Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Deksketoprofen

Wpływ deksketoprofenu na płodność, ciążę i laktację

Deksketoprofen jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ), który poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn wywiera działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Podobnie jak inne leki z grupy NLPZ, deksketoprofen może wywierać niekorzystny wpływ na przebieg ciąży, rozwój płodu oraz płodność kobiet. Wiedza na temat tych oddziaływań jest kluczowa dla lekarzy przepisujących ten lek kobietom w wieku rozrodczym, planującym ciążę, będącym w ciąży lub karmiącym piersią.¹²

Przeciwwskazania do stosowania

Produkty lecznicze zawierające deksketoprofen (Auxilen, Dekenor, Dexak, Dexak 50, Dexak SL, Dexketoprofen Adamed, Dexketoprofen Ketoflix, Dexketoprofen Sopharma, Dextin, Ketesse, Ketesse 25, Ketesse SL, Skudexa) są bezwzględnie przeciwwskazane w następujących sytuacjach:³⁴⁵

• Trzeci trymestr ciąży
• Okres karmienia piersią

⁶⁷

Stosowanie deksketoprofenu w ciąży

Mechanizm wpływu na przebieg ciąży

Deksketoprofen, jako inhibitor syntezy prostaglandyn, może wywierać negatywny wpływ na przebieg ciąży oraz rozwój embrionu i płodu. Mechanizm tego działania jest ściśle związany z rolą prostaglandyn w procesie implantacji zarodka, rozwoju naczyń oraz formowaniu się narządów płodu.⁸⁹

Dane epidemiologiczne

Badania farmakoepidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko niepożądanych zdarzeń po stosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży:¹⁰¹¹

• Zwiększone ryzyko poronienia
• Zwiększone ryzyko zaburzeń budowy serca płodu
• Zwiększone ryzyko wytrzewienia (nieprawidłowy rozwój narządów jamy brzusznej)

¹²¹³

Całkowite ryzyko zaburzeń budowy układu sercowo-naczyniowego zwiększa się z mniej niż 1% do około 1,5% po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży. Obserwowano zależność pomiędzy dawką leku i czasem trwania terapii a wzrostem ryzyka wystąpienia tych zaburzeń.¹⁴¹⁵¹⁶

Dane z badań na zwierzętach

W badaniach na zwierzętach wykazano, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn powodowało:¹⁷¹⁸

• Poronienia przed lub po zagnieżdżeniu się jaja płodowego
• Zwiększoną śmiertelność embrionu lub płodu
• Zwiększoną częstość występowania różnych wad płodu, w tym zaburzeń budowy układu sercowo-naczyniowego, szczególnie przy podawaniu leku w okresie organogenezy

¹⁹²⁰

Warto jednak zauważyć, że badania na zwierzętach, którym podawano konkretnie deksketoprofen, w większości przypadków nie wykazały toksycznego wpływu na reprodukcję, co odróżnia go od innych inhibitorów syntezy prostaglandyn.²¹²²²³

Wpływ na układ krążenia płodu i czynność nerek po 20. tygodniu ciąży

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie deksketoprofenu może powodować poważne konsekwencje dla płodu:²⁴²⁵

• Małowodzie – spowodowane zaburzeniami czynności nerek płodu. Może wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia i zwykle ustępuje po jego przerwaniu.
• Zwężenie przewodu tętniczego – szczególnie po leczeniu w drugim trymestrze ciąży. W większości przypadków ustępuje po przerwaniu leczenia.

²⁶²⁷

W związku z tymi zagrożeniami, kilka dni po 20. tygodniu ciąży należy rozważyć przedporodową obserwację w celu wykrycia małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego po narażeniu na deksketoprofen. W razie stwierdzenia tych zaburzeń należy natychmiast zaprzestać stosowania leku.²⁸²⁹³⁰

Ryzyko stosowania w trzecim trymestrze ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym deksketoprofen, mogą narażać płód na:³¹³²

• Toksyczne działanie na serce i płuca, w tym przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem

³³³⁴

Ponadto, pod koniec ciąży kobieta i płód mogą być narażeni na:³⁵³⁶

• Wydłużenie czasu krwawienia – wynikające z działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek
• Hamowanie skurczów macicy – co może powodować opóźnianie lub przedłużanie porodu

³⁷³⁸

Zalecenia dotyczące stosowania deksketoprofenu w ciąży

Na podstawie dostępnych danych klinicznych i farmakoepidemiologicznych, sformułowano następujące zalecenia dotyczące stosowania deksketoprofenu u kobiet w ciąży:³⁹⁴⁰

1. Pierwszy i drugi trymestr ciąży:
   • Deksketoprofen należy podawać tylko w przypadku zdecydowanej konieczności.
   • Jeżeli stosowanie jest niezbędne, należy używać możliwie najmniejszej dawki przez możliwie najkrótszy okres.
   • Po 20. tygodniu ciąży należy prowadzić monitorowanie płodu pod kątem możliwego wystąpienia małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego.
2. Trzeci trymestr ciąży:
   • Stosowanie deksketoprofenu jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na wysokie ryzyko powikłań dla płodu i matki.
3. Kobiety planujące ciążę:
   • Należy ostrożnie rozważyć korzyści i ryzyko podawania deksketoprofenu.
   • W przypadku stosowania, należy używać możliwie najmniejszej dawki przez możliwie najkrótszy okres.

