

Badania diagnostyczne pomocne w ocenie przeciwwskazań

Przed rozpoczęciem leczenia diltiazemem zaleca się wykonanie następujących badań diagnostycznych:

• EKG – dla oceny rytmu serca i przewodnictwa przedsionkowo-komorowego
• Echokardiografia – dla oceny funkcji lewej komory serca
• Holter EKG – w przypadku podejrzenia zaburzeń rytmu lub przewodnictwa
• Badania laboratoryjne – dla wykluczenia innych przeciwwskazań do stosowania leku

¹⁸

Monitorowanie pacjenta podczas terapii

Nawet przy braku początkowych przeciwwskazań, podczas terapii diltiazemem pacjent powinien być systematycznie monitorowany pod kątem rozwoju potencjalnych przeciwwskazań, takich jak:

• Pogorszenie funkcji lewej komory
• Rozwój zaburzeń przewodnictwa
• Nasilenie bradykardii
• Objawy zastoju płucnego

¹⁹

Podsumowanie przeciwwskazań diltiazemu

Diltiazem jest lekiem, którego stosowanie wymaga starannej oceny stanu klinicznego pacjenta. Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie wszystkich bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania diltiazemu:

Przestrzeganie powyższych przeciwwskazań jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta leczonego diltiazemem. Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie, uwzględniając całościowy obraz kliniczny, choroby współistniejące oraz inne przyjmowane leki.²⁰