⁴¹⁴²

Stosowanie deksketoprofenu w okresie karmienia piersią

Aktualnie brak jest danych wskazujących, czy deksketoprofen przenika do mleka kobiet karmiących piersią, co stanowi istotną lukę w wiedzy na temat bezpieczeństwa stosowania leku w okresie laktacji.⁴³⁴⁴

Ze względu na potencjalne ryzyko dla karmionego dziecka oraz brak danych dotyczących bezpieczeństwa, stosowanie deksketoprofenu u kobiet karmiących piersią jest bezwzględnie przeciwwskazane, niezależnie od postaci farmaceutycznej leku i drogi podania.⁴⁵⁴⁶⁴⁷

Wpływ deksketoprofenu na płodność

Podobnie jak w przypadku innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), stosowanie deksketoprofenu może wywierać niekorzystny wpływ na płodność kobiet.⁴⁸⁴⁹

Z tego powodu stosowanie deksketoprofenu:⁵⁰⁵¹

• Nie jest zalecane u kobiet planujących ciążę
• Należy rozważyć odstawienie leku u kobiet, które mają problemy z zajściem w ciążę
• Należy rozważyć odstawienie leku u kobiet, które są poddawane badaniom z powodu niepłodności

⁵²⁵³

Informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce

Pacjentka planująca ciążę

Lekarz powinien poinformować pacjentkę planującą ciążę o:⁵⁴⁵⁵

• Potencjalnym ryzyku zaburzenia płodności przy stosowaniu deksketoprofenu
• Konieczności rozważenia odstawienia leku przy planowaniu ciąży
• Zaleceniu stosowania innych metod leczenia bólu i stanu zapalnego w okresie planowania ciąży
• W przypadku konieczności stosowania leku – potrzebie używania możliwie najmniejszej dawki przez możliwie najkrótszy okres

⁵⁶⁵⁷

Pacjentka w ciąży

Lekarz musi przekazać pacjentce w ciąży następujące informacje:⁵⁸⁵⁹

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży:

• Deksketoprofen należy stosować tylko w przypadku zdecydowanej konieczności medycznej
• Konieczne jest użycie możliwie najmniejszej dawki przez możliwie najkrótszy okres
• Istnieją zagrożenia związane ze stosowaniem leku, w tym zwiększone ryzyko poronienia i wad wrodzonych
• Po 20. tygodniu ciąży należy monitorować stan płodu pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego
• W przypadku wystąpienia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia

⁶⁰⁶¹

W trzecim trymestrze ciąży:

• Deksketoprofen jest całkowicie przeciwwskazany
• Stosowanie leku w tym okresie niesie poważne ryzyko dla płodu:
• Toksyczne działanie na układ sercowo-płucny płodu
• Ryzyko przedwczesnego zwężenia/zamknięcia przewodu tętniczego
• Ryzyko nadciśnienia płucnego
• Zaburzenia czynności nerek płodu
• Potencjalne zagrożenia dla matki i płodu pod koniec ciąży:
• Wydłużenie czasu krwawienia
• Hamowanie skurczów macicy i możliwość opóźnienia lub przedłużenia porodu

⁶²⁶³

Pacjentka karmiąca piersią

Lekarz musi poinformować pacjentkę karmiącą piersią, że:⁶⁴⁶⁵

• Nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania deksketoprofenu do mleka kobiecego
• Stosowanie deksketoprofenu w okresie karmienia piersią jest bezwzględnie przeciwwskazane
• Jeśli leczenie deksketoprofenem jest konieczne, należy przerwać karmienie piersią
• Istnieją alternatywne metody leczenia bólu i stanu zapalnego, które mogą być bezpieczniejsze podczas karmienia piersią

⁶⁶⁶⁷⁶⁸

Podsumowanie informacji dla lekarzy

Lekarz przepisujący deksketoprofen kobietom w wieku rozrodczym, planującym ciążę, będącym w ciąży lub karmiącym piersią, powinien zapoznać się z powyższymi danymi i poinformować pacjentkę o wszystkich ryzykach związanych ze stosowaniem leku. Kluczowe informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce, obejmują:⁶⁹⁷⁰

1. Deksketoprofen jest bezwzględnie przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży oraz w okresie karmienia piersią.
2. Stosowanie leku może wpływać na płodność kobiet i nie jest zalecane u pacjentek planujących ciążę.
3. W przypadku konieczności zastosowania deksketoprofenu w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy stosować możliwie najmniejszą dawkę przez możliwie najkrótszy okres.
4. Od 20. tygodnia ciąży stosowanie deksketoprofenu wiąże się z ryzykiem wystąpienia małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego u płodu, dlatego konieczne jest monitorowanie stanu płodu.
5. U pacjentek z problemami z zajściem w ciążę lub poddawanych diagnostyce niepłodności należy rozważyć odstawienie leku.

⁷¹⁷²

Lekarz powinien omówić te kwestie z pacjentką w sposób dokładny i zrozumiały, a także udokumentować przekazane informacje w dokumentacji medycznej pacjentki